Fimmtudagsfundur í Friðarhúsi
25.10.2005
Friðarsinnar eru nú farnir að geta gengið að því vísu að haldnir séu fundir í Friðarhúsi, á horni Njálsgötu og Snorrabrautar, á hverju fimmtudagskvöldi. Fimmtudagurinn 27. október verður þar engin undantekning, því kl. 20 verður þar opinn fundur miðnefndar SHA um undirbúning landsráðstefnu SHA, sem haldin verður 5. nóvember nk.
Hvað þarf að gera til að Friðarhús verði tilbúið undir formlega opnun þann 5. nóv.? Hvernig skal opnunarhátíðinni háttað? Hvaða starfsemi á að fara fram í húsnæðinu til jóla?
Allt þetta og margt fleira verður rætt á fimmtudagskvöldið. Friðarsinnar eru hvattir til að mæta.
Kaffi á boðstólum og léttar veitingar á vægu verði.
SHA
Kvennabarátta fyrir jafnrétti, jöfnuði og betra mannlífi
24.10.2005
Þessi grein Maríu S. Gunnarsdóttur, formanns MFÍK, birtist í Morgunblaðinu mánudaginn 24. okt. 2005.
BARÁTTA og afmælishald fara illa saman. Barátta horfir fram á veg og er orka sem nýta má til breytinga. Afmæli eru hins vegar tímamót, sem kalla alltaf á einhvers konar uppgjör. Og þau eru mörg afmælin á þessu ári: 60 ár liðin frá lokum seinni heimsstyrjaldar og sigurs lýðræðis yfir fasisma, 60 ár frá Híróshimasprengju, 60 ár frá því útrýmingarbúðir nasista voru opnaðar og þeim sem enn lifðu hleypt út. Ýmsar alþjóðastofnanir og samtök eiga líka afmæli um þessar mundir, m.a. Sameinuðu þjóðirnar, UNESCO og Alþjóðasamtök lýðræðissinnaðra kvenna, sem Menningar- og friðarsamtökin MFÍK eiga aðild að.
Margt hefur breyst í samfélaginu á 30 árum þótt enn sé krafan um launajafnrétti efst. Fyrirmyndir barna sem alast upp í dag eru um margt ólíkar þeim sem ól fyrri kynslóðir upp. Það er ekki bara konum, sem eiga góðar minningar frá 24. október 1975, að þakka. Það er samvinnuverkefni karla og kvenna. Því á meðan karlar og konur hafa ekki áhuga á að vinna í sameiningu að jafnrétti og jöfnuði getum við gleymt þessu. Síðan kemur það í ljós hjá unga fólkinu hvort kynbundin hlutverk heyri sögunni til.
Ótrúlegasta fólk hefur heyrt um atburðinn fyrir 30 árum, þegar konur á Íslandi lögðu niður vinnu á degi Sameinuðu þjóðanna. Erlendis er oft haldið að jafnrétti sé lengra komið hér en annars staðar, af því að ekkert standi í vegi fyrir samtakamætti slíkra kvenna. En hvert varð framhaldið?
Atburðarins var fyrst minnst formlega árið 1985 með Kvennasmiðju, útifundi og umræðu um launamisrétti og árið 2000 hafði MFÍK forgöngu um göngu og útifund á Ingólfstorgi í samvinnu við fjölda kvennasamtaka og stéttarfélaga. Sá fundur hafði að yfirskrift Gegn örbirgð og ofbeldi og tengdist alþjóðlegri hreyfingu, Heimsgöngu kvenna, sem var átak um allan heim til að knýja fram breytingar í heiminum á högum kvenna. Sameinuðu þjóðunum og aðildarríkjum þeirra voru sendar kröfur um aðgerðir gegn fátækt og til að jafna skiptingu auðæfa heimsins milli ríkra og fátækra, karla og kvenna og þess krafist að komið yrði í veg fyrir ofbeldi gegn konum og tryggður jafn réttur kynja. Mörgum fannst stemningin ekki jafn fjörug á þessum fundi og tónninn var af sumum sagður kannski of pólitískur. Í afmælum er best að minnast ekki á það sem getur valdið deilum.
Enn er blásið til leiks og launamunur kynjanna er áfram á dagskrá. Konur eru hvattar til að hafa hátt undir merkjum eldhúsáhalda. Sitt sýnist hverjum og í mörgum eru ónot út af því hvernig þessi "baráttudagur" er notaður og á hvaða nótum baráttumál okkar, sem köllumst ríkar Vesturlandakonur, eru. Þau eru mörg stríðin sem herja umhverfis okkur, til viðbótar við þau sem ríkisstjórn Íslands hefur bendlað herlausa þjóðina við: verðstríð, efnahagsstríð og útrás. Konur verða líka að taka afstöðu til þessa. Er það draumur kvenna að komast líka í vellaunuðu störfin sem fá það hlutverk að að segja upp hundruðum manna hjá erlendum fyrirtækjum fyrir íslenska auðmenn? Eða að stjórna fyrirtækjum sem græða á útlendingum á lægri launum en nokkur Íslendingur væri tilbúinn að líta við?
Kvennaársnefndin, sem skipuleggur 24. október í ár, sá sér ekki fært að veita Menningar- og friðarsamtökum íslenskra kvenna, elstu starfandi friðarhreyfingu á Íslandi, aðgang að dagskránni á Ingólfstorgi. Kannski skiljanlegt - það hefur aldrei verið trygging fyrir góðri samvisku að taka þátt í starfsemi MFÍK. Við erfum það ekki og félagar í Menningar- og friðarsamtökunum MFÍK ætla að nota daginn til að vekja athygli á starfi íslenskrar friðarhreyfingar og segja já við kvennabaráttu sem baráttu fyrir jafnrétti, jöfnuði og betra mannlífi. Við bjóðum öllu jafnréttissinnuðu fólki, körlum jafnt sem konum, að koma og standa með okkur undir merkjum friðar á Ingólfstorgi mánudaginn 24. október.
María S. Gunnarsdóttir
Áskorun frá MFÍK
21.10.2005
Jafnréttisbarátta og barátta fyrir bættum kjörum kvenna er hluti af baráttunni fyrir betri heimi.
Félagar í MFÍK bjóða öllum friðarsinnum og jafnréttissinnu fólk, körlum jafnt sem konum, að standa með sér í Aðalstræti (vestan við Ingólfstorg) mánudaginn 24.október kl. 15:30 undir merkjum friðar.
MFÍK
Ályktun frá félagsfundi SHA
20.10.2005
Almennur félagsfundur Samtaka herstöðvaandstæðinga, haldinn fimmtudaginn 20. október, hvetur til þess að slitið verði á öll tengsl milli alþjóðaflugvallar Íslendinga í Keflavík og veru erlends setuliðs á Miðnesheiði. Íslendingar hafa fulla burði til þess að reka flugvöll án styrkja frá erlendu herveldi.
Fundurinn bendir á að einfaldasta og besta lausnin á þessu milliríkjadeilumáli íslenskra og bandarískra stjórnvalda er að Íslendingar segi upp hinum svokallaða varnarsamningi frá 1951 og erlent herlið hverfi héðan úr landi innan 18 mánaða.
SHA
Fimmtudagsfundur um stefnuskrá
18.10.2005
Stefnuskrá Samtaka herstöðvaandstæðinga var samþykkt á landsráðstefnu síðla árs 1995. Stefnt er að því að ræða stefnuskránna á aðalfundi SHA laugardaginn 5. nóvember næstkomandi og er undirbúningsvinna þegar hafin.
Fimmtudagskvöldið 20. október kl. 20 verður boðað til fundar í Friðarhúsi, nýjum húsakynnum SHA á horni Snorrabrautar og Njálsgötu. Þar verður dreift drögum að nýrri stefnuskrá í framhaldi af umræðum á síðasta fundi og er markmiðið að þróa þær tillögur áfram fyrir aðalfundinn.
Herstöðvaandstæðingar eru sem fyrr hvattir til að mæta og ræða um grundvallaratriðin í baráttu hreyfingarinnar.
Heitt á könnunni og léttar veitingar á vægu verði.
SHA
Fundað um fjármál
11.10.2005
Hið nýja húsnæði SHA, Friðarhúsið á horni Snorrabrautar og Njálsgötu, er óðum að taka á sig mynd. Fjöldi sjálfboðaliða hefur unnið að standsetningu húsnæðisins síðustu vikur, en til að standa undir slíkum rekstri er ekki nægilegt að hafa vaskar hendur. Fjármuna er þörf til að standa undir rekstri og afborgunum.
Fimmtudagskvöldið 13. okt. kl. 20 er boðað til fundar í Friðarhúsi þar sem rætt verður um hvaða kostir séu fyrir hendi í fjármögnun. Þar verður vonandi velt upp frjóum og frumlegum hugmyndum. Friðarsinnar eru hvattir til mæta, skoða húsnæðið og taka þátt í fjörugum umræðum.
Heitt á könnunni og léttar veitingar á vægu verði.
SHA
Friðarhorfur í Búrúndí
6.10.2005
Það virðist vera hægt að lesa um endalaust af hörmungum í fjölmiðlum heimsins. Þjóðarmorð hér og borgarastríð þar. Heimurinn lokar gjarnan augum fyrir þessu, enda sjaldnast einhver skemmtilesning á ferð. En þá fyrst þegar friður kemst á þá gleymir heimsbyggðin aljgörlega því landi sem hafði verið stríðshrjáð. Styrkir hætta að berast eða berast seint og fjölmiðlar nenna vart að nefna það sem vel fer.
Búrúndí er lítið land með um 7 milljónir íbúa. Landið er í miðri Afríku, sunnan við Rúanda, vestan við Tanzaníu og austan við lýðveldið Kongó. Þjóðernisskiptingin er svipuð og í Rúanda, meirihlutinn eru Hútúar en minnhlutinn Tútsar sem þó hafa farið með völdin í landinu frá sjálfstæði þess 1962. Skipting milli Hútúa og Tútsa var aldrei formleg fyrr en nýlenduveldin komu og fannst þægilegra að stjórna landinu með minnihluta og aðgreindu þess tvo hópa vel. Ýttu þar með undir misskiptingu og hatur.
Árið 1993 varð Ndayde fyrsti lýðræðislega kjörni forsetinn í Búrúndí, hann var Hútúi. Illu heilli héldu Tútsar þó áfram völdum í hernum og eftir einungis 100 daga í stjórn réðu þeir forsetann af dögum. Hútúar víðsvegar um landið réðust þá á Tútsa í bæjum og þorpum. Seinna kom síðan herinn að hefna og drap þá Hútúa. Þessi vítahringur hélt áfram allt til 2001 þegar svokölluð valdaskiptstjórn tók til starfa og árið 2003 gekk helsta skæruliðasveit Hútúa, FDD, í þetta samstarf. Þarna skipta tveir þjóðflokkarnir með sér helstu völdum landsins og hefur verið hinn sæmilegasti friður frá 2003.
Árið 2005 var svo loks kosið um stjórnarskrá árið 2005 þar sem yfir 90% þjóðarinnar kaus og níu af hverjum tíu sem kusu sögðu; já, við henni. Margir myndu vilja sjá svo góða kosningaþáttöku í sínu landi. Í stjórnarskránni er meðal annars samþykkt að hleypa af stokkunum tveim nefndum til þess að rannsaka hvað gerðist í borgarastríðinu og fá réttlætinu framfylgt. Nefndirnar heita á ensku Truth and Reconciliation Commission (TRC) og International Commission for the Judicial Inquiry (ICJI).
Í vor var svo kosið þings og vann FDD, hútúar, þó nokkurn meirihluta á þinginu. Forsetinn var svo kosinn 26.ágúst 2005 og er það Hútúinn, Pierre Nkurunziz. Til þess að halda valdaskiptingunni valdi hann Tútsa sem varforseta.
Nýkjörni forsetinn hefur lagt mikla áherslu á menntun og eru nú 550.000 börn á skólabekk, það er um 300.000 fleiri heldur var áður var í tíð borgarastríðsins. Fyrir 2008 vonast hann til þess að vera búinn að bæta við 350 skólum víðsvegar um landið, til þess að bæta menntun landsins sem áður hefur veirð vanrækt.
Nkurunziz hefur minnkað reisukostnað stjórnarmanna í ríkisstjórninni, bannað óþarfa ferðalög nema ef beinn ávinningur kemur í hlut Búrúndí. Í lok september ákvað hann að hætta við innflutning nýrra ráðherrabíla þar sem þeir væru of fínir, dýrir og eyddu of miklu bensíni. Ekki væri réttlætanlegt að kaupa rándýra inn í land þar sem almenningur lifði á undir 0.75 bandarískum sentum hvern dag.
Það þarf samt að huga að ýmsu í Búrúndí. Þau héruð sem hvað verst fóru í borgarastríðinu er mið-og norður héruðin, en þau hafa iðullega verið brauðkarfa landsins. Þurrkar undanfarið ár hefur líka orsakað að um tvær milljónir íbúa landsins munu þurfa mataraðstoð. Friðurinn orsakar líka að fólk vill snúa frá flótta sínum til fyrri heima. Árið 2004 sneru til baka 90.000 manns, þetta fólk þarf að fæða og klæða ásamt því að úthluta landi.
Torfi Stefán Jónsson
Fundað um stefnuskrá SHA
4.10.2005
Stefnuskrá Samtaka herstöðvaandstæðinga
var samþykkt á landsráðstefnu síðla árs 1995, eftir talsverðar umræður. Markmið samtakanna eru skýr og standa vel fyrir sínu, þrátt fyrir að margt hafi breyst í heiminum á síðustu tíu árum. Þannig hafa Íslendingar í þrígang gerst aðilar að stríðsátökum, ýmist með beinum hætti eða með almennum stuðningsyfirlýsingum.
Hverjum félagasamtökum er hollt að fara reglulega í málefnalega endurskoðun. Stefnt er að því að ræða stefnuskránna á aðalfundi SHA laugardaginn 5. nóvember næstkomandi. Þar munu félagar svara spurningunni: stendur stefnuskráin fyrir sínu eða kalla nýjar aðstæður á ný baráttumál? Þurfa samtökin t.a.m. að taka upp baráttu gegn stofnun íslensks hers - nokkuð sem hefði verið talið fráleitt fyrir áratug.
Til að hefja þessa undirbúningsvinnu, er boðað til fundar í Friðarhúsi - nýjum húsakynnum SHA á horni Snorragötu og Njálsgötu - fimmtudaginn 6. október kl. 20. Friðarsinnar eru hvattir til að mæta og ræða um grundvallaratriðin í baráttu hreyfingarinnar.
Heitt á könnunni og léttar veitingar á vægu verði.
SHA
Áhugaverður fundur um friðarhreyfingar í Palestínu og Ísrael
3.10.2005
Þriðjudaginn 4. október mun UNIFEM á Íslandi og Mannréttindaskrifstofa Íslands, í samvinnu við Alþjóðlega kvikmyndahátíð í Reykjavík, standa fyrir opnum umræðufundi með Elle Flanders, leikstjóra myndarinnar Enginn aðskilnaður (Zero Degrees of Separation) um friðarhreyfingar í Ísrael og Palestínu. Fundurinn verður haldinn í Miðstöð Sameinuðu þjóðanna, Skaftahlíð 24, kl. 17:15-18:30.
Elle Flanders er alin upp í Kanada og Ísrael. 18 ára gömul byrjaði hún að festa á filmu áhrif ísraelska hernámsins á líf Palestínubúa en hún hefur síðan skoðað það efni jafnt með ljósmyndasýningum og kvikmyndagerð. Í heimildamyndinni Enginn aðskilnaður skoðar Elle deilurnar fyrir botni Miðjarðarhafs með augum tveggja samkynhneigðra para sem eiga það sameiginlegt að annar aðilinn í sambandinu eru Ísraeli og hinn Palestínu Arabi.
Kvikmyndin Enginn aðskilnaður verður sýnd í Tjarnarbíó kl. 21:00 sama kvöld. Kvikmyndagerðarkonan Gréta Ólafsdóttir stýrir umræðum með Elle Flanders í kjölfar sýningarinnar.
Hvað viljum við gera?
27.9.2005
Undanfarna daga hafa félagar í SHA keppst við að koma hinum nýju húsakynnum samtakanna á horni Njálsgötu og Snorrabrautar í fundafært ástand. Miklar vonir eru bundnar við starfsemi Friðarhússins og að það muni stórefla starfsemi friðarhreyfingarinnar. Nauðsyn öflugra félagasamtaka sem vinna að friði og afvopnun hefur aldrei verið mikilvægari.
Í þessu skyni verður efnt til fundar í nýja húsnæðinu fimmtudaginn 29. september nk. Þar verður rætt um með hvaða hætti húsnæðið geti best nýst. Hvers konar starfsemi vilja friðarsinnar sjá í húsnæðinu? Hvers konar uppákomur koma til greina? Hvaða möguleika hefur Friðarhús til listsýninga, tónlistarflutnings o.þ.h.
Til að húsnæðið nýtist sem allra best, er bráðnauðsynlegt að sem flestir komi að málinu og leggi orð í belg.
Fundurinn hefst kl. 20. Stutt kynning verður á því sem búið er að framkvæma en síðan taka við almennar umræður. Kaffi verður á könnunni og léttar veitingar á boðstólum á vægu verði.
SHA
Geysifjölmenn mótmæli í Washington
27.9.2005
Um helgina efndu andstæðingar Íraksstríðsins í Bandaríkjunum til mótmælaaðgerða í Washington. Aðgerðirnar voru geysifjölmennar. Að sögn The Washington Post áætluðu skipuleggjendur að 200 þúsund manns hefðu tekið þátt í mótmælunum, en ágiskun lögreglunnar var um 150 þúsund.
Mótmæli þessi hljóta að valda stjórnvöldum í Washington, enda stutt síðan skoðanakannanir vestra leiddu í ljós að tveir af hverjum þremur Bandaríkjamönnum telja stefnu Bush-stjórnarinnar í Írak leiða þjóðina út í ógöngur. 60% þjóðarinnar telur innrásina hafa verið mistök. Um niðurstöður könnunarinnar má lesa nánar hér
Skoðanakannanir leiða í ljós að bandaríska þjóðin er andsnúin stríðinu, hún telur það hafa staðið of lengi, óttast að hersveitirnar séu fastar þar til frambúðar og vill kalla þær heim eins skjótt og auðið er. Í ljósi þessa skýra meirihlutavilja skýtur skökku við að bæði Repúblikanar og Demókratar á þingi virðast sameinast um að vilja fjölga hermönnum í Írak - eina deiluefnið er hversu mikil aukningin skuli vera.
Sú sérkennilega staða virðist komin upp í bandarískum stjórnmálum að hyldýpisgjá hefur myndast milli stjórnmálaflokkanna og almennings. Í mótmælunum um helgina voru engir þungavigtarstjórnmálamenn á mælendaskránni. Stuðningsmenn stríðsins eru ráðandi á þingi og í fjölmiðlum. Engu að síður vex fylgið við stríðsandstæðinga hröðum skrefum.
Ritstjóri
BNA geymdu kjarnorkuvopn í Suður-Kóreu
26.9.2005
Kjarnorkuvopn á Kóreuskaganum hafa verið talsvert til umræðu upp á síðkastið í tengslum við torræðar yfirlýsingar ríkisstjórnar Norður-Kóreu um hvort landið falli frá kjarnorkuvígvæðingu sinni. Í tengslum við mál þetta hefur ýmsum áhugaverðum þáttum verið velt upp, nú síðast hefur suður-kóreanskur stjórnmálamaður, Choi Sung, fullyrt að gögn sanni að Bandaríkjaher hafi geymt kjarnorkuvopn í Suður-Kóreu.
Staðhæft er að þrátt fyrir yfirlýsingar um annað, hafi Bandaríkjamenn geymt kjarnorkusprengjur í herstöð um 80 kílómetra frá Seoul og hafi svo verið til ársins 1992 þegar ríkin á Kóreuskaganum gerðu með sér samkomulag um stofnun kjarnorkuvopnalauss svæðis.
Þessar fregnir koma friðarsinnum ekki í opna skjöldu. Lengi hefur verið vitað að Bandaríkjaher hikar ekki við að koma kjarnorkuvopnum sínum fyrir í öðrum löndum þótt í heimildarleysi sé, ef hún telur sig komast upp með það. Á sama hátt getur stofnun kjarnorkuvopnalausra svæða haft áhrif á bandarísk yfirvöld og þau hika við að brjóta gegn formlegum sáttmálum um þessi efni. Það var einmitt þess vegna sem norrænir friðarsinnar börðust svo ákaft fyrir stofnun kjarnorkuvopnalauss svæðis á Norðurlöndum og mættu mótspyrnu herstöðvarsinna.
Sjá nánar frétt um uppljóstranirnar.
Ritstjóri
Ert þú á póstlista SHA?
9.9.2005
Samtök herstöðvaandstæðinga treysta mjög á tölvupóst til að miðla upplýsingum til félaga sinna um aðgerðir, uppákomur og almenna starfsemi. Hundruð friðarsinna fá þannig reglulegar fregnir af starfinu og vita hvað er á döfinni.
Þeir sem æskja þess að komast á póstlistann geta gert það með því að senda tölvupóst á sha@fridur.is
SHA
Mótmælaaðgerðir gegn Íraksstríðinu 24. september
1.9.2005
Í Bandaríkjunum er nú í fullum gangi undirbúningur að miklum mótmælaaðgerðum gegn Íraksstríðinu helgina 24.-25. september. Það eru tvær stærstu friðarsamfylkingarnar í Bandaríkjunum, United for Peace and Justice og The A.N.S.W.E.R. Coalition sem standa að þessum undirbúningi.
Einnig er Stop the War Coalition í Bretlandi að undirbúa aðgerðir í Lundúnum sömu helgi.
Í Washington er gert ráð fyrir þriggja daga dagskrá. Hún hefst með mótmælagöngu snemma á laugardag sem báðar friðarfylkingarnar sameinast um en síðan fylgja tónleikar undir nafninu Operation Ceasefire. Á sunnudeginum verður í samvinnu við UFPJ samkoma á vegum Clergy and Laity Concerned about Iraq (CALC-I). CALC-I tengist Clergy and Laity Network (CLN) sem eru samtök presta og leikmanna af ýmsum trúarbrögðum, einkum ótal trúarflokkum kristinna manna, gyðinga og múslíma.
Á mánudeginum stendur UFPJ einnig fyrir aðgerðum. Annarsvegar verður reynt að ná sambandi við þingmenn og hefur það verið skipulagt þannig að fólk frá öllum landshlutum nái sambandi við sína þingmenn. Hinsvegar verða skipulagðar friðsamlegar beinar aðgerðir í anda borgarlegrar óhlýðni við Hvíta húsið.
Þá er A.N.S.W.E.R einnig að undirbúa aðgerðir í San Francisco, Los Angeles og Seattle.
Meðal ræðumanna í Washington verður Cindy Sheehan, móðir fallins hermanns sem hefur orðið fræg fyrir baráttu sína og mótmælastöðu fyrir framan sveitasetur Bush í Texas. Hún og fleiri mæður hermanna í Írak hafa nú hafið mikla baráttu fyrir því að herliðið verði kallað heim og hafa þær fengið mikinn stuðning. Síðastliðinn miðvikudag komu 100 þúsund manns saman á 1600 stöðum víðsvegar um Bandaríkin til að sýna þeim stuðning sinn. Sjá nánar: þessa, þessa og þessa síðu.
Þessa sömu helgi verður einnig árlegur fundur Alþjóðabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í Washington. UFPJ hefur lýst því yfir að aðgerðirnar beinist einnig gegn þessum fundi enda verði ekki litið fram hjá sambandinu milli hernaðarstefnunnar og þeirrar efnahagsstefnu sem þessar stofnanir eru fulltrúar fyrir: „Bandaríkin eru að nota Írak sem tilraunasvæði fyrir hina skaðlegu efnahagstefnu sína sem miðar að því að fjölþjóðafyrirtækin geti hrifsað til sín auðlindir og ódýrt vinnuafl fátæku landanna.“ Og yfirskrift dreifibréfs varðandi þetta er : „Drop the depts, not the bombs!“
Í maí 2004 samþykkti United for Peace and Justice eftirfarandi afstöðu varðandi hernám Íraks (í lauslegri þýðingu):
1. Bandarísku hersveitirnar verði fluttar heim strax.
2. Fullveldi Íraks verði endurreist tafarlaust.
3. Íraska þjóðin ákveði framtíð landsins, þ.á.m. öryggi þess. Írakar ákveði sjálfir tilhögun efnahagskerfisins og stjórni enduruppbyggingu landsins. Innrás stórfyrirtækjanna (the corporate invasion) verði hætt og einkavæðingarlögin sem sett voru undir hernáminu numin úr gildi.
4. Bandaríkin kosti enduruppbyggingu landsins í samræmi við alþjóðleg lög.
5. Sameinuðu þjóðirnar og aðrar alþjóðastofnanir ættu að hafna samvinnu við bandaríska hernámsliðið en þegar Bandaríkin láta af hernáminu ættu þær að koma Írökum til aðstoðar við að byggja upp stjórnkerfi sitt og fullveldi ef þeir óska þess sjálfir.
Einar Ólafsson
Herstöðin á Diego Garcia og mannréttindabrot Breta
20.8.2005
Úti í miðju Indlandshafi, um það bil 1600 km suður af Indlandi, er lítil kóraleyja, ákaflega láglend, löng og mjó og liggur einsog skeifa og myndar þannig ágætis hafnarstæði. Þessi eyja heitir Diego Garcia og er stærst af fjölmörgum eyjum Chiagos-eyjaklasans. Eyjarnar tilheyra Bretlandi, Breska Indlandhafssvæðinu (British Indian Ocean Territory (BIOT)).
Portúgalski landkönnuðurinn Vasco da Gama uppgötvaði eyjaklasann snemma á 16. öld. Stjórnarfarslega varð hann síðar hluti af Máritíus, komst undir yfirráð Frakka á 18. öld en undir Breta 1814. Márítíus fékk sjálfstæði 1968.
Íbúar eyjanna voru kallaðir Ilois. Sumir segja að fyrstu íbúarnir hafi komið sem þrælar Frakka á 18. öld en annars byggðust eyjarnar aðallega á 18. öld fólki af indverskum uppruna frá Madagasgar, Máritíus og Mósambik. Þeir höfðu atvinnu af fiskveiðum og landbúnaði en einkum vinnu við plantekrur, en eigendur þeirra bjuggu á Máritíus. Árið 1967 voru íbúarnir um 2000.
Árið 1966 gerðu Bretar samkomulag við Bandaríkjamenn til 50 ára (með ákvæði um hugsanlega framlengingu samningsins um 20 ár í viðbót) um að reisa herstöð á Diego Garcia. Þá var ríkisstjórn Verkamannaflokksins við völd undir forsæti Harold Wilson. Vegna þessa samkomulags voru Chiagos-eyjarnar skildar frá Máritíus árið 1965 (keyptar fyrir 3 milljónir punda) og gefið stjórnsýslunafnið Breska Indlandshafssvæðið ásamt nokkrum öðrum eyjum. Máritíus gerir nú kröfu til eyjanna og telur þennan gjörning stangast á við samþykktir Sameinuðu þjóðanna. Og reyndar var það svo að íbúar Diego Garcia höfðu áfram ríkisborgararétt á Máritíus og fengu ekki breskan ríkisborgararétt fyrr en 2002, þó ekki allir.
Herstöðin er rekin sameiginlega af báðum ríkjunum en í reynd er hún fyrst og fremst bandarísk en breskir hermenn eru tiltölulega mjög fáir. Þessi herstöð hefur verið með stærri herstöðvum Bandaríkjanna og mikilvægasta herstöð þeirra í Suður-Asíu. Hún gegndi veigamiklu hlutverki í Persaflóastríðinu 1990 og aftur við innrásirnar í Afganistan 2001 og Írak 2003. Talið er að nú séu þar leynilegar fangabúðir í líkingu við Guantanámo-fangabúðirnar (sjá Múrinn 23.6.2004).
Vandamálið við Diego Garcia voru íbúarnir. Það þurfti að losna við þá. Í mars 1967 gaf landstjórinn út tilkynningu um eignaupptöku lands og stuttu síðar keypti breska ríkið allar plantekrur á eynni. Íbúarnir voru einnig skilgreindir sem „contract workers“ eða einhverskonar farandverkamenn, en með því var fundin smuga til að flytja þá frá eynni án þess að brjóta 73. grein sáttmála Sameinuðu þjóðanna (yfirlýsing varðandi lendur sem ekki ráða sér sjálfar, en þar segir „... að hagsmunir íbúa þessara lendna séu fyrir öllu...“).
Til er minnisblað frá nýlenduskrifstofu breska stjórnarráðsins svohljóðandi:
„Nýlenduskrifstofan er nú að skoða hvaða leið er hægt að fara varðandi íbúana á Breska Indlandshafssvæðinu (BIOT). Skrifstofan vill komast hjá því að nota orðalagið „fastir íbúar“ varðandi íbúa þessara eyja vegna þess að viðurkenning á að það séu einhverjir fastir íbúar þarna hefði í för með sér að það þyrfti að tryggja lýðræðisleg réttindi þeirra og þar með mundu Sameinuðu þjóðirnar líta svo á að þeim bæri að líta til með þeim. Lausnin er því að láta þá hafa skilríki sem sýni að þeir „tilheyra“ Máritíus eða Seychelles-eyjunum og séu aðeins tímabundnir íbúar á BIOT. Þessi ráðstöfun mundi, þótt hún sé frekar gegnsæ, alla vega gefa okkur stöðu til að verja okkur hjá Sameinuðu þjóðunum.“
Til að gera allt þetta minna áberandi voru íbúarnir vísvitandi vantaldir og sagðir færri en þeir voru í raun. Gefin var út tilskipun um brottvísun þeirra en hún var birt í fréttabréfi sem var eiginlega ekki annað en innanhúsblað í BIOT-deild nýlenduskrifstofunnar. Þeir voru síðan fluttir brott á árunum 1967 til 1973, að hluta til ginntir á brott..
Af og til fóru skip milli Diego Garcia og Máritíus með uppskeruna af plantekrunum og íbúarnir tóku sér gjarnan fara með skipinu og þurftu þá að bíða alllengi eftir fari til baka. Og nú var þeim sagt, þegar þeir ætlaðu að snúa aftur, að vinnusamningur þeirra á Diego Garcia væri útrunninn. Þeir voru sem sagt kyrrsettir á Máritíus peningalausir, atvinnulausir og heimilislausir. Og það sem meira var, sambandslausir við þá sem heima sátu. Grunlausir komu svo fleiri til Máritíus og voru líka kyrrsettir.
Snemma árs 1971 komu bandarískar liðsveitir til Diego Garcia til að hefja uppsetningu herstöðvarinnar. Þá voru enn nokkrir íbúar ófarnir og í mars kom fulltrúi bresku stjórnarinnar til að tilkynna þeim að þeir yrðu að yfirgefa eynna. Þeir voru síðan fluttir til Máritíus með bandarískum herskipum, sumir reyndar með viðkomu á Seychelles-eyjum þar sem þeir biðu í fangelsi eftir að vera fluttir áfram en eitthvað af fólkinu varð eftir þar.
Breska stjórnin hafði lagt fram 650 þúsund pund til brottflutnings íbúanna, þ.e. innan við 400 pund á mann. Þetta fé rann til stjórnarinnar á Máritíus sem viðurkenndi engar skyldur gagnvart þessu fólki sem nú stóð uppi peninga-, heimilis- og atvinnulaust í landi þar sem þegar var 20% atvinnuleysi. Margir fyrirfóru sér, aðrir reyndu að skrimta á smáglæpum og vændi. Bresk stjórnvöldu vísuðu allri ábyrgð á bug og þegar fólkið sendi þeim beiðni um aðstoð var hún send áfram til stjórnvalda á Máritíus.
Um miðjan 8. áratuginn fóru þessir atburðir að vekja einhverja athygli þegar stjórnarandstaðan á Máritíus fór að spyrjast fyrir um málið og bandarískir og breskir blaðamenn skrifuðu um það. Árið 1976 fór einn hinna brottfluttu íbúa með málið fyrir dómstóla og þá bauð breska stjórnin fólkinu bætur upp á 1,25 milljón punda ef málið yrði fellt niður sem og allar kröfur um að fá að snúa til baka. Ekki var þó gengið að því.
Árið 2000 felldi Hæstiréttur Bretlands þann úrskurð að íbúarnir hefðu rétt til að snúa til fyrri heimkynna sinna en án tímasetningar. Árið 2002 kröfðust þeir bóta vegna tafa á að þeir fengju að snúa aftur. En 10. júní 2004 lét breska stjórnin koma krók á móti bragði og gaf út tilskipanir (Orders-in-council) þar sem aðeins tímabundin búseta er leyfð á eyjunum og borið við hættu á flóðum og náttúruhamförum.
Ekki hafa þó allir íbúarnir gefist upp. Sumir hafa farið til Bretlands og haldið baráttu sinni áfram þar og íhuga nú að fara með málið fyrir mannréttindadómstól Evrópu.
Helstu heimildir
http://www.refusingtokill.net/Chagos/chagos.htm
http://en.wikipedia.org/wiki/Diego_Garcia
http://en.wikipedia.org/wiki/Diego_Garcia_depopulation_conspiracy
http://www.icelandonline.is/ferdaheimurisl/eyjaalfa_chagos_islands.htm
http://www.hartford-hwp.com/archives/27b/036.html
Einar Ólafsson
Góð grein um kertafleytingu
18.8.2004
Unnur María Bergsveinsdóttir, fulltrúi í miðnefnd SHA, skrifar grein um kertafleytinguna á Reykjavíkurtjörn á vefritið Kistuna. Rétt er að vekja athygli lesenda Friðarvefsins á henni.
Ritstjóri
Blómin í ánni
13.8.2005
Ávarp flutt í tjarnarsal Ráðhúss Reykjavíkur þann 9.ágúst 2005 á fundi friðarhreyfinga til minningar um kjanorkuárásirnar á Hiroshima og Nagasaki.
Í byrjun ágústmánaðar 1945 bættust við landafræðikunnáttu mína heiti á tveimur borgum í Japan, og má ætla að sama hafi gilt um flesta Íslendinga og heimsbyggð mestalla. Þessar borgir voru iðnaðarborgir og ekki mjög fjölmennar á japanskan mælikvarða. Borgirnar heita Hiroshima og Nagasaki. Og atburðirnir sem drógu þær fram í sviðsljósið voru ómennskar kjarnorkuárásir Bandaríkjamanna á þær undir lok síðari heimstyrjaldarinnar, Hiroshima hinn 6. ágúst 1945 og Nagasaki þremur dögum síðar, með hörmulegum afleiðingum. Nærfellt tveir þriðju af Hiroshima sem taldi þá um 255 þúsund íbúa voru lagðir í eyði og 80 þúsund almennra borgara létust strax og innan árs hækkaði tala látinni uppí 140 þúsund manns. Að auki hafa 60 þúsund manns látist af síðbúnum afleiðingum geislunar sem hafa verið að koma fram allt til þessa.
Þriðjungur Nagasaki var lagður í eyði og af 174 þúsund íbúum, sem er ámóta fjöldi og Höfuðborgarsvæðisins, létust tæplega 80 þúsund innan árs en alls munu dauðsföll þegar síðbúnar afleiðingar árásinnar eru taldar með hafa numið um 140 þúsundum almennra borgara og eru þá ótaldir þeir sem hlutu varanleg örkuml. Þessar ógnvænlegu árásir sem stráfelldu óbreytta borgara geta vart talist annað en stríðsglæpur samkvæmt samningum sem kenndir eru við Genf þar sem meðal annars er lögð áhersla á að hernaðargerðir eigi ekki að beinast gegn óbreyttum borgurum heldur fyrst og fremst gegn hernaðar-mannvirkjum . Kjarnorkuvopnin eru að því leyti siðlaus vopn að þau þyrma engu lífi.
Hörmungarnar í Hiroshima urðu bandarískri skáldkonu af sænskum ættum Editu Morris að yrkisefni í skáldsögu sem nefnist á frummálinu: ” The flowers of Hiroshima,” og kom út í íslenskri þýðingu Þórarins Guðnasonar læknis árið 1963 undir heitinu:” Blómin í Ánni”. Halldór Laxness skrifar þar formála. Edita hafði heimsótt Halldór ásamt eiginmanni sínum sem einnig var velþekktur rithöfundur er þau voru á flótta undan Maccarthyismanum. Fólk þetta var að sögn Halldórs frjálslynt, efnað og háborgarlegt og bjó í Chicago. Í formálanum kemst Halldór svo að orði:” Þessi ein skáldsaga, mér kunn , teingd skelfingardeginum 6.ágúst 1945, hefur náð lýðhylli víða um heim og verið útgefin á prent í flestum löndum bendluðum við bókaútgáfu. Fæstir menn hefðu trúað því að hægt væri að semja skáldverk út af heimsglöpum, sem eru að sínu leyti jafn ómensk og fjarri allri listrænni skírskotun einsog til dæmis gasbrennurnar í Auswitz.”
Titillinn sem Þórarinn valdi, Blómin í Ánni, vísa til þess að við sprenginguna í Hiroshima myndaðist mikil eldsúla sem breiddist fljótt út með sterkum vindum. Brennandi fólk sem flúði eldinn varpaði sé tugþúsundum saman eins og logandi kyndlar í ár sem renna um Hiroshima og er talið að alltað tuttugu þúsundir óbreyttra borgara hafi hlotið þar vota gröf.
Ættingjar sem eftir lifðu dreifðu blómum í árnar eða festu við árbakkana þar sem þeir höfðu séð á eftir skyldmennum hverfa í djúpið. Friðarhreyfingar í Japan hafa síðan minnst þessa árlega með því að fleyta ljóskerjum eftir ánum. Mér var fyrir 20 árum boðið sem fulltrúa Samtaka herstöðvaandstæðinga að taka þátt í minningarathöfnum um voðaverkin í Hiroshima og Nakasaki og af mörgum minnistæðum atburðum er mér efst í huga kvöld við stærstu ána í Hiroshima þar sem við tókum þátt í að fleyta ljóskerjum eftir ánni. Sú sjón að sjá ljósin liðast niður eftir ánni í kvöldhúminu mun seint líða mér úr minni enda kallaði hún fram mynd í huga mér af þúsundum logandi fólks að steypa sér í ána. Sama kvöld efndu samtök herstöðvaandstæðinga í fyrsta sinn til kertafleytingar á Reykjavíkurtjörn til að minnast kjarnorkuvopnaárásanna á Hiroshima og Nagasaki. Síðan hefur þessi athöfn farið fram árlega með þáttöku annarra íslenskra friðarhreyfinga og eiga þær þakkir skyldar fyrir að minna okkur á þau heimsglöp sem framin voru fyrir 60 árum. Enn er þörf að minna á þessi voðaverka, því að enn er mikið af kjarnorkusprengjum í vopnabúrum stórveldanna Bandaríkjanna og Rússa og raunar fleiri ríkja þrátt fyrir afvopnunarviðræður. Sprengimáttur margra þeirra mælist í megatonnum, sem er alltað þúsundfaldur á við þær sprengjur sem varpað var á Hiroshima og Nagasaki. Markmiðið hlýtur að vera að efla vitund almennings til að knýja fram að kjarnorkuvopnum verði eytt og koma í veg fyrir að næsta kynslóð auki þekkingu sína í landafræði með nöfnum á borgum sem hlotið hafa sömu örlög og Hiroshima og Nagasaki fyrir 60 árum. Því eru slagorðin aldrei aftur Hiroshima og aldrei aftur Nagasaki enn í fullu gildi.
Guðmundur Georgsson
Ávarp við kertafleytingu á Reykjavíkurtjörn 9.ágúst 2005
10.8.2005
Ágætu friðarsinnar.
Við erum samankomin hér við Tjörnina á þessu ágústkvöldi til að minnast fórnarlamba kjarnorkuárásanna á japönsku borgirnar Hírósíma og Nagasakí 6.og 9.ágúst fyrir 60 árum. En við erum ekki einungis að minnast þess saklausa fólks sem lét lífið, eða þoldi ævilangar þjáningar af völdum sprenginganna heldur ekki síður að leggja áherslu á ósk okkar og kröfu um að slíkir harmleikir endurtaki sig ekki.
Sprengjurnar sem varpað var á japönsku borgirnar árið 1945 voru fyrstu skref kjarnorkuvígvæðingar, sem stóð í áratugi. Þær voru þó sem barnaleikföng miðað við kjarnorkuvopnin í vopnabúrum stórveldanna í dag. Við fyrstu kertafleytinginuna hér á Tjörninni í Reykjavík að kvöldi 5.ágúst 1985 lá óttinn við kjarnorkustríð enn í loftinu. Bandaríkin og Sovétríkin höfðu sett upp mikinn fjölda kjarnorkuflauga á meginlandi Evrópu og byrjað var að koma slíkum vopnum fyrir í skipum og kafbátum. Jafnframt var annar vígbúnaður aukinn stórlega. Hér á landi réðst bandaríkjaher í byggingu nýrra ratsjárstöðva, sprengjuheldra flugskýla og öflugra orustuflugvéla til að heyja kjarnorkustyrjöld. Hernaðaráætlanir ráðamanna hljóðuðu upp á “staðbundið kjarnorkustríð” í Evrópu og “stjörnustríðsáætlun” þar sem hægt væri að berjast með kjarnorkuvopnum úti í geimnum.
Svar friðarhreyfinga um allan heim var að reyna að efla vitund almennings um þá hættu sem kjarnorkuvopn hafa í för með sér. Með því að rifja upp reynsluna frá Hírósíma og Nagasakí, með því að benda á þá hættu sem stafar af geislavirkni og með því að sýna á óyggjandi hátt fram á hvernig hættan á kjarnorkuvetri gerir allar hugmyndir um “staðbundið” kjarnorkustríð að markleysu sýndu friðarsinnar fram á að í kjarnorkustríði verður enginn sigurvegari. Í slíku stríði hljóta allir að tapa.
Og friðarhreyfingarnar náðu vissulega árangri. Þrátt fyrir herskáa stefnu ráðandi stjórnmálamanna var almenningur hlynntur friðsamlegum lausnum. Hér á Íslandi birtist það m.a í afstöðunni til kjarnorkuvopna-lauss svæðis á Norðurlöndum. Árið 1987 sýndi könnun Félagsvísinda-stofnunnar að níu af hverjum tíu Íslendinga vildu að landið yrði aðili að slíku svæði þótt ríkisstjórnin teldi hugmyndina fráleita. Í Evrópu var vaxandi krafa um að neita að setja upp fleiri kjarnaflaugar og láta taka niður þær sem fyrir voru. Leiðtogafundurinn hér á Íslandi 1986 var eitt dæmi um það að ráðamenn heimsins voru byrjaðir að átta sig á þeirri staðreynd að kjarnorkuvopnastefna þeirra var gjaldþrota. Málstaður friðarsinna hafði unnið sigur á helstefnunni.
En stríðsáróður hefur ætíð verið fastur liður í daglegu lífi okkar. Fjöldaframleiðsla er á stríðsmyndum þar sem hetjuskapur hermanna og málstaður annars stríðsaðilans er hylltur. Þessa dagana er einmitt verið að undirbúa eina slíka mynd hér á Íslandi og hópur ungra íslendinga á þá ósk heitasta að fá að falla sem hermenn. Markmið slíkra mynda er að gera stríð spennandi, jafnvel eftirsóknarverð. Með kertafleytingunni leggjum við hins vegar áherslu á þá einföldu staðreynd að stríð drepa. Í styrjöldum deyr saklaust fólk, börn, konur og menn. Í augum hershöfðingja og stríðssinna eru dauði og örkuml almennra borgara aðeins fórnarkostnaður sem fylgir því að vinna glæsta sigra. Afdrif þeirra sem fyrir sprengjunum verða skipta þá ekki máli. Þannig var það í Hírósíma og Nagasakí árið 1945 og þannig er það í dag í Afghanistan og Írak. Stríðsherrarnir hirða ekki einu sinni um að telja hve margir hafa verið drepnir í þeim löndum sem þeir segjast vera að frelsa.
Við erum hér samankomin í kvöld til að mótmæla röddum sem segja: “Eitthvað varð að gera til að knýja Japani til uppgjafar”. Þeim röddum sem alltaf hafa á reiðum höndum afsakanir fyrir grimmdar-verkum og manndrápum. Jú þeim þykir það vissulega leitt að börn og konur hafi látið lífið í loftárásum en eitthvað varð nú að gera!
Við erum hér til að mótmæla því að hægt sé á nokkurn hátt að réttlæta dauða 240 þúsund óbreyttra borgara í Hírósíma og Nagasakí á sama hátt og við mótmælum því að loftárásir á borgir í Írak eða nokkrar aðrar borgir séu réttlætanlegar.
Kertafleytingin í kvöld er því ekki aðeins minningarathöfn heldur sterk krafa um að mannslíf verði virt og röksemdum hernaðarsinna vísað á bug. Um leið og við vottum fórnarlömbum sprengjanna virðingu okkar með því að fleyta kertum hér í kvöld sameinumst við um kröfuna:
Aldrei aftur Hírósíma- Aldrei aftur Nagasakí!
Ingibjörg Haraldsdóttir
60 ár frá kjarnorkuárásum á Hiroshima og Nagasaki – minningarfundur í Ráðhúsinu
8.8.2005
Þriðjudaginn 9. ágúst minnast íslenskar friðarhreyfingar þess að 60 ár eru liðin frá því að kjarnorkusprengjum var varpað á japönsku borgirnar Hiroshima og Nagasaki. Að venju verður kertum fleytt á Reykjavíkurtjörn og við minjasafnið á Akureyri. Hefjast athafnirnar kl. 22:30. Nánar má lesa um dagskrá þeirra hér að neðan.
Í Tjarnarsal Ráðhúss Reykjavíkur verður samkoma sem hefst kl. 20:30.
Þar mun sænski rithöfundurinn og fræðikonan Monica Braw flytja erindi um afleiðingar árásanna, afdrif fólksins sem lifði þær af og hvernig stjórnvöld í Japan og Bandaríkjunum reyndu að þagga niður umræðu um málið. Monica Braw er einn kunnasti sérfræðingur Norðurlandanna á þessu sviði. Hún bjó í Japan um árabil og bók hennar “Överlevarna” hefur komið út á fjölda tungumála.
Unnur María Bergsveinsdóttir sagnfræðingur verður fundarstjóri og Guðmundur Georgsson læknir flytur ávarp, en hann heimsótti Hiroshima og ræddi við fórnarlömb sprengjunnar fyrir tveimur áratugum.
Trúbadorinn Ólafur Torfason flytur frumsamið lag við ljóð Eyrúnar Jónsdóttur.
Samkoman er opin öllum friðarsinnum og prýðilegur undirbúningur fyrir kertafleytinguna síðar um kvöldið.
Samstarfshópur friðarheyfinga
Kertafleytingar níunda ágúst
4.8.2005
Að venju verða kertafleytingar í Reykjavík og á Akureyri til að minnast fórnarlamba kjarnorkuárásanna á Hiroshima og Nagasaki. Aðgerðirnar verða <þriðjudaginn níunda ágúst kl. 22:30.
Á Akureyri verið safnast saman við tjörnina við Minjasafnið. Valgerður Gunnarsdóttir flytur ávarp og Valgarður Stefánsson les ljóð.
Í Reykjavík koma friðarsinnar saman Safnast verður við Suðvesturbakka Tjarnarinnar (við Skothúsveg). Ingibjörg Haraldsdóttir kennari flytur ávarp samstarfshópsins og Felix Bergsson flytur ljóð. Fundarstjóri er Páll Óskar Hjálmtýsson.
Fyrir kertafleytinguna efnir Samstarfshópur friðarhreyfingar til samkomu í Tjarnarsal Ráðhússins fyrir fleytinguna. Þar mun sænski rithöfundurinn og fræðikonan Monica Braw halda erindi um kjarnorkuárásirnar og áhrif þeirra á japanskt og bandarískt þjóðfélag. Guðmundur Georgsson læknir flytur ávarp, en hann heimsótti Hiroshima og Nagasakí og kynnti sér afleiðingar sprengjunnar fyrir tveimur áratugum. Þá verða tónlistaratriði á dagskránni. Fundurinn í Ráðhúsinu hefst kl. 20:30.
Samstarfshópur friðarhreyfinga
Sprengjurnar
2.8.2005
Uppgjöf Japana var yfirvofandi, það var í raun engin ástæða fyrir okkur að beita þessu hroðalega vopni.
Tilvitnunin að ofan er ekki úr fengin úr bók einhvers róttæks sagnfræðings eða bláeygðs friðarsinna. Hún er höfð eftir Dwight Eisenhower, yfirhershöfðingja sveita bandamanna í Evrópu og síðar forseta Bandaríkjanna. Hún er í fullu samræmi við það álit bandarískra sérfræðinga þegar komið var fram á mitt ár 1945 að japanski herinn gæfist upp fyrir árslok, jafnvel þótt hvorki kæmi til innrásar bandarísks herliðs eða Rauði herinn blandaði sér í átökin.
Þeir fræðimenn sem ráðist hafa gegn goðsögninni um að kjarnorkuárásirnar á Hiroshima og Nagasaki hafi verið “óumflýjanlegar” hafa úr nægu að moða og þeirra bestu heimildir eru einmitt skrif og skýrslur Bandaríkjamanna sjálfra. Í ljósi þessa má ótrúlegt heita hversu lífseig hugmyndin um nauðsyn þess að eyða borgunum tveimur hefur reynst í sumum vestrænum fjölmiðlum. Svo litið sé framhjá brjálsemi þeirrar hugmyndar að reyna að réttlæta sprengjuárásir sem þurrkuðu út heilar borgir með “mannúðarrökum”, standast slíkar rökfimiæfingar enga sögulega skoðun.
Megintilgangurinn með kjarnorkuárásunum á Hiroshima og Nagasaki var tvíþættur. Í fyrsta lagi var markmið Bandaríkjastjórnar að sýna umheiminum mátt hins nýja vopns. Hins vegar réðu innanlandspólitískar ástæður för. Bandaríkjaþing hafði eytt gríðarlegum fjárhæðum til þróunar á kjarnorkusprengjunni og krafðist þess að sjá afrakstur útgjaldanna. Ef sprengjunum hefði ekki verið varpað, var hætt við að Manhattan-áætlunin yrði talin stórkostlegasta dæmi sögunnar um sóun á almannafé og því getað rústað pólitískan feril þeirra sem börðust fyrir henni.
Margt gagnrýnivert má segja um stefnu Bandaríkjastjórnar síðustu áratugina, en eitt verður þó að hrósa bandaríska stjórnkerfinu fyrir. Það er hversu litlar hömlur stjórnvöld þar reyna að leggja á birtingu skjala og upplýsinga sem náð hafa tilteknum aldri – hversu vandræðaleg sem opinberun þeirra kann að reynast fyrri valdhöfum.
Sagnfræðingar hafa þannig getað kynnt sér í þaula ýmis skjöl er tengjast aðdraganda kjarnorkuárásanna og áætlanir stjórnvalda í Washington í þeim efnum. Þessi gögn leiða berlega í ljós að öll vinna Manhattan-áætlunarinnar miðaðist að því að varpa sprengjunni á Japan. Á fundum æðstu ráðamanna á árinu 1943, þegar Þýskaland Hitlers var ennþá virkur þátttakandi í stríðinu, var aldrei rætt um þann möguleika að beita kjarnorkuvopnum gegn Þýskalandi. Tæknilegar ákvarðanir á byggingarstigi sprengjanna, miðuðust við flugvélar Kyrrahafsflotans og fleira mætti telja til.
Fregnir þessar áttu síðar eftir að koma mörgum þeirra vísindamanna sem unnu að gerð kjarnorkusprengjunnar í opna skjöldu, enda margir þeirra Evrópubúar sem töldu sig vinna í kapp við nasista og að vopnið skelfilega yrði notað til að knésetja Þriðja ríkið.
Ljóst má vera að bandarískir ráðamenn töldu kjarnorkusprengjuna vera of skelfilegt vopn til að beita gegn kristnum, hvítum íbúum Þýskalands. Falsrökin um að beiting kjarnorkusprengju væri réttlætanleg til að afstýra mögulegu mannfalli í hernaði áttu greinilega ekki við í Evrópu. Í ljósi þessa liggur beint við að álykta að valið á skotmörkum fyrir sýnissprengingarnar hafi byggst á rasískum sjónarmiðum.
Nokkuð ber á því að þeir sem fjalla um þessa sögu, reyni að bera blak af þeim mönnum sem tóku ákvörðunina um fjöldamorðin. Er þá stundum gripið til þeirra raka að hana beri að skilja í ljósi aðstæðna, að stærð hamfaranna hafi ekki verið mönnum ljóst eða drápin virst léttvægari í ljósi hörmunga stríðsins. En sú málsvörn er máttlaus, því af umræðum þeirra manna sem ákvörðunina tóku sést að þeir skildu fyllilega umfang þeirra glæpaverka sem þeir ætluðu að fremja. Sprengjurnar sem féllu á Hiroshima og Nagasaki voru stærsta opinbera aftaka sögunnar. Slíka glæpi er aldrei unnt að fyrirgefa.
Stefán Pálsson
Hiroshima og Nagasaki enn í umræðunni
26.7.2005
60 ár verða senn liðin frá kjarnorkuárásunum á Hiroshima og Nagasaki. Afmæli þessara hræðilegu sprenginga, sem margir telja versta stríðsglæp sögunnar, hefur orðið tilefni til upprifjunar á þessum atburðum víða um lönd.
Í nýlegu tölublaði hins vita tímarits New Scientist, birta tveir nafnkunnir sagnfræðingar Mark Selden og Peter Kuznick grein um árásirnar, þar sem þeir hafna alfarið þeirri viðteknu söguskoðun Bandaríkjamanna að þeim hafi verið ætlað að knýja fram uppgjöf Japana, heldur hafi markmiðið fyrst og fremst verið að undirbúa Kalda stríðið og sýna Sovétmönnum eyðingarmátt kjarnorkusprengjunnar. Um þetta má lesa nánar hér.
Til gamans má geta að Samstarfshópur friðarhreyfinga, sem stendur að kertafleytingu á Reykjavíkurtjörn þriðjudagskvöldið 9. ágúst n.k., reyndi að fá Mark Selden hingað til lands að því tilefni. Selden þakkaði kærlega fyrir boðið, en var því miður upptekinn vegna fundarhalda í tengslum við New Scientist-greinina. Vonandi munu annað tækifæri gefast til að fá Mark Selden til Íslands.
Ritstjóri
Krýsuvík, Hollywood og hernaðardýrkunin
21.7.2005
Talsvert hefur verið rætt um fyrirhugaða töku á Hollywood-stórmynd í landi Krýsuvíkur. Hefur gagnrýni á tiltækið einkum verið byggð á umhverfisverndarsjónarmiðumm, þar sem óttast er að tökumenn muni valda jarðraski. Gunnþór Þ. Ingason sóknarprestur veltir upp annarri áhugaverðri hlið varðandi áform þessi í grein í Morgunblaðinu í dag. Grein Gunnþórs er allrar athygli verð og rétt að grípa niður í hluta af henni:
Það er ekki aðeins umhverfisvá sem steðjar að Krýsuvík með stríðsmyndatökunni. Hún er innrás í sögu Krýsuvíkur og dregur hörmungaratburði að henni. Hví er ekki kvikmyndað á eynni japönsku þar sem hildin var háð sem líkja skal eftir við kvikmyndatökuna? Vafasamt er að Japanar kærðu sig um það. Til þess eru sár þeirra of djúp og nístandi af skelfingum stríðsáranna. Það virðist eftirsóknarvert og freistandi fyrir unga Íslendinga að leika hermenn í kvikmynd sem töffarinn svali Clint Eastwood stjórnar. En það er samt óæskilegt hlutverk. Sjómennskan er ekkert grín segja þeir í verstöðvum og á útnesjum enda hefur það kostað mörg mannslíf að draga lífsbjörgina að landi. Hermennska sem felur í sér grimmileg átök og manndráp er enn síður grín eða leikur og mun óvissara er um réttmæti hennar.
Friðelskandi Íslendingar ættu ekki að líkja eftir hernaði fyrir fé og vafasaman frama. En sjá einhverjir sér hag í því að herjað sé á náttúru og helgi Krýsuvíkur til þess að hylla harðvítugt stríð og blóðsúthellingar?
Ljósmyndin þekkta sem ljósmyndari tímaritsins Life tók stuttu eftir orrustuna á Iwo Jima og sýnir hermenn reisa fána á Suribachi-fjalli varpaði ljóma föðurlandsástar á þennan hörmulega hildarleik. Fjölmennur her stríðir nú í Írak eftir innrás í landið. Sýnt er að átökin dragist á langinn og stuðningur minnki við þau. Gæti verið að kvikmyndin Flags of our fathers muni réttlæta þessar stríðsaðgerðir með því að vísa á fornar dáðir og áhrifaríka fánahyllingu á Iwo Jima og gefa til kynna að innrásarstríðið í Írak sé engu síður réttlætanlegt en illvíg átök fyrrum við Japana á Kyrrahafi? Og viljum við Íslendingar styðja það?
Fyllsta ástæða er að taka undir þessi orð prestsins. Íslendingar eiga ekki að leggja sín lóð á vogarskálar þeirra sem ala á hernaðardýrkun í heiminum.
Ritstjóri
Enn er unnið að stofnun Friðarhúss
19.7.2005
Á síðustu landsráðstefnum SHA hafa verið samþykktar ályktanir þess efnis að unnið skuli að því að samtökin komist í húsnæði fyrir rekstur skrifstofu, varðveislu gripa og almennt friðarstarf. Á fundum þessum hefur sú skoðun verið nokkuð almenn að húsnæðisleysið standi starfsemi félagsins fyrir þrifum. Friðarhús á góðum stað í miðborg Reykjavíkur er forsenda þess að herstöðvaandstæðingum takist að fá í sínar raðir það unga fólk sem hverri pólitískri baráttu er lífsnauðsyn.
Eftir nákvæma athugun á leigumarkaðnum á höfuðborgarsvæðinu komst miðnefnd SHA að þeirri niðurstöðu að hagkvæmara væri að festa kaup á húsnæði en að vera upp á ótryggt og fokdýrt leiguhúsnæði komin. Einkahlutafélagið Friðarhús SHA ehf. var stofnað til að vinna að þessu markmiði og byrjað að safna hlutafé meðal félagsmanna í SHA.
Fyrsti aðalfundur Friðarhúss SHA eftir stofnfund var haldinn 25. maí síðastliðinn. Þar var ný stjórn kjörin en hana skipa: Elvar Ástráðsson (formaður), Sigurður Flosason, Ingibjörg Haraldsdóttir, Sveinn Birkir Björnsson og Páll Hilmarsson (fulltrúi SHA í stjórn). Varamenn eru: Stefán Pálsson, Sverrir Jakobsson og Sigríður Gunnarsdóttir.
Á aðalfundi félagsins var fullkomin samstaða um að ekki væri eftir neinu að bíða að ráðast í húsnæðisleit og undirbúa hlutafjársöfnun af fullum krafti. Talsvert starf hefur verið unnið í þessum málum á síðustu vikum, þrátt fyrir sumarleyfi. Vonir standa til að hægt verði að flytja nánari fregnir af framvindu mála á þessum vettvangi innan skamms.
Þeim sem áhuga hafa á að gerast félagsmenn í Friðarhúsi er bent á ofangreinda stjórnarmenn eða að senda tölvupóst á sha@fridur.is til að afla nánari upplýsinga eða skrá sig fyrir hlutafé. Verð á hlut er 10.000 krónur.
Stefán Pálsson
SHA andæfa herskipaheimsókn
12.7.2005
Það ætti ekki að hafa farið fram hjá fréttaáhorfendum að rússnesk herskip halda til í Reykjavíkurhöfn. Fréttaflutningur af heimsókninni hefur einkum snúist um fáránleg aukaatriði á borð við það hversu mörgum skotum hafi verið hleypt af fallstykkjum skipanna til "heiðurs" einstökum íslenskum stjórnmálamönnum.
Fulltrúar frá SHA mættu í dag, þriðjudag, að rússnesku skipunum á þeim tíma sem þau höfðu verið auglýst opin almenningi. Þar dreifðu þeir flugriti með eftirfarandi texta, undirrituðum með nafni SHA:
Engin drápstól í Reykjavíkurhöfn!
Íslenskir friðarsinnar frábiðja sér “kurteisisheimsóknir” á borð við þau rússnesku herskip sem nú hafast við í Reykjavík.
* Rússland og Bandaríkin búa yfir þorra þeirra kjarnorkuvopna sem til eru í heiminum. Bæði ríkin hafa dregið lappirnar við að fækka þessum vopnum, þrátt fyrir að tilvist þeirra sé stöðug ógnun við mannkynið.
* Herskip og kafbátar rússneska hersins bera fjölda kjarnorkuvopna og geta slys um borð í þeim valdið gríðarlegu tjóni á lífríki hafsins. Rússnesk kjarnorkuskip eru einhver alvarlegasta ógn við undirstöður íslensks efnahagslífs.
* Rússland er í hópi helstu vopnaframleiðsluríkja veraldar. Ríkisstjórn Rússlands hefur staðið gegn sáttmálum sem miða að því að draga úr vopnaframleiðslu og tryggja að vopn séu ekki seld til fátækra og stríðshrjáðra ríkja.
* Rússnesk stjórnvöld hafa staðið fyrir miklum grimmdarverkum í Téténíu og þverbrjóta mannréttindi í nafni “stríðs gegn hryðjuverkum”.
Ritstjóri
Ályktun vegna kom rússneskra herskipa til Reykjavíkur
11.7.2005
Samtök herstöðvaandstæðinga mótmæla komu rússnesku herskipanna Levtsjenkó aðmíráls og Vjazma til Reykjavíkur og árétta að slík herskip eigi ekki erindi í Reykjavíkurhöfn. Það er óskiljanlegt að Reykjavíkurborg skuli ítrekað hleypa slíkum drápstólum að bryggju.
Einnig mótmælir SHA fallbyssuskothríð rússnesku skipanna sem að sögn var gerð í “virðingarskyni við Ísland”. Við viljum árétta að slíkar seremóníur eru ekki í samræmi við hefðir vopnlausrar þjóðar og að ýmsar aðrar leiðir eru til að sýna Íslandi og Íslendingum virðingu.
SHA
„Stríðið gegn hryðjuverkum“ kallar á hryðjuverk
7.7.2005
Hryðjuverkin í Lundúnum í morgun, þann 7. júlí 2005, eru óafsakanleg. Slíkan verknað, sem bitnar á óbreyttum borgurum, er ekki hægt að réttlæta. Sem eðlilegt er fylltumst við óhug þegar fréttirnar bárust frá Lundúnum í morgun. Þegar þetta er skrifað síðla dags má lesa í vefútgáfum fjölmiðlanna að 33 manns séu látnir og hátt í þrjuhundruð manns særðir, margir alvarlega. Okkur verður hugsað til þessa fólks og til aðstandenda þess og við höfum áhyggjur af Íslendingum sem er búsettir eða á ferð í Lundúnum. Þetta eru eðlileg viðbrögð og þetta eru góð viðbrögð. Okkur stendur ekki á sama.
Í vefútgáfu Morgunblaðsins í morgun er lítil frétt tímasett klukkan 10.39: „Lögregla hóf skothríð á um 1.000 mótmælendur í borginni Tíkrit, heimaborg Saddams, í Írak í dag. Fólkið mótmælti drápi á einum af helstu embættismönnum borgarráðsins, að sögn yfirvalda. Að minnsta kosti fjórir menn særðust.“ Flesta daga berast fréttir af sprengjutilræðum í Írak, 10-30 manns farast, og við tökum varla eftir því. Okkur finnst tíðindalaust af austurvígstöðvunum meðan ekki berast aðrar fréttir. Samkvæmt Iraq Body Count hafa að minnsta kosti 25 þúsund manns, sennilega miklu fleiri, látið lífið í Írak síðan George Bush og Tony Blair fyrirskipuðu innrás þar fyrir rúmum tveimur á árum með fulltingi Halldórs Ásgrímssonar og annarra peða í heimsvaldaskákinni.
Þessir herramenn geta ekki firrt sig ábyrgð á hryðjuverkum eins og þeim sem framin voru í Lundúnum í morgun. Ofbeldi kallar á ofbeldi. Þeir voru varaðir við því að innrásin í Írak yrði upphafið að langvarandi átökum og miklu blóðbaði og mundi kalla á hryðjuverk. En í hroka sínum hlustuðu þeir ekki á varnaðarorðin. Þeir tóku ekki mark á stjórnmálamönnum, fræðimönnum, talsmönnum mannúðarsamtaka og milljónum manna sem fóru út á göturnar um allan heim veturinn 2002 til 2003 til að mótmæla fyrirhugaðri innrás.
Þessir menn koma ekki lengur saman nema í víggirtum köstulum meðan þúsundir lögreglumanna eru kallaðir út til að hafa hemil á tugþúsundum mótmælenda. Yfirgnæfandi meirihluti þessara mótmælenda er friðsamt fólk sem vill mótmæla því óréttlæti sem auðvald og heimsvaldastefna veldur um allan heim. Þetta er fólk sem ekki lætur sér á sama standa.
Meðan valdamennirnir sitja á rökstólum í víggirtum köstulum verður almenningur fyrir barðinu á trufluðum hryðjuverkamönnum sem spanast upp af yfirgangi og hroka þessara valdamanna. Og þessir valdamenn reyna nú að tengja hryðjuverkin við þann almenning sem hefur lýst andúð sinni á athöfnum þeirra og stefnu á götum Edinborgar undanfarna daga. Því miður færa hryðjuverkamennirnir hinum vestrænu valdamönnum vopn í hendurnar, áróðursvopn og átyllu til að auka enn frekar eftirlit með almennum borgurum, skerða frelsi þeirra og herða stríðið gegn hryðjuverkum, stríð sem í raun er útþenslustríð, heimsvaldastríð og mun aldrei koma í veg fyrir hryðjuverk. Þvert á móti felst það sjálft í hryðjuverkum og mun kalla á enn meiri hryðjuverk og grafa enn frekar undan öryggi almennings.
Hryðjuverk ber að fordæma, hvort sem þau er framin með ríkisreknum sprengjuflugvélum eða með sprengju sem laumað er um borð í neðanjarðarlestir og strætisvagna.
Einar Ólafsson
Markmið SHA
6.6.2005
Stefnuyfirlýsing Samtaka herstöðvaandstæðinga var samþykkt á landsráðstefnu þann 18. nóvember 1995. Þar eru markmið samtakanna skilgreind. Þau eru:
Markmið samtakanna eru:
* Að Ísland segi upp hernaðarsamningnum við Bandaríki Norður-Ameríku og leyfi engar herstöðvar á Íslandi.
* Að Ísland segi upp aðildinni að NATO og standi utan hernaðarbandalaga.
* Að berjast gegn hvers kyns kjarnorkuvígbúnaði og taka þátt í alþjóðlegu friðarstarfi.
* Að sameina alla sem vilja vinna að þessum markmiðum til baráttu fyrir þeim.
Kjarnorkuvopnabúr Rússlands
30.6.2005
Bulletin of the Atomic Scientist er virtasta tímarit á sviði umfjöllunar um kjarnorkuvopnamál. Tímaritið er einkum þekkt fyrir "kjarnorku-klukkuna" í haus blaðsins. Það, hversu margar mínútur klukkuna vantar í miðnætti, byggir á mati útgefenda á því hversu líklegt sé að komi til kjarnorkuátaka á næstu árum. Ritstjórn tímaritsins hefur breytt klukkunni allnokkrum sinnum á síðustu árum og áratugum. Hana vantar nú sjö mínútur í tólf - sem gefur til kynna meiri hættu en oft á dögum kalda stríðsins.
Í nýlegu hefti tímaritsins birtist umfjöllun um kjarnorkuvopnaeign Rússlandsstjórnar. Fyllsta átæða er til að vekja athygli á greininni og hinum vantaða vef blaðsins.
Ritstjóri
Friðarsinnar undirbúa aðgerðir í Edinborg
24.6.2005
Stórveldaklúbburinn G8, samráðsvettvangur ráðamanna í ríkustu iðnveldum heimsins, fundar í Skotlandi í byrjun næsta mánaðar.
Fjöldi frjálsra félagasamtaka mun láta til sín taka í tengslum við fundinn og vekja athygli á baráttumálum sínum, s.s. fátækt í heiminum og kröfunni um afvopnun. Jafnframt munu breskir friðarsinnar loka hliðunum að flotastöðinni í Faslane, þar sem breski herinn geymir kjarnorkuvopnabúr sitt - í andstöðu við vilja mikils meirihluta skosku þjóðarinnar.
Áhugafólki er bent á þennan ágæta upplýsingavef.
Ritstjóri
Ályktun frá miðnefnd SHA
17.6.2005
Miðnefnd Samtaka herstöðvaandstæðinga fordæmir misbeitingu lögreglu og dómstóla á gæsluvarðhaldi yfir Bretanum Paul Gill vegna mótmælaaðgerða hans og tveggja Íslendinga 14. júní sl. Hvaða skoðun sem menn annars hafa á þessum aðgerðum þá stofnuðu þær engum manni í hættu og geta ekki talist alvarlegt afbrot.
Gæsluvarðhald yfir eina útlendingnum í hópnum hefur verið réttlætt með því að hætta sé á að hann flýi land. Hér er augljóslega um tylliástæðu að ræða því að það krefst mikillar útsjónarsemi að komast vegabréfslaus úr landi. Forsendur þessa gæsluvarðhaldsúrskurðar hljóta að vera pólitískar. Hér á að sýna að ekki verður tekið á þeim með vettlingatökum sem dirfast að mótmæla ríkjandi stefnu. Miðnefnd SHA mótmælir þessari misbeitingu yfirvalda á heimild sinni til að fangelsa menn.
Miðnefnd SHA
Athyglisverð yfirlýsing Þorsteins Pálssonar
12.6.2005
Ráðstefna stjórnarskrárnefndar með fulltrúum frjálsra félagasamtaka var haldin að Hótel Loftleiðum í gær, laugardag. Samtök herstöðvaandstæðinga voru í hópi þeirra félaga sem létu þar til sín taka, eins og fram hefur komið. Fulltrúi SHA í pallborðsumræðum var Einar Ólafsson, ritari samtakanna.
Nokkra athygli vakti í umræðunum að Þorsteinn Pálsson, einn fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í endurskoðunarnefndinni, vék sérstaklega að tillögum SHA þess efnis að bundið yrði í stjórnarskrá að Ísland mætti ekki segja öðrum þjóðum stríð á hendur.
Að mati Þorsteins væri slíkt ákvæði of "heftandi" fyrir stjórnvöld. Það er afar merkileg yfirlýsing frá fyrrum forsætisráðherra Íslands að mikilvægt sé að stjórnvöld geti gerst aðilar að stríði og að óæskilegt sé að setja skorður við slíku í undirstöðulögum þjóðarinnar.
Nú kann það vel að vera skoðun fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í stjórnarskrárnefndinni að Íslendingar eigi að blanda sér í hernaðarátök í heiminum með beinni hætti en verið hefur í framtíðinni. Ef sú er raunin, hljóta Sjálfstæðismenn hins vegar að beita sér fyrir því að sett verði ákvæði í stjórnarskrá um það hvernig standa skuli að slíkum stríðsyfirlýsingum - enda mun vandfundin sú stjórnarskrá í veröldinni sem ekki felur í sér ákvæði um hvernig fara skuli með það vald.
Hætt er þó við að þessi afstaða Þorsteins Pálssonar njóti lítils stuðnings landsmanna.
Stefán Pálsson
Stjórnarskrárnefnd fundar
9.6.2005
Um helgina efnir stjórnarskárnefnd til málþings, þar sem fulltrúar ýmissa félagasamtaka sem gert hafa athugasemdir í tengslum við endurskoðun stjórnarskárinnar fá færi á að kynna sjónarmið sín. Samtök herstöðvaandstæðinga hafa tekið mál þetta föstum tökum og lagt fram tillögur að málefnum sem brýnt er að hafa í endurskoðaðri stjórnarskrá.
Helstu atriðin eru þessi:
i) Að bundið verði í stjórnarskrá að óheimilt sé að stofna íslenskan her eða leiða herskyldu í lög.
ii) Að íslenskum stjórnvöldum verði meinað að fara með hernaði á hendur öðrum þjóðum eða styðja aðra til slíkra verka með beinum eða óbeinum hætti.
iii) Að Ísland og íslensk lögsaga verði friðlýst fyrir umferð og geymslu kjarnorku-, efna- og sýklavopna.
Ætla má að um þessar hógværu tillögur megi ná breiðri og almennri samstöðu meðal íslensku þjóðarinnar.
Ritstjóri
Kjarnorkuvopnalaus Evrópa?
3.6.2005
Endurskoðunarráðstefnu NPT-samningsins um bann við útbreiðslu kjarnorkuvopna sem hófst í New York 2. maí lauk þann 27. Andstæðingar kjarnorkuvopna voru ekki sérlega bjartsýnir með þessa ráðstefnu enda hefur horft heldur illa með kjarnorkuafvopnun síðan síðasta ráðstefna var haldin fyrir fimm árum og má helst kenna bandarískum stjórnvöldum um eins og rakið var í grein hér á síðunni 20. maí.
Því miður reyndist ekki ástæða til bjartsýni. Skammarleg tímasóun, sagði Rebecca Johnson frá The Acronym Institute sem fylgdist með ráðstefnunni og hefur flutt af henni fréttir á vefsíðunni Acronym. Fyrri ráðstefnum (þ.á.m. tveim síðustu 1995 og 2000) hefur stundum lokið með lokaskjali sem hefur gefið fyrirheit um að aðildarríki samningsins muni vinna enn frekar að markmiðum hans, sem eru annars vegar að hefta útbreiðslu kjarnorkuvopna og hins vegar að útrýma kjarnorkuvopnum með öllu. Lokayfirlýsing þessarar ráðstefnu var hins vegar innantómt formsatriði.
Margir telja Bandaríkin bera höfuðábyrgð á árangusrleysi ráðstefnunnar. Þau hafi engan vilja sýnt til að stuðla að árangri enda er það yfirlýst stefna bandarískra stjórnvalda að efla kjarnorkuvopnabúnað sinn.
En þótt ráðstefnan sjálf hafi ekki borið mikinn árangur er ýmislegt jákvætt í gangi. 21. apríl samþykkti öldungadeild belgíska þingsins ályktun um kjarnorkuafvopnun og krafðist þess að öll bandarísk kjarnorkuvopn í Belgíu verði flutt brott, en Belgía er eitt af sex NATO-ríkjum í Evrópu þar sem eru bandarísk kjarnorkuvopn. Í byrjun maí, við upphaf NPT-ráðstefnunnar, sagði Joschka Fischer utanríkisráðherra Þýskalands að hugsanlegt væri að ríkisstjórnarflokkarnir hefðu frumkvæði að því að öll kjarnorkuvopn yrðu flutt frá Þýskalandi og skömmu seinna tilkynnti Peter Struck varnarmálaráðherra að hann hygðist taka málið upp innan NATO. Varnarmálaráðherra Frakklands, Michele Alliot-Marie, hefur tekið undir með hinum þýska starfsbróður sínum og einn af leiðtogum belgískra sósíaldemókrata, Dirk van der Maelen, hefur lýst því yfir að ríkisstjórn Belgíu ætti að hafa frumkvæði að því innan NATO að öll kjarnorkuvopn verði fjarlægð frá Evrópu enda væri það í stefnuskrá Flæmska sósíalistaflokkins að Evrópa yði lýst kjarnorkuvopnalaust svæði. Ályktunartillaga um brottflutning kjarnorkuvopna hefur nú verið lögð fyrir belgíska þingið.
Einar Ólafsson
Áhugavert námskeið
1.6.2005
Dagana 5. og 6. júní verður boðið upp á stutt námskeið og umræður um borgaralegt hugrekki og friðsamar beinar aðgerðir.
Námskeiðið er mjög hentugt fyrir þá sem ekki komust á námskeið Milan Rai og Emily Johns, sem Samtök herstöðvaandstæðinga buðu til í júní á síðasta ári.
Í kjölfarið, eða helgina 11.-12. júní, verður ýtarlegra námskeið. Frekari upplýsingar og skráning á motmaeli@yahoo.co.uk, auk þess sem von er á fyllri upplýsingum á vef Náttúruvaktarinnar, www.natturuvaktin.com
Vatnsfundur MFÍK
25.5.2005
Menningar- og friðarsamtök íslenskra kvenna boða til fundar þriðjudaginn 31.maí kl. 18:30 í nýrri Snarrót, Laugavegi 21, í kjallara Kaffi Hljómalindar á horni Klapparstígs og Laugavegar.
Á fundinum flytur Páll H. Hannesson, alþjóðafulltrúi BSRB stutt erindi um vatn, en stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja sendi nýlega stjórnarskrárnefnd erindi þess efnis að binda skuli í stjórnarskrá Íslands að vatn teljist til mannréttinda og að eignarhald á drykkjarvatni eigi að vera samfélagseign.
Eftir framsögu og umræður verður seldur léttur málsverður - kalt hlaðborð - eitthvað við allra hæfi.
Ágóði af matsölu fer til lagfæringa á nýrri Snarrót.
Fundurinn er öllum opinn.
MFÍK
Baráttan gegn kjarnorkuvopnum og ábyrgð Bandaríkjanna
20.5.2005
Þegar þetta er skrifað stendur yfir í New York ráðstefna um endurskoðun samningsins um bann við útbreiðslu kjarnorkuvopna, NPT-samningsins.
Þessi samningur hefur verið mjög mikilvægur. Þegar hann var undirritaður fyrir 35 árum var viðurkennt að fimm lönd ættu kjarnorkuvopn, Bandaríkin, Sovétríkin (nú Rússland), Bretland, Frakkland og Kína. Nokkur lönd voru að koma sér upp kjarnorkuvopnum eða höfðu áform um það, Indland, Pakistan, Ísrael, Suður-Afríka og Brasilía. Þrjú fyrstnefndu ríkin eru einu ríkin sem enn standa utan samningsins auk Norður-Kóreu sem sagði sig frá honum árið 2003. Suður-Afríka og Brasilía gerðust síðar aðilar að samningnum og lögðu áform um að koma sér upp kjarnorkuvopnum á hilluna, eru meira að segja nú í hópi sjö ríkja (NAC-ríkjanna, New Agenda Coalition) sem hafa forgöngu um að þrýsta á um að markmiði samningsins verði náð og þá ekki aðeins að hindra útbreiðslu kjarnorkuvopna heldur einnig að þeim verði útrýmt í samræmi við 6. grein samningsins. Hin ríkin eru Egyptaland, Írland, Mexíkó, Nýja Sjáland og Svíþjóð.
En þrátt fyrir þessi sinnaskipti Suður-Afríku og Brasilíu vekur það ugg að eitt ríki, Norður-Kórea, hefur sagt sig frá samningnum og lýsti því yfir í febrúar síðastliðnum að það hefði komið sér upp kjarnorkuvopnum meðan grunur leikur á að annað ríki, Íran, sé að einnig koma sér upp kjarnorkuvopnum.
Um leið og við hljótum að fordæma alla viðleitni einstakra ríkja til að ganga gegn anda og tilgangi NPT-samningsins með því að reyna að koma sér upp kjarnorkuvopnum er líka mikilvægt að líta ekki framhjá ábyrgð kjarnorkuvoparíkjanna, einkum þess ríkis sem hæst hefur í fordæmingu sinni á athæfi Norður-Kóreu og Írans, Bandaríkjanna.
Það má líta á NPT-samninginn að nokkru leyti sem samkomulag milli kjarnorkuvopnaríkjanna og hinna kjarnorkuvopnalausu. Annars vegar skuldbinda kjarnorkuvopnalausu ríkin sig til að koma sér ekki upp kjarnorkuvopnum en hins vegar skuldbinda kjarnorkuvopnaríkin sig, með tilvísun til 6. greinarinar, til að vinna að algerri útrýmingu kjarnorkuvopna. Öll kjarnorkuvopnalausu ríkin sem gerðust aðilar að samningnum hafa staðið við sínar skuldbindingar nema Norður-Kórea og hugsanlega Íran.
Kjarnorkuvopnaríkin hafa hins vegar komið sér hjá því að uppfylla sínar skuldbindingar. Vissulega voru miklar samningaviðræður í gangi áratugum saman og samningar undirritaðir. Enn er þó langt í land að kjarnorkuvopnum verði útrýmt. Í ársbyrjun 2005 áttu Bandaríkin tæplega 6 þúsund kjarnorkusprengjuodda og hafði þeim fækkað úr 10.500 árið 1990. Rússar áttu þá tæplega 5 þúsund sprengjuodda en rúmlega 10 þúsund árið 1990. Kjarnorkuvopnaeign annarra ríkja er miklu minni. En þó að kjarnorkusprengjum hafi fækkað um nær helming á síðustu 15 árum breytir það í sjálfu sér ekki miklu hvort þær eru 10 þúsund eða 20 þúsund, þær eru hvort eð er nógu margar til að leggja alla þessa jörð í eyði.
Á endurskoðunarráðstefnunni 1995 lýstu kjarnorkuvopnaríkin því yfir að þau mundu aldrei beita kjarnorkuvopnum gegn kjarnorkuvopnalausu ríki og staðfestu skuldbindingar sínar um að stefna að afvopnun. Á ráðstefnunni árið 2000 var samþykkt áætlun um kjarnorkuafvopnun í 13 liðum. Á þeim fimm árum sem síðan eru liðin hefur lítið gerst í þeim efnum, reyndar frekar gengið til baka. Að vísu var SORT-samningurinn milli Bandaríkjanna og Rússlands undirritaður árið 2002, en hann er bara orðin tóm. Samkvæmt honum átti hvort ríki um sig að fækka kjarnaoddum sínum um milli 1700 og 2200 á næstu tíu árum, en bara með því að taka þá til hliðar og eftir 2012 gildir samningurinn ekki lengur, þannig að þá verður hægt að setja vopnin aftur í skotstöðu. START II samningurinn frá 1993 hefur ekki tekið gildi og mun sennilega aldrei gera það því að hinn einskisnýti SORT-samningur kemur í raun í stað hans og einnig hins fyrirhugaða START III samnings sem átti að ná lengra. Þá hafa Bandaríkin og Kína auk níu annarra ríkja þverskallast við að fullgilda samninginn um allsherjarbann við tilraunir með kjarnorkuvopn (CTBT-samninginn) sem gerður var árið 1996. Hin ríkin eru Egyptaland, Indland, Indónesía, Íran, Ísrael, Kólumbía, Norður-Kórea, Pakistan og Víetnam. Bandaríkin sögðu ABM-samningnum um bann við gagneldflaugum upp árið 2001.
Kínverjar hafa verið frekar jákvæðir gagnvart kjarnorkuafvopnun og standa við yfirlýsingu sína um að beita ekki kjarnorkuvopnum af fyrra bragði. Samt vinna kínversk stjórnvöld að því að þróa áfram kjarnorkuvopn sín og hafa ekki staðfest CTBT-samninginn þrátt fyrir loforð um að gera það. Frakkar og Bretar eru líka að þróa sín vopn og hafa komið sér upp tækni til prófa kjarnorkuvopn án tilraunasprenginga og komast þannig framhjá CTBT-samningnum sem þeir hafa staðfest. Þá hafa Bretar haft samvinnu við Bandaríkjamenn um þróun nýrra kjarnorkuvopna og tekið þátt í svokölluðum „subcritcal“ tilraunum með kjarnorkuvopn, það er sprengingum án fulls styrks, og árið 2004 kom breska stjórnin í veg fyrir umræður í þinginu um endurnýjun samstarfssamnings við Bandaríkin. Rússnesk stjórnvöld hafa aukið útgjöld sín til kjarnorkuvopna og er álitið að það sé svar þeirra við uppsögn Bandaríkjastjórnar á ABM-samningnum. Þá hafa þeir einnig stundað „subcritical“ tilraunir sem eru í raun brot á CTBT-samningnum.
Verst er þó hegðun bandarískra stjórnvalda. Eftir að riftun þeirra á ABM-samningnum tók gildi árið 2002 hafa þau unnið að því að koma sér upp gagneldflaugabúnaði. Þó að Bandaríkin hafi ekki stundað fullkomnar tilraunasprengingar að undanförnu hefur samt verið unnið að endurbótum á tækni til tilraunasprenginga. Þá er einnig útrunnið bann sem þingið setti á sínum tíma við þróun smásprengja og nú eru uppi áætlanir um að þróa slík vopn. Þrátt fyrir margítrekuð loforð um að beita ekki kjarnorkuvopnum gegn kjarnorkuvopnalausum ríkjum hafa Bandaríkin gert áætlanir um notkun kjarnorkuvopna gegn fjórum eða jafnvel fimm kjarnorkuvopnalausum ríkjum: Írak (sú áætlun hefur væntanlega verið lögð til hliðar núna), Íran, Norður-Kóreu, Sýrlandi og Lýbíu. Þá gáfu bandarísk stjórnvöld út tilskipun árið 2004 (National Security Directive 17) þar sem beinlínis gert ráð fyrir beitingu kjarnorkuvopna af fyrra bragði, en slík yfirlýsing hefur ekki fyrr verið gefin.
Þótt við tölum venjulega um kjarnorkuvopnaríkin fimm, Bandaríkin, Rússland, Bretland, Frakkland og Kína, auk hinna sem ekki eiga aðild að NPT-samningnum, Indland, Pakistan, Ísrael og Norður-Kóreu, þá eru kjarnorkuvopn reyndar staðsett víðar. Gegnum NATO eru Bandaríkin nú með 480 kjarnorkuvopn í sex Evrópu-löndum, Belgíu, Þýskalandi, Ítalíu, Hollandi Tyrklandi og Bretlandi. Þessum vopnum er sennilega beint að Rússlandi, Íran og Sýrlandi.
Það er auðvitað óþolandi að fimm ríki skuli telja sig hafa einkarétt á kjarnorkuvopnum og standi ekki við samkomulag um að afsala sér þessum vopnum gegn því að önnur ríki komi sér ekki upp slíkum vopnum. Þrjú ríki hafa ekki gerst aðilar að NPT-samnngnum og eitt til viðbótar sagt sig frá honum af því að þau vilja áskilja sér rétt til að eiga líka kjarnorkuvopn. En það er athyglisvert að tvö þessara ríkja, Indland og Pakistan, hafa greitt atkvæði með árlegri tillögu Malasíu í allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna sem gengur út á að hnykkja á áliti Alþjóðadómstólsins frá 1996 um að beiting jafnt sem hótun um beitingu kjarnorkuvopna sé ólögleg og kjarnorkuvopnaríkin séu skuldbundin samkvæmt NPT-samningnum að eyða öllum kjarnorkuvopnum sínum. Ennfremur greiddi Pakistan atkvæði með tillögu NAC-ríkjanna í allsherjarþinginu síðastliðið haust þar sem skorað er á öll ríki að standa við skuldbindingar sínar um að hefta útbreiðslu kjarnorkuvopna og útrýma þeim. Það er því ástæða til að ætla að þessi tvö ríki yrðu tilleiðanleg til að taka þátt í kjarnorkuafvopnun ef raunverulega yrði farið að vinna að því. Kína og Íran greiddu líka atkvæði með tillögunni. Þessi ályktun er reyndar mjög hógvær og gengur bara út á að ríki heimsins standi við það sem þau hafa skuldbundið sig til. Fimm ríki greiddu atkvæði gegn þessari tillögu: Bandaríkin, Bretland, Frakkland, Ísrael og Lettland. Meðal 25 ríkja sem sátu hjá voru Rússland, Indland, Norður-Kórea og Ísland. Ísland hefur líka ýmist setið hjá eða greitt atkvæði gegn tillögu Malasíu. Utanríkisráðuneytið skuldar þjóðinni skýringu á þessari afstöðu.
Kjarnorkuvopnavæðing Norður-Kóreu og kannski líka Írans verður skiljanlegri ef við lítum til þess að þessum tveim ríkjum hefur verið ógnað af Bandaríkjunum. Bandaríkin stóðu fyrir loftárásum á Júgóslavíu árið 1999 og gerðu innrás í Írak árið 2003. Það er kannski ekki skrítið að önnur ríki sem sitja undir hótunum Bandaríkjastjórnar reyni að koma sé upp þeim einu vörnum sem duga, kjarnorkuvopnum. Í umræðum á Alþingi í mars árið 2000 um tillögu um kjarnorkuvopnalaust Ísland komst Halldór Ásgrímsson, þáverandi utanríkisráðherra, svo að orði: „Það er rétt að Atlantshafsbandalagið hefur komið sér upp kjarnavopnum og það er stór þáttur í varnarmætti þess sem kölluð hefur verið fælingarstefna, enda liggur alveg ljóst fyrir að menn munu hika við að ráðast á þjóðir þess bandalags.“ Má vera að ráðamenn í Norður-Kóreu og kannski líka Írans hugsi á svipuðum nótum. Það nætti því ætla að með því að láta af hótunum í garð þessara ríkja og hefja samninga um algera kjarnorkuafvopnun gætu Bandaríkin stuðlað að því að Norður-Kórea eyddi sínum kjarnorkuvopnum og Íran léti af áformum sínum ef um þau er að ræða. Þá væri einungis eitt ríki eftir, Ísrael, og miðað við hversu háð það er Bandaríkjunum er líklegt að það yrði líka með.
Þegar á allt er litið er það líklega fyrst og fremst undir Bandaríkjunum komið hvort raunverulega verði farið að stefna að útrýmingu kjarnorkuvopna. En þá er líka mikilvægt að bandamenn Bandaríkjanna, svo sem Ísland, hætti að spila með þeim. Reyndar er það lágmark að vera ekki í hernaðarbandalagi með stórveldi sem á kjarnorkuvopn. Það sést reyndar best á því að tillögum um kjarnorkuvopnalaust Ísland hefur verið svarað með því að það samræmist ekki aðild okkar að NATO: „Ég vil jafnframt ítreka að Ísland er aðili að Atlantshafsbandalaginu og hefur þar ákveðnar skuldbindingar. Samþykkt þessa frv. samrýmist ekki þeim skuldbindingum eins og áður hefur komið fram við umræðu um málið og ég vil lýsa yfir áframhaldandi andstöðu minni við þetta frv.“ (Halldór Ásgrímsson í umræðum um tillögu um um friðlýsingu Íslands fyrir kjarnorku- og eiturefnavopnum og bann við umferð kjarnorkuknúinna farartækja á Alþingi 16. mars 2000).
Að nokkru byggt á Back to Basics: Reviving Nuclear Disarmament in the Non-Proliferation Regime eftir David Krieger og Carah Ong fyrir Nuclear Age Peace Foundation.
Einar Ólafsson
Hver er George Galloway?
19.5.2005
Breski þingmaðurinn George Galloway hefur verið talsvert í fréttum upp á síðkastið, í tengslum við tilraunir bandarískrar þingnefndar til að sverta nafn hans með ásökunum um fjárhagsleg tengsl við ríkisstjórn Saddams Husseins í Írak. Einar Ólafsson, ritari SHA, rekur sögu þessa aðsópsmikla stjórnmálamanns í grein á vefsvæðinu Vísi. Greinin birtist einnig hér:
* * *
Egill Helgason slær fram æði glannalegum fullyrðingum í pósti sínum á Vísi 12. maí þar sem hann víkur að George Galloway, sem var kosinn á þing fyrir vinstriflokkinn Respect í Bretlandi nú um daginn: „... Galloway naut annað slagið gistivináttu Saddams Hussein löngu eftir að hann var orðinn útlægur úr samfélagi þjóðanna; þingmaðurinn og einræðisherrann urðu miklir kumpánar.“ Og síðan er andófið gegn Íraksstríðinu gert tortryggilegt með fullyrðingunni: „Það eru einkennilegir tímar þegar marxistar á Vesturlöndum telja sig eiga sameiginlegan málstað með íslömskum vígamönnum.“
Hver er George Galloway? Hann varð ungur að árum virkur í Verkamannaflokknum, formaður flokksins í Skotlandi 1980, aðeins 26 ára gamall, og þingmaður 1987. Hann tilheyrði vinstri armi flokksins og styður samtök friðarsinna og kjarnorkuvopnaandstæðinga, Campaign for Nuclear Disarmament (CDN). Hann hefur skipt sér mikið af utanríkismálum með áherslu á Líbíu, Pakistan, Írak og Palestínu. Tvítugur að aldrei árið 1974 hóf hann þátttöku í samstöðustarfi með Palestínumönnum í heimabæ sínum, Dundee í Skotlandi. Hann hefur tekið þátt í rekstri útgáfufyrirtækja, svo sem Asian Voice sem hóf árið 1996 útgáfu tímarits sem kallaðist East. Hann var þá sakaður að hafa þegið allháar peningaupphæðir frá stjórnvöldum í Pakistan gegn jákvæðri umfjöllun um Pakistan en hann varði sig með því að þetta væru greiðslur fyrir auglýsingar.
Galloway andæfði Persaflóaastríðinu 1991 og viðskiptabanninu á Írak í kjölfar þess. Hann fór nokkrum sinnum til Íraks og hitti ýmsa háttsetta menn. Árið 1994 hitti hann Saddam Hussein og var þá gagnrýndur fyrir að hafa ávarpað hann með orðunum: "Sir, I salute your courage, your strength, your indefatigability". Galloway sagði um misskilning að ræða, orðunum hefði veirð beint til írösku þjóðarinnar í heild. Þá var hann einnig gagnrýndur fyrir að hafa eytt jólunum 1999 með Tariq Aziz forsætisráðherra Íraks, en reyndar átti hann bara fund með Aziz á jóladag. Galloway hitti Saddam Hussein öðru sinni árið 2002 og reyndi þá að fá hann til að samþykkja að vopnaeftirlitsmenn SÞ kæmu aftur til Íraks (rétt er að geta þess að þeir voru ekki reknir frá Írak, eins og oft hefur verið haldið fram, heldur kallaðir heim árið 1998 að kröfu Bandaríkjamanna). Ásökunum um vinsamleg tengsl við Saddam Hussein hefur Galloway m.a. svarað með tilvísun til þátttöku í samtökum sem börðust gegn stjórn Saddams Hussein á níunda áratugnum og gagnrýni sinnar þá á stuðning Bretlands við stjórn Husseins og vopnasölu til Íraks á þeim tíma.
Galloway fór ýmsar leiðir í baráttu sinni gegn viðskiptabanninu og stóð m.a. fyrir söfnun til kaupa á mat og lyfjum Írak. Árið 1998 átti hann þátt í stofnun Mariam Appeal sem var einshverskonar sambland af sjóði og samtökum sem beittu sér gegn viðskiptabanninu á Írak. Árið 2003 komu fram ásakanir um fjármálamisferli sem voru rannsakaðar af þartilbærri stofnun, Charity Commission. Niðurstaðan var að um vissa óreiðu hefði verið að ræða en ekkert misferli. M.a. var þarna um að ræða framlög fra jórdönskum athafnamanni, Fawaz Zuriekat, sem reyndar varð formaður sjóðsins árið 2001.
22. apríl 2003 birti Daily Telegraph gögn sem blaðið sagði fréttaritara sinn hafa fundið í rústum utanríkisráðuneytisins í Bagdad og sýndu að Galloway hefði átt fundi með íröskum leyniþjónustumönnum og fengið háar peningaupphæðir árlega út úr olíusölunni sem kennd hefur verið við „Oil for food“. Galloway neitaði þessum ásökunum, fór í mál við Daily Telegraph og vann málið.
Christian Science Monitor birti einnig 25. apríl 2003 frétt um að Galloway hefði fengið meira en eina milljón dollara frá íröskum stjórnvöldum en tveim mánuðum seinna viðurkenndi blaðið að gögnin sem fréttin byggðist á hefðu verið fölsuð.
Í janúar 2004 birtist frétt í blaðinu al-Mada í Írak um skjöl sem fundust í írösku olíufyrirtæki um að Galloway hefði tekið við miklum fjárupphæðum frá því. Galloway hefur ekki neitað því en sagt að hér hefði verið um að ræða eðlileg framlög til Mariam Appeal-sjóðsins.
Iraq Survey Group (ISG) er rannsóknarhópur sem innrásraríkin settu á fót eftir innrásina 2003 til að leita gjöreyðingavopna. Það eru Pentagon og CIA sem skipuleggja starfsemi hópsins. Í október 2004 komu fram fullyrðingar frá ISG um að Galloway hefði tekið við peningum frá íröskum stjórnvöldum til að hafa áhrif á erlenda stjórnmálamenn. Galloway hefur neitað því. Og 12. maí birtist skýrsla rannsóknarnefndar bandarísku öldungadeildarinnar þar sem koma fram ásakanir á hendur Galloway og Charles Pasqua fyrrum utanríkisráðherra Frakka um að þeir hafi hagnast óeðlilega á olíuverslun í tengslum við „Oil for food“-prógrammið. Galloway hafnar þessum ásökunum.
Ef marka má frétt í Guardian 13. maí er erfitt að hendar reiður á þessum ásökunum þingnefndarinnar, en inn í þetta blandast bersýnilega Mariam Appeal-sjóðurinn og athafnamaðurinn jórdanski, Fawaz Zuriekat. Að miklu leyti virðast þetta vera svipaðar ásakanir og raktar hafa verið hér að framan. Það er niðurstaða blaðamanns Guardian að engar sannanir séu fyrir því að neinir olíupeningar frá Írak hafi lent í vösum Galloways.
En hvað um vinsamleg samskipti Galloways við Saddam Hussein og írösk stjórnvöld. Hér hefur verið vikið að nokkrum staðreyndum varðandi þau. Það hefur komið fram að Galloway var mjög gagnrýninn gagnvart Saddam Hussein fyrir 1990. Eftir að Persaflóastríðið og viðskiptabannið hefst og síðan Íraksstríðið 2003 breytast aðstæður nokkuð. Það er ekki bara Galloway sem hefur lent í klemmu, það á einnig við um fleiri sem hafa barist gegn þessum innrásum og viðskiptabanninu.
Þessi klemma endurspeglast kannski í orðum Egils Helgasonar: „Það eru einkennilegir tímar þegar marxistar á Vesturlöndum telja sig eiga sameiginlegan málstað með íslömskum vígamönnum.“ Reyndar held ég að fæstir marxistar á Vesturlöndum telji sig eiga sameiginlegan málstað með íslömskum vígamönnum þó að svo geti virst um stund og reyndar er ekkert óvanalegt né óeðlilegt að fólk sem alla jafna er á öndverðum meiði eigi að einhverju leyti sameiginlegan málstað um tíma. Þess er skemmst að minnast að baráttumenn gegn Íraksstríðinu voru oft sakaðir að standa með Saddam Hussein og nú eru heilmiklar umræður innan hreyfingarinnar gegn stríðinu um afstöðuna til andstöðunnar í Írak – hvar eru t.d. skilin milli andspyrnuhreyfingar og hryðjuverkamanna? Og eigum við að styðja aðgerðir hernámsliðsins gegn hryðjuverkamönnum – erum við þar með að viðurkenna hernámið? Lýðræðisleg öfl í Írak, svo sem verkalýðshreyfingin og kvennahreyfingin, hafa haft nokkuð tvíbenta afstöðu þar sem þau hafa fagnað falli Saddams Hussein en jafnframt gagnrýnt innrásina og hernámið. Það hafa ekki allir svarað þessum spurningum á sama veg.
Á hitt ber líka að líta að í baráttu sinni gegn viðskiptabanninu og þegar hann var að nýta aðstöðu sína sem þingmaður til að hitta íraska ráðamenn, m.a. til að fá þá til að taka aftur við vopnaeftirlitsmönnum, þá varð hann að vera diplómatískur, sýna ákveðna kurteisi. Ef við ættum að tína til alla þá kurteisi sem vestrænir ráðamenn hafa sýnt ýmiskonar harðstjórum, þá mundi það víst æra óstöðugan. En það eru oftast gerðar strangari siðferðiskröfur til róttækra vinstrimanna en annarra. Það er sjálfsagt eðlilegt. Ég þekki málfluting George Galloways ekki til hlítar og má vera að eitthvað megi að honum finna, en ég hef ekki séð að hægt sé að kalla hann eitthvert handbendi eða sérstakan kumpána Saddams Hussein.
Einar Ólafsson
Hvaða tækifæri opnast þegar herinn fer?
17.5.2005
Vinstri-Græn á Suðurnesjum blása til fundar í Keflavík annað kvöld, fimmtudaginn 19. maí, undir yfirskriftinni "Atvinnutækifæri á Suðurnesjum er herinn dregur úr umsvifum".
Hvaða tækifæri opnast þegar herinn fer? Hamlar ekki herinn áframhaldandi vexti farþega- og fraktflugs og margvíslegri flugtengdri starfsemi? Þurfum við ekki að losna við hann til að pláss verði fyrir alla þá starfsemi? Uppi eru hugmyndir um flug til fjarlægra staða - heimshorna á milli – með miðstöð hér. Einnig innanlandsflug, aukna þjónustu við ferðafólk, alþjóðlegt frítollasvæði, fjölþjóðlegt friðarsetur og svo mætti lengi telja.
Þessi mál verða til umræðu á fundi á Flughóteli í Keflavík fimmtud. 19. maí kl. 20. Þar mun Steingrímur J. Sigfússon kynna hugmyndir sem þingsályktunartillaga VG-þingmanna um þetta mál byggir á og segja nýjustu fréttir af gangi mála. Einnig mun Sóley Ragnarsdóttir forstöðumaður starfsþróunarsviðs Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar gera grein fyrir spá flugstöðvarinnar um þróun flugstarfsemi. Þar verða vonandi fleiri þingmenn, fólk úr fyrirtækjum, verkalýðshreyfingunni, svæðisvinnumiðlun og frá sveitarfélögum á Suðurnesjum. Vonandi láta sem flestir í sér heyra og taka þátt í spennandi umræðu.
Fundurinn er öllum opinn og kaffi í boði.
Þorvaldur Örn Árnason, formaður VG á Suðurnesjum
SHA fundar um stjórnarskránna
9.5.2005
* Mega íslensk stjórnvöld lýsa stuðningi við stríðsrekstur eða leggja lið til hernaðar í öðrum löndum?
* Er ríkisstjórninni heimilt að koma upp íslenskum her?
* Eigum við að friðlýsa Ísland og íslenska lögsögu fyrir kjarnorkuvopnum?
Um þessar mundir stendur yfir endurskoðun stjórnarskrárinnar og hefur ýmsum félagasamtökum verið boðið að setja fram tillögur sínar í þessum efnum. Samtök herstöðvaandstæðinga eru í þeim hópi.
Að þessu tilefni efnir miðnefnd SHA til opins fundar um stjórnarskrármálið miðvikudagskvöldið 11. maí í nýju húsnæði róttæknimiðstöðvarinnar Snarrótar – í kjallara Kaffi Hljómalindar, Laugavegi 21. Fundurinn hefst kl. 20:00.
Hvaða ákvæði vilja friðarsinnar sjá í endurskoðaðri Stjórnarskrá? Hverju þarf að breyta? Takið þátt í að móta tillögur herstöðvaandstæðinga. Allir velkomnir.
SHA
Gils Guðmundsson kvaddur
6.5.2005
Með skömmu millibili hafa tveir gamlir baráttumenn gegn herstöðvum á Íslandi fallið frá. Einar Bragi lést 26. mars og Gils Guðmundsson lést 29. apríl á 91. aldursári. Gils var einn af frumkvöðlunum í baráttu herstöðva- og Nató-andstæðinga. Hann skrifaði í blaðið Frjálsa þjóð frá upphafi þess 1952, var einn af stofnendum Þjóðvarnarflokksins árið 1953 og þingmaður Þjóðvarnarflokksins og síðar Alþýðubandalagsins 1953-1979. Hann var meðal stofnenda Samtaka hernámsandstæðinga 1960 og átti sæti í landsnefnd samtakanna frá upphafi. Hann var einnig virkur innan Samtaka herstöðvaadstæðinga eftir stofnun þeirra 1975. Samtök herstöðvaandstæðinga kveðja Gils Guðmundsson með þökk og virðingu.
SHA
Víetnam, 30 árum síðar
2.5.2005
Nú eru 30 ár liðin frá stríðinu í Víetnam. Enn eiga margir um sárt að binda.
Á sínum tíma drefði bandaríski herinn eiturefnum yfir skóga landsins. Þess vegna er tíðni fæðingargalla, krabbameins og ýmissa heilsukvilla óvenjuhá á þeim svæðum.
Óháðir rannsakendur, bæði frá Kanada og Japan, hafa staðfest að magn díoxíns í jarðveg á svæðinu er margfalt hærra en annars staðar.
Frá þessu er greint á fréttavef BBC.
Morgunkaffi á 1. maí
28.4.2005
Hið árlega morgunkaffi SHA verður að venju haldið á 1. maí, fyrir kröfugöngu verkalýðsfélaganna í Reykjavík.
Vakin er athygli á nýrri staðsetningu, en kaffið verður að þessu sinni í Listhúsinu, við Engjaveg í Laugardal (gegnt gömlu Hótel Esju).
Húsið verið opnað kl. 11. Kaffi og veitingar á vægu verði. Allir velkomnir.
SHA
Ríkisstjórn Íslands á móti kjarnorkuafvopnun
27.4.2005
Það hefur verið áberandi að innan Sameinuðu þjóðanna og á öðrum vettvangi, svo sem ráðstefnum vegna NPT-samningsins um bann við útbreiðslu kjarnorkuvopna, hafa aðildarríki Samtaka óháðra ríkja sýnt miklu meiri lit í viðleitninni við að útrýma kjarnorkuvopnum en kjarnorkuveldin og bandalagsríki þeirra, í seinni tíð einkum ríki Mið- og Vestur-Evrópu, sem hafa frekar þvælst fyrir þeirri viðleitni, og er Ísland ekki undanskilið. Nú hafa Evrópuríkin Svíþjóð og Írland tekið höndum saman við Brasilíu, Egyptaland, Nýja Sjáland og Suður-Afríku (New Agenda Coalition – NAC-ríkin) í þeirri von að hægt verði að byggja brú þarna á milli.
13. október sl. afgreiddi allsherjarþingið ályktunartillögu þessa ríkjahóps. Þessi tillaga var ákaflega diplómatísk og fólst aðallega í ákorun til ríkja heims um að gera eitthvað raunhæft í því sem þegar hefur verið ákveðið í NPT-sáttmálanum og á síðustu endurskoðunarráðstefnu árið 2000. 135 ríki samþykktu þessa ályktun, þ.á.m. sjö NATO-ríki. 5 voru á móti, Bandaríkin, Bretland, Frakkland, Lettland og Ísrael. 25 ríki sátu hjá, flest þeirra Evrópuríki. Þar voru áberandi nýju NATO-ríkin í Mið- og Austur-Evrópu. Vestur-evrópsk ríki sem sátu hjá voru Danmörk, Ítalía, Portúgal, Spánn og litla Ísland. Þá bar Malasía enn einu sinni upp tillögu (nr. 59/83) til að hnykkja á áliti Alþjóðadómstólsins í Haag frá 1996 um að beiting og hótun um beitingu kjarnorkuvopna sé ólögleg og ríki heims séu skuldbundin til kjarnorkuafvopnunar. 24 ríki sátu hjá og 29 voru á móti, þ.á.m. litla Ísland sem ætlar í öryggisráðið.
Sjá:
Vef Abolition2000
og upplýsingavef um sama mál
Einar Ólafsson
Dagfari aðgengilegur á netinu
22.4.2005
Nýverið kom út veglegt 40 síðna blað af Dagfara, tímariti SHA. Blað þetta, ásamt ýmsum eldri blöðum, er aðgengilegt hér á Friðarvefnum. Njótið heil!
Valkostir stríðsandstæðinga
22.4.2005
Í áhugaverðri grein veltir baráttumaðurinn og Íslandsvinurinn Milan Rai því fyrir sér hvernig breskir friðarsinnar geti notað atkvæði sitt til að mótmæla Íraksstríðinu. Mikilvægast er að láta ekki glepjast af hræðsluáróðri stóru flokkanna tveggja heldur styðja minni flokka og einstaka frambjóðendur sem hafa talað gegn stríðinu.
.
500 manns handteknir í aðgerðum gegn kjarnorkuvopnum í Belgíu
20.4.2005
Um 500 manns voru handteknir í Belgíu 16. apríl vegna mótmælaaðgerða gegn kjarnorkuvopnum. Nálægt 1000 manns tóku þátt í þessum aðegrðum.
Andstæðingar kjarnorkuvopna í Belgíu hafa síðan 1997 haldið upp herferð gegn kjarnorkuvopnum undir nafninu Bombspotting, en bandarísk kjarnorkuvopn hafa verið staðsett í Kleine Brogel herstöðinni í Belgíu síðan 1963. Í þessari baráttu eru gjarnan notaðar aðferðir borgarlegar óhlýðni. Fjöldi fólks hefur tekið þátt í þessum aðgerðum.
Í tilefni af NPT-ráðstefnunni, sem hefst í New York 2. maí, voru skipulagðar aðgerðir 16. apríl á þremur stöðum í Belgíu, við höfðustöðvar NATO í Brussel, við aðalhernaðarstjórnstöð NATO (SHAPE) í Mons og við Kleine Brogel herstöðina. Einnig voru óauglýstar aðgerðir við NATO-herstöðina í Gooik. Þessar aðgerðir voru skipulagðar sem borgaralegar eftirlitsaðgerðir.
Ásamt Bombspotting átti Greenpeace aðild að þessum aðgerðum, en þessi samtök hafa haldið upp kröfunni um að NATO verði kjarnorkuvopnalaust bandalag. Fjölmargir liðsmenn Greenpeace komu frá þeim sex NATO-ríkjum þar sem nú eru sannanlega kjarnorkuvopn, Ítalíu, Þýskalandi, Belgíu, Bretlandi, Tyrklandi og Hollandi. Alls eru þar 480 kjarnorkuvopn, þar af 20 í Belgíu. Einnig voru þáttakendur frá allmörgum öðrum löndum.
Þá hafa um 200 af alls 589 bæjarstjórum í Belgíu brugðist við ákalli borgarstjóra Hírósíma og Nagasakí um algera útrýmingu kjarnorkuvopna fyrir árið 2020. Þeir leggja til að öll kjarnorkuvopn Bandaríkjanna verði flutt frá Kleine Brogel herstöðinni. Einnig sendu þeir nefnd úr sínum hópi til viðræðna við Karle De Gucht utanríkisráðherra um NPT-ráðstefnuna og hugmyndir um að Belgía hafi frumkvæði að alþjóðlegri ráðstefnu um algert bann við kjarnorkuvopnum í samræmi við 6. grein NPT-samningsins. Meðal nefndarmanna var borgarfulltrúi frá Brussel fyrir hönd borgarstjórans, Freddy Thielemans. Á blaðamannafundi kynnti nefndin áætlanir bæjarstjóranna um baráttu fyrir algerri útrýmingu kjarnorkuvopna fyrir árið 2020. Bæjarstjórar úr öllum stjórnmálaflokkum styðja þessa áætlun.
Einar Ólafsson
NPT-samningurinn til að hefta útbreiðslu kjarnorkuvopna: Ráðstefna í New York í maí
18.4.2005
Samningurinn um að hefta útbreiðslu kjarnorkuvopna, NPT-samningurinn, hefur haft geysimikið að segja við að koma í veg fyrir frekari útbreiðslu kjarnorkuvopna. Samningurinn sjálfur kveður á um að fimmta hvert ár skuli haldin svokölluð endurskoðunarráðstefna til að meta árangurinn hafa honum og ræða áframhaldandi vinnu til að ná markmiðum hans. Næsta ráðstefna verður í New York 2.-27. maí.
Það er til marks um hversu mikilvægur samningurinn er talinn að fjöldamörg samtök gegn kjarnorkuvopnum hafa haldið fundi og ráðstefnur víða um heim síðan í janúar til að ræða kjarnorkuafvopnun og verkefni ráðstefnunnar og meðan á ráðstefnunni stendur verða margir fundir og samkomur hvern einasta dag og standa hátt í 40 samtök að þeim, aðallega ýmiskonar friðarsamtök en einnig önnur samtök eins og Heimsráð kirkna og Alþjóðasamband frjálsra verkalýðsfélaga. Búist er við að mikill fjöldi kjarnorkuandstæðinga frá ýmsum heimshornum komi til New York þessa daga og 1. maí, daginn áður en ráðstefna hefst, hefur verið skipulagður útifundur í Central Park og jafnframt munu andstæðingar kjarnorkuvopna víða um heim standa fyrir útifundum eða öðrum aðgerðum eða láta kröfuna um kjarnorkuafvopnun sjást í 1.maí-aðgerðum verkalýðshreyfingarinnar.
NPT-samningurinn var tilbúinn til undirritunar í júlí 1968. Ísland var meðal 90 ríkja sem undirrituðu hann og um 50 ríkja sem höfðu fullgilt hann þegar hann tók gildi 5. mars 1970. Nú hafa öll ríki heims fullgilt hann nema þrjú, Indland, Pakistan og Ísrael. Í inngangi samningsins lýsa samningsaðilar yfir „þeirri ætlun sinni að stöðva kjarnavopnakapphlaupið eins fljótt og auðið er og gera raunhæfar ráðstafanir í þá veru að eyða kjarnavopnum“. Megininntak samningsins gengur út á að kjarnorkuvopnaríkin skuldbinda sig til að afhenda ekki öðrum aðila kjarnorkuvopn né aðstoða við framleiðslu þeirra en kjarnorkuvopnalausu ríkin skuldbinda sig til að framleiða ekki né útvega sér kjarnorkuvopn. Alþjóðakjarnorkumálastofnuninni er falið eftirlit með þessu og gera aðildaríkin samning við stofnunina þar að lútandi. Þess vegna er t.d. Norður-Kóreu og Íran óheimilt að koma sér upp kjarnorkuvopnum og ber að sætta sig við eftirlit stofnunarinnar. Föstu ráðstefnurnar hafa oft ýtt undir fullnustu annarra samninga svo sem samningsins um bann við tilraunir með kjarnorkuvopn (CTBT-samningsins) sem var lokið 1996 en ráðstenfnan 1995 hafði hvatt mjög til að vinnu við hann yrði hraðað.
6. grein samningsins þykir mörgum mjög mikilvæg. Skv. henni skuldbinda samningsaðilar sig „til þess að halda áfram í góðri trú samningum um raunhæfar ráðstafanir varðandi stöðvun kjarnorkuvopnakapphlaupsins innan skamms tíma og eyðingu kjarnavopna og um samning um almenna og algjöra afvopnun undir ströngu og raunhæfu, alþjóðlegu eftirliti.“ Samningurinn snýst því ekki einungis um að hefta útbreiðslu kjarnorkuvopna heldur mælir hann beinlínis fyrir um algera kjarnorkuafvopnun og eyðingu kjarnorkuvopna. Á hinum föstu ráðstefnum hefur gjarnan farið mikill tími í að ræða framkvæmd þessa atriðis og oft verið um það mikill ágreiningur, einkum milli kjarnorkuvopnaríkjanna og fylgiríkja þeirra, svo sem NATO-ríkjanna, annars vegar og hlutlausu kjarnorkuvopnalausu ríkjanna hins vegar. Eftir hina mikilvægu ráðstefnu árið 1995, þegar ákveðið var að framlengja samninginn ótímabundið, höfðu aðildarríki Samtaka hlutlausra ríkja frumkvæði að því að biðja Alþjóðadómstólinn um álit á því hvort hótun um beitingu eða beiting kjarnorkuvopna væri undir nokkrum kringumstæðum leyfileg samkvæmt alþjóðalögum? Niðurstaða dómstólsins var að þetta stangaðist á við alþjóðalög, en að auki úrskurðaði dómstóllinn að skv. 6. grein NTP-samningsins bæri öllum ríkjum sem ættu kjarnorkuvopn skylda til að eyða þeim, hvort sem þau væru aðilar að samningum eða ekki.
Beiðnin til Alþjóðadómstólsins var samþykkt gegn atkvæðum eða með hjásetu kjarnorkuvopnaríkjanna, NATO-ríkjanna og margra fyrrum austantjaldsríkja, og má spyrja sig hvort óskin um að fá inngöngu í NATO hafi haft eitthvað með afstöðu þeirra að gera. Hlutlausu ríkin hafa síðan á nær hverju allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna borið upp ályktunartillögu til að hnykkja á niðurstöðu dómstóllsins og hefur hún alltaf verið samþykkt en atkvæði fallið á svipaðan hátt og atkvæðagreiðslan um beiðnina til dómstólsins. Það er reyndar eftirtektarvert að kjarnorkuvopnaríkin Indland og Pakistan hafa samþykkt þessar tillögur.
Endurskoðunarráðstefnan árið 2000 einkenndist af miklum ágreiningi en þó náðist samkomulag um einskonar aðgerðaráætlun í 13 liðum. Meðal þeirra má nefna: Tafarlaus undirritun og fullgilding CTBT-samningsins um algert bann við tilraunum með kjarnorkuvopn og engar tilraunir fram að þeim tíma sem hann tekur gildi, Afvopnunarráðstefnan í Vín ljúki sem fyrst samningum um bann við framleiðslu kjarnkleyfra efna fyrir kjarnorkuvopn, START- samingunum verði lokið og þeir komi til framkvæmda eins fljótt og auðið er, ABM-samningnum um bann við uppsetningu gagneldflauga gegn langdrægum eldflaugum verði haldið við og hann styrktur og kjarnorkuvopnaríkin taki þegar til við eyðingu kjarnorkuvopna sinna.
Að margra mati hefur þróunin ekki gengið eins og skyldi. Kína og Bandaríkin hafa ekki staðfest CTBT-samninginn og bandarísk stjórnvöld sýna engan vilja til þess. Þótt öll kjarnorkuvopnaríkin, sem eiga aðild að NPT-samningnum, hafi staðið við loforð sín um að stunda ekki tilraunasprengingar hafa þau þróað aðrar aðferðir til að prófa kjarnorkusprengjur og alla vega Bandaríkin, Bretland, Frakkland og Rússland hafa stundað slíkar prófanir og unnið að þróun nýrra kjarnorkuvopna. Varðandi fækkun kjarnorkuvopna og skref í átt til eyðingar þeirra hefur þróunin orðið hægari á undanförnum árum og jafnvel öfug í sumum atriðum. Að vísu var undirritaður samningur í Moskvu í mars 2003 milli Bandaríkjanna og Rússlands um að hvort ríki um sig fækki kjarnaoddum sínum í 1700 til 2200 á næstu tíu árum. En bæði Bandaríkin og Rússland vinna að þróun nýrra tegunda kjarnorkuvopna, bresk stjórnvöld hafa lýst því yfir að kjarnorkuafvopnun komi ekki til í náinni framtíð, Frakkar hafa ekki gert neitt varðandi fækkun kjarnorkuvopna síðan á árunum 1996-1998 og eru að þróa ný vopn og talið er að Kína hafa bæði aukið og endurbætt kjarnorkuvopnabirgðir sínar. Í desember 2001 sögðu bandarísk stjórnvöld upp ABM-samningnum og tók uppsögnin gildi 13. júní 2002 og START II samningurinn sem var undirritaður árið 1993 hefur enn ekki gengið í gildi.
Það er því full ástæða til að taka nú vel á í baráttunni gegn kjarnorkuvopnum. Á þessu ári eru liðin 60 ár síðan kjarnorkusprengjunum var varpað á Hírósíma og Nagasakí. Síðan þá hefur verið háð barátta gegn kjarnorkuvánni, barátta fyrir því að öllum kjarnorkuvopnum verði eytt. NPT-samningurinn hefur reynst vel til að hefta útbreiðslu kjarnorkuvopna. En hættan af þeim er fyrir hendi meðan þau eru til. Fyrir endurskoðunarráðstefnuna árið 2000 var myndað óformlegt alþjóðlegt samband (network) til baráttu gegn kjarnorkuvopnum, The Abolition 2000 Global Network, og eiga Samtök herstöðvaandstæðinga aðild að því ásamt um 2000 öðrum samtökum í meira en 90 löndum. Abolition 2000 hefur sent stjórnvöldum allra ríkja heims bréf þar sem þau eru hvött til að setja sér áætlun um kjarnorkuafvopnun og er vísað til 6. greinarinnar í NPT-samningnum. Þetta bréf er aðgengilegt á vefsíðunni www.abolitionnow.org
Hvað munu íslensk stjórnvöld gera?
Einar Ólafsson
Þörf ábending Egils Helgasonar
15.4.2005
Fjölmiðlamaðurinn Egill Helgason fjallar á heimasíðu sinni um mál Ísraelsmannsins Mordechai Vanunu.
Egill skrifar: Næst á eftir Fischer og Aroni Pálma verður að bjóða Mordechai Vanunu hæli á Íslandi. Hann hefur ekkert gert annað en að ljóstra því upp að Ísraelsmenn eigi kjarnorkuvopn. Þetta telst varla vera glæpur; þvert á móti er glæpsamlegt ef ríki koma sér upp kjarnorkuvopnum á laun. Ísrael kemst upp með að vera óopinbert kjarnorkuveldi. Fyrir þetta var Vainunu haldið í fangelsi í 18 ár. Eftir að honum var sleppt í fyrra er hann enn beittur kúgun; honum er meinað að tjá sig og ferðast, yfir honum vofir alltaf að vera aftur settur í tukthús.
Ég las í dag að Norðmenn hefðu hafnað því að veita Vanunu hæli - er þá ekki komið að Íslendingum og þeirra nýfengna skilningi á hlutskipti þeirra sem sæta ofsóknum?
Áður hefur verið fjallað um sögu Vanunu á þessum vettvangi.
Palestínufundur á vegum MFÍK
15.4.2005
Menningar og friðarsamtök íslenskra kvenna eftna til Palestínufundar í Snarrót, Garðastræti 2, þriðjudaginn 19.apríl kl. 18:30.
Palestínufararnir Guðrún Ögmundsdóttir, Svala Norðdahl og Þuríður Bachmann munu þar segja frá nýlegri för sinni til Palestínu.
Á eftir verður boðið upp á léttan málsverð á miðjarðarhafslegum nótum: Falafel, húmus, tatzíki og fleira góðgæti.
Ágóði af matarsölu verður notaður til styrktar ferð Örnu Aspar Magnúsardóttur á alþjóðlega kvennaráðstefnu sem samtökin Women in Black halda í Palestínu í ágúst.
Fundurinn er öllum opinn.
MFÍK
Gamlar myndir koma í leitirnar
13.4.2005
Á dögunum bárust Samtökun herstöðvaandstæðinga myndir frá frægum mótmælaaðgerðum friðarsinna gegn heræfingum í Þjórsárdal og á Búrfellsvirkjunarsvæðinu árið 1969, þegar hópur fólks hleypti upp æfingum hersins. Hafa herstöðvaandstæðingar oft síðan leikið þann leik með góðum árangri. Til stendur að birta myndirnar hér á síðunni á næstunni.
Myndafundur þessi rifjar upp hversu mikilvægt það er að halda vel utan um sögulegar minjar. Ljósmyndir úr baráttunni er eflaust víða að finna í einkasöfnum. SHA hafa mikinn áhuga á að eignast afrit af slíkum myndum á tölvutæku formi. Þeir sem luma á gömlum myndum eru hvattir til að senda tölvupóst á netfangið: sha@fridur.is
SHA
Eru Írakar betur staddir?
8.4.2005
Ron Paul, þingmaður Repúblikanaflokksins í Texas, tekst á við þá réttlætingu Íraksstríðsins sem nú er vinsælust - að íraska þjóðin sé betur stödd eftir stríðið en fyrir það
Paul bendir á að enn sé of snemmt að segja til um hinar meintu jákvæðu afleiðingar stríðsins. Ástandið í landinu er ótryggt og enginn veit hvað verður. Hins vegar er ljóst að margir hafa þegar borið skarðan hlut frá borði. Paul nefnir þar hina 800.000 kristnu Íraka sem nú eiga erfitt uppdráttar.
En grundvallarspurningin er hvort tilgangurinn helgi meðalið. Sérstaklega þegar meðalið er ofbeldi og tilgangurinn er fundinn upp eftir á.
Hvað er hægt að gera í Kosovo
7.4.2005
Sænska friðarrannsóknastofnunin TFF, sem fræðimaðurinn og friðarsinninn Jan Öberg veitir forystu, hefur lengi látið málefni gömlu Júgóslavíu til sín taka. Öberg sjálfur hefur starfað sem ráðgjafi fjölda ríkisstjórna og alþjóðastofnanna að lausn alþjóðlegra deilumála. Á vef TFF má nú finna áhugaverða grein um það hvernig tryggja megi frið í Kosovo til frambúðar.
Nokkrar staðreyndir um jarðsprengjur
5.4.2005
Á undanförnum árum hefur mikið verið fjallað um þær hörmungar sem jarðsprengjur valda í ríkjum þriðja heimsins og mikið starf verið unnið í að reyna að fækka þeim. Þar er hins vegar um gríðarflókið verkefni að ræða, enda jarðsprengjuleit bæði háskaleg og kostnaðarsöm. Árið 1997 var haldin alþjóðleg ráðstefna í Jóhannesarborg í Suður Afríku um málið og komu þar fram eftirfarandi staðreyndir:
* 40.000 ferkílómetrar lands eru óbyggilegir og óræktanlegir vegna jarðsprengna á landamærum Zambíu og Zimbabwe.
* Á hverjum degi fá sjúkrahús í Angóla 24 ný fórnarlömb jarðsprengna til meðhöndlunnar.
* Frá árinu 1975 til 1997 er talið að jarðsprengjur hafi grandað um einni milljón manna í Afríku og fjölda annarra dýra.
* Langflest fórnarlömbin eru óbreyttir borgarar. Oft eru sprengjurnar arfur frá styrjöldum sem fyrir löngu hafa verið leiddar til lykta.
* Talið er að níu milljón jarðsprengjur sé að finna í Afghanistan. Á tímum Afghanistanstríðsins í kjölfar innrásar Sovétríkjanna var þessi tala meira en þrefallt hærri.
* Í Kambódíu er 50% alls lands skilgreint sem hættusvæði þar sem jarðsprengjur gæti verið að finna. Á milli fjórar og sex milljónir sprengna eru í landinu.
* Árið 1997 fengu alþjóðleg samtök um bann við jarðsprengjum friðarverðlaun Nóbels. Það hefur komið í hlut grasrótarsamtaka og friðarhreyfinga að vekja athygli ráðamanna heimsins á þessu skelfilega vandamáli.
SHA
Páfinn og stríðið
4.4.2005
Ráðamenn í Bandaríkjunum og Bretlandi eru í hópi þeirra sem minnst hafa páfans síðustu sólarhringa. Í kveðjuorðum sínum hafa þeir farið fögrum orðum um páfatíð Jóhannesar Páls II. Sláandi er þó þögn leiðtoganna um andstöðu páfa við stríðsrekstur þeirra í Írak. Matthew d´Ancona ritaði áhugaverða grein um afstöðu páfagarðs fyrir rúmum tveimur árum síðan, sem vert er að rifja upp að þessu tilefni.
Staða alþjóðlegu friðarhreyfingarinnar í ljósi mótmælaaðgerðanna 19.-20. mars
3.4.2005
Á vefsíðunni http://www.march19th.org. hefur nú verið birt skýrsla um aðgerðirnar 19.-20. mars.
Af öllum heimsálfum var minnst um aðgerðir í Afríku, líklega einungis í tveim löndum, Egyptalandi og Suður-Afríku. Aðgerðir voru í a.m.k. átta löndum í Rómönsku Ameríku og níu Asíulöndum, einnig á Nýja Sjálandi og mörgum borgum og bæjum í Ástralíu. Í Evrópu voru aðgerðir í a.m.k. 22 löndum og mörgum bæjum í sumum löndum. Í Kanada voru aðgerðir í meira en 30 borgum og bæjum og a.m.k. á 765 stöðum í Bandaríkjunum, jafnvel meira en 800. Vitað er um aðgerðir í ekki færri en 45 löndum.
Fjölmennustu aðgerðirnar voru í London, Róm, Brussel, Istanbul, New York, San Francisco, Los Angeles og Buenos Aires.
Í Róm voru 60-100 þúsund þátttakendur og einnig voru aðgerðir í mörgum öðrum borgum og bæjum. Þess má geta að föstudaginn 18. mars var allsherjarverkfall meðal opinberra starfsmanna og 200 þúsund manna útifundur í Róm og þess vegna tóku verkalýðsfélögin takmarkaðan þátt í aðgerðunum gegn stríði, auk þess sem margir úr verkalýðsfélögunum sóttu aðgerðir Evrópusambands verkalýðsfélaga (ETUC) í Brussel 19. mars. Þessar aðgerðir í Brussel voru til að mótmæla einkavæðingu og öðrum nýfrjálshyggjutilhneigingum ESB og tengdust reyndar aðgerðum annarra samtaka gegn stríði. Það voru 50-100 þúsund þátttakendur í þessum aðgerðum í Brussel og margir þeirra komu annars staðar frá í Evrópu.
Í Istanbul voru 10-20 þúsund þátttakendur, ríflega 10 þúsund í Buenos Aires og 10-15 þúsund í New York, San Francisco og Los Angeles. En fjölmennustu aðgerðirnar munu hafa verið í London, þar er talið að þátttakendur hafi jafnvel verið 150 þúsund. Í Danmörku voru aðgerðir í 7 borgum og bæjum og í 20 í Svíþjóð.
Mótmælaaðgerðirnar 15. mars 2003 voru fjölmennustu mótmælaaðgerðir sögunnar. Talið er að milli 15 og 30 milljón manns manns hafi tekið þátt í þeim aðgerðum víðs vegar um heim. Það er ljóst að þátttakendur voru miklu færri nú. Það er eðlilegt því að veturinn 2002 til 2003 fólst baráttan í því að koma í veg fyrir stríðið, fólk hafði þá tilfinningu að það með þátttöku þess í aðgerðum gæti það stöðvað stríðið áður en það byrjaði eins og kjörorðin hljóðuðu gjarnan. Þá voru líka stöðugar aðgerðir, stórar og smáar, og þannig var fólk tilbúið þegar kom að þessum stóru alþjóðlegu aðgerðum 18. janúar og 15. febrúar. Það að auki voru fjölmargar ríkisstjórnir og borgarlegir stjórnmálaflokkar andvígir innrásaráformum bandarísku og bresku ríkisstjórnanna og þar með voru fjölmiðlar meira á bandi andófshreyfingarinnar og víða tóku verkalýðsfélög virkan þátt í andófinu. Þótt margar ríkisstjórnir og borgarlegir og sósíaldemókratískir flokkar séu enn gagnrýnir á þessa innrás eru þeir samt í sama liði og Bush og Blair þegar allt kemur til alls og hafa engan áhuga á að vera að hamast meira gegn þeim. NATO heldur sínu striki hvað sem Íraksstríðinu líður.
Þótt aðgerðir Evrópusambands verkalýðsfélaga í Brussel hafi beinst að innanríkisástandi í ESB en ekki Íraksstríðinu tengdust aðgerðir þess í raun aðgerðum friðarhreyfingarinnar og sumsstaðar, svo sem í Istanbul, tóku verkalýðsfélög þátt í aðgerðunum. Þannig verður ekki sagt að verkalýðshreyfingin hafi beinlínis látið af andstöðu sinni gegn stríðinu og er það í samræmi við afstöðu 18. heimsþings Alþjóðasambands frjálsra verkalýðsfélaga í desember síðastliðnum. En þó að allur sá fjöldi sem var andvígur innrásaráformunum fyrir rúmum tveimur árum hafi sennilega ekki skipt um skoðun, þá standa menn nú frammi fyrir orðnum hlut og hafa kannski ekki sömu trú á að mótmælaaðgerðir geti breytt miklu.
Upplýsingar fengust um aðgerðir á um 600 stöðum 15. febrúar 2003 og reyndar á enn fleiri stöðum 15. mars, alls í 98 löndum, en þær voru smærri í sniðum, yfirleitt í formi kertavöku. Fyrir ári voru aðgerðir á tæplega 400 stöðum í Bandaríkjunum en nú á jafnvel 800 stöðum. Allt í allt hafa aðgerðirnar nú sennilega verið álíka víðtækar og fyrir ári. Það má því segja að sú mikla hreyfing sem varð til veturinn 2002 til 2003 sé í fullu fjöri nú tveim árum seinna. Menn halda sambandi um allan heim gegnum internetið, koma saman á samfélagsþingum (sósíalforum), bæði alþjóðlegum og svæðisbundnum, og jafnframt á sérstökum ráðstefnum, nú síðast á þriðju Kaíró-ráðstefnunni 24.-27. mars, en nánar verður sagt frá henni síðar. Og þá er þess einnig að geta að upp úr þessari hreyfningu, eða öllu heldur innan hennar, hefur sprottið sérstök hreyfing gegn herstöðvum og sú hreyfing er í fullri þróun.
Nánari upplýsingar og myndir er að vinna á fjölmörgum vefsíðum, svo sem þessum:
* www.stopwar.org.uk.
* www.unitedforpeace.org.
* southafrica.indymedia.org/.
* www.internationalanswer.org.
* www.troopsoutnow.org/.
* www.greenleft.org.au/back/2005/620/620p3.htm.
* www.acp-cpa.ca/en/M19-21Reports.htm.
Einar Ólafsson
Áhugaverður samkomustaður
28.3.2005
Friðarvefurinn er að öllu jöfnu ekki vettvangur fyrir almennar auglýsingar, en ástæða er til að vekja athygli friðarsinna á rekstri kaffihússins Hljómalindar á horni Laugavegs og Klapparstígs. Kaffihús þetta er rekið af hópi ungs fólks og er það sjálfseignarstofnun sem ekki er starfrækt í hagnaðarskyni.
Yfirlýstur tilgangur kaffihússins er að vera vettvangur fyrir hvers kyns menningarviðburði, auk þess sem aðstandendur standa dyggilega við bakið á ýmis konar róttækri pólitískri starfsemi og friðarbaráttu, t.a.m. var þar vettvangur ýmissa undinbúningsfunda fyrir mótmælaaðgerðirnar 19. mars.
Kaffi Hljómalind er reyklaust kaffihús og þar eru ekki seldir áfengir drykkir. Heimasíðu kaffihússins má sjá hér.
Ritstjóri
Góður fundur á Akureyri
22.3.2005
Fullt var á Restaurant Karólínu á fundi Samtaka Herstöðvaandstæðinga á Norðurlandi síðasta laugardag þar sem mótmælt var innrásinni í Írak sem hófst fyrir tveimur árum. Kristinn H. Gunnarsson alþingismaður og Steinunn Rögnvaldsdóttir nemi í MA fluttu ávörp, ljóð voru lesin og sungnir söngvar.
Hér að neðan fylgir ávarp Steinunnar Rögnvaldsdóttur:
* * *
Ræða haldin á fundi á restaurant Karólína þann 19. mars 2005.
Ég rakst um daginn á bloggsíðu sem bar yfirskriftina „Baghdad burning” eða „Baghdad brennur”. Þar skrifar 26 ára gömul írösk stúlka sem er blaðamaður, um það hvernig ástandið er í Írak. Meðal annars stendur þetta þar, eftir að hafa verið þýtt yfir á íslensku:
„Við vöknuðum í morgunn við mikla sprengingu. Ég var reyndar vakandi, lá og starði bara á loftið og velti því fyrir mér hvort í dag væri heppilegur dagur til að fara út og versla eitt og annað til heimilisins sem okkur var farið að vanta. Skyndileg kvað við hávær sprenging, og húsið skalf allt og nötraði í örstutta stund. Á einu augabragði var ég komin út að glugganum þar sem ég stóð og þrýsti höndunum að ísköldu glerinu. Ég sá raunar ekki neitt, en himininn virtist hlaðinn dökkum skýjum…”
Ef við myndum vakna upp við þetta, mætti búast við almennri móðursýki, og ringulreið. Hjá þeim, er þetta bara eitthvað sem búast má við. En það þýðir ekki að þau séu ekki hrædd. Þvert á móti.
Þau eru alltaf hrædd.
Hvernig er annað hægt miðað við það sem á undan er gengið. Fjöldi látinna óbreyttra borgara í stríðinu í Írak er á milli rúmlega 17 og 20 þúsund. 17 þúsund… Það er svona eins og Suðurnes eins og þau leggja sig. Það er meira en allir íbúar Akureyrar samanlagt.
Og gleymum því ekki að stundum þarf dauðinn ekki að vera verstur. Ég held að ég vildi heldur vera dauð, en að hafa misst móður mina, föður, systkin, heimili mitt, og báða fæturna.
En við erum ekki hrædd. Nei! Því sami her og er ábyrgur fyrir dauða þessara óbreyttu írösku borgara, er með útibú í Keflavík. Nei, íslenska þjóðin er samt ekki hrædd. Og henni er heldur ekki misboðið, fyrir utan örfáa einstaklinga. Hér er ekki litið á bandaríska herinn sem hættu, heldur sem verndara. En verndara fyrir hverju? Skyldi Ísland verða fyrir árás, sem ekkert tilefni er til, nema ef skyldi vera óbilandi stuðningur okkar við Bandaríkin í gegnum rétt og rangt, þá er aðstaða herliðsins á Keflavíkurflugvelli svo fullkomlega ófullnægjandi að herinn gæti afar lítið aðhafst. Þetta er eins og að sofa ennþá með bangsa, harðfullorðinn, og halda enn í þá barnatrú að hann geti passað þig fyrir öllum skrímslunum sem á þig sækja… Þegar staðreyndin er sú í raun, þó það sé kannski sárt að viðurkenna það fyrir sjálfum sér svona fyrst, að hann er bara úttroðið og lífvana tuskudýr. Er ekki kominn tími til að fullorðnast?
Svo hér erum við, með erlent herlið sem gerir í raun og veru ekkert gagn upp á varnir okkar, og hér erum við, í hópi hinna staðföstu vitleysingja sem víla ekki fyrir sér að styðja það að ráðist sé inn í eitt og eitt ríki og nokkuð þúsund manns slátrað, ef það þjónar hagsmunum stóra bróður í vestri.
Hér erum við. Þátttakendur í stríði. Þátttakendur í ósiðlegri og ólöglegri innrás á fölskum forsendum, feitir þjónar þeirra sem hernámu það sem við köllum sjálfstætt land fyrir meira en 60 árum og eru hér ennþá. Það lítur út fyrir að Ísland sé ennþá hernumið og langt frá því að vera sjálfstætt.
Í dag mynnumst við þess að tvö ár eru liðin síðan að árásin í Írak hófst. Oft er sagt að Íslendingar séu fljótir að gleyma, en ég man alltaf litla drenginn sem missti fjölskyldu sína í byrjun innrásarinnar, ég man þegar hann sagðist finna svo mikið til að fjall gæti ekki fundið svona mikið til. Hver var hans sök? Hver var hans synd?
Ég man Guantanamo. Ég man Fallujah. Ég man svo mikið að það lætur mér líða illa. Kannski að það sé málið. Getur verið að rödd þeirra sem mótmæla sé ekki sterkari vegan þess að fólk vill ekki muna, vill ekki sjá og skilja, vill ekki finna.
Einhver ástæða hlýtur að vera fyrir því að fólk vill ekki opna augun fyrir þjáningum annarra. En það sem er mér og þér aðeins minning um atburð einhvers staðar í órafjarlægð, það er ískaldur veruleiki og líf einhvers annars. Ef við höfum þjáðst af því að hugsa um þetta stríð, þá er það samt aðeins brot af þeirra þjáningum.
Innrásin í Írak hefur haft í för með sér meiri mannréttindabrot en frelsun. Þegar við hættum að taka á því þegar brotið hefur verið gróflega á rétti annarra, þegr við erum hætt að hugsa út í það að stríð drepur fólk, þegar við erum farin að sætta okkur við ranglæti, þá erum við ekkert betri en þeir sem skjóta kúlunum, ýta á takkana og gefa skipanirnar.
Við getum gert eitthvað. Raddir mótmælenda heyrast, stuðningur okkar veitir styrk og kveikir ljós í myrkri. Andstaða okkar býr til von um að brátt komi betri tíð. Og við verðum að láta í okkur heyra, það er eina leiðin. Annars breytist aldrei neitt. Við höfum hugsjónir sem eru réttlæti og friður. Ég veit ekki hvort ég mun nokkurn tíma sjá þær hugsjónir verða að veruleika, en fátt er mér eins fjarlægt og að gefast upp og yfirgefa þær.
Mótmælaaðgerðir gegn stríði um allan heim 19. og 20. mars
21.3.2005
Um 800 manns tóku þátt í mótmælafundi gegn Íraksstríðinu á Ingólfstorgi í Reykjavík 19. mars. Ávörp fluttu Sveinn Aðalsteinsson og Ugla Egilsdóttir. Dreift var spjöldum með nöfnum 730 fórnarlamba stríðsins, eitt fyrir hvern dag frá innrásardeginum 20. mars 2003. Fundargestir nældu nafnspjöldunum síðan á borða sem var borinn að Stjórnarráðinu og stillt upp fyrir framan það. Þar hafði hópur ungmenni frumkvæði að táknrænum gjörningi þar sem þau lögðust á götuna fyrir framan borðann með nafnspjöldunum.
Á Akureyri héldu stríðssandstæðingar fund í Kaffi Karólína og mættu þar milli 50 og 60 manns. Kristinn H. Gunnarsson alþingismaður og Steinunn Rögnvaldsdóttir nemi fluttu ávörp, ljóð voru lesin og sungnir söngvar.
Þessir fundir voru liður í aðgerðum sem voru nú um helgina á meira en þúsund stöðum víðsvegar um heim til að mótmæla stríðinu og hernáminu í Írak og krefjast friðar.
Mótmælaaðgerðir gegn Íraksstríðinu hafa verið í meira en 750 borgum og bæjum í Bandaríkjunum, jafnvel yfir 1000. Þetta eru a.m.k. tvöfalt fleiri staðir en fyrir ári síðan.
Í Evrópu voru aðgerðir í fjölmörgum borgum og bæjum. Í Svíþjóð voru aðgerðir á meira en 20 stöðum, sömuleiðis í Þýskalandi, á allmörgum stöðum í Noregi og Danmörku og fjölmörgum öðrum stöðum í Evrópu. Á vefsíðunni www.march19th.org eru skráðir 62 staðir í Evrópu en trúlega eru þeir miklu fleiri.
Í Kanada voru aðgerðir í tugum borga og bæja og einnig víða í Ástralíu, á Nýja Sjálandi, í Asíu og Rómönsku Ameríku en á færri stöðum í Afríku. Vitað er um hátt í 900 staði þar sem einhverjar aðgerðir hafa verið þessa helgi en trúlega eru þeir enn fleiri, sennilega vel á annað þúsund.
Svo virðist vera sem þessir fundir og mótmælagöngur hafi alla jafna ekki verið jafnfjölmennar og t.d. 18. janúar og 15. febrúar 2003. Hins vegar virðast aðgerðirnar nú hafa verið á fleiri stöðum sem sýnir að hreyfingin gegn stríðinu er lifandi og líklega virk á fleiri stöðum en fyrr þótt hún nái ekki jafnmörgum í svona aðgerðir og í aðdraganda stríðsins þegar umræðan var meiri og ákafari. Sumsstaðar voru þó mjög margir þátttakendur. Í Istanbul voru um 15-20 þúsund manns en þar tóku verkalýðsfélög þátt í aðgerðunum. 20-25 þúsund manns voru í Los Angeles og San Francisco. 15 þúsund manns voru í göngunni í New York þegar hún lagði af stað. Lögreglan í London segir að 45 þúsund manns hafi tekið þátt í mótmælagöngu þar, en aðrir nefna hærri tölur, jafnvel 200 þúsund að sögn Socialist Worker.
Í Brussel voru aðgerðir með svolítið öðru sniði. Þar er að hefjast leiðtogafundur Evrópusambandsins (ETUC) og af því tilefni boðaði Evrópusamband verkalýðsfélaga til fjöldaaðgerða til varnar félagslegum réttindum í Evrópu og gegn hinni svokölluðu Bolkestein-tilskipun. ETUC bauð öðrum samtökum að vera með en ýmis friðar- og baráttusamtök skipulögðu mótmælaaðgerðir gegn Íraksstríðinu og voru þær tengdar aðgerðum verkalýðshreyfingarinnar. Talið er að 80-100 þúsund manns hafi tekið þátt í þeim
Meira má lesa um málið á eftirtöldum vefsvæðum:
* http://indymedia.us.
* http://www.troopsoutnow.org.
* http://www.march19th.org.
* vef BBC.
Einar Ólafsson
Gleðskapur að kvöldi mótmæladags
18.3.2005
Þótt stríðið sem friðarsinnar munu mótmæla á Akureyri og á Ingólfstorgi í Reykjavík á morgun, laugardag, sé grafalvarlegt - munu stríðsandstæðingar lyfta sér upp um kvöldið. Fyrir norðan er auglýst "friðarpartý" á kaffi Karólínu kl. 21.
Á sama tíma hefst dagskrá á efri hæð veitingastaðarins Grand rokk. Frá klukkan 21 til kl. 23 verður létt dagskrá, auk þess sem vaskir mótmælendur geta spjallað saman og gert upp afrek dagsins.
nefndin
Nú stendur mikið til!
17.3.2005
Lesendur Friðarvefsins eru minntir á mótmælaaðgerðir n.k. laugardag á alþjóðlegum baráttudegi gegn stríðinu í Írak. Um helgina verða tvö ár liðin frá því að ólöglegt árásarstríð Bandaríkjastjórnar og bandalagsríkja hennar í Írak hófst. Um allan heim efna andstæðingar stríðsreksturs og vígvæðingar til aðgerða að þessu tilefni undir slagorðinu “Stop the War” eða “Höfnum stríði!” Hér á landi verður efnt til aðgerða í Reykjavík og á Akureyri.
Í Reykjavík taka friðarsinnar daginn snemma. Opið hús með kaffiveitingum verður í MÍR-salnum við Vatnsstíg frá kl. 12, en safnast verður saman á Ingólfstorgi kl. 14. Þar verður stutt dagskrá, en að öðru leyti verða aðgerðirnar fyrst og fremst táknrænar þar sem athyglinni verður beint að þeim tugþúsundum sem látið hafa lífið vegna stríðsins og áréttuð krafan um að hernáminu í Írak ljúki tafarlaust, írösku þjóðinni verði falin stjórn eigin mála og refsað verði fyrir þá stríðsglæpi sem framdir hafa verið.
Á Akureyri koma stríðsandstæðingar á Akureyri saman á Restaurant Karólínu kl. 14. Þar verður efnt til fundar, þar sem Kristinn H. Gunnarsson alþingsmaður og Steinunn Rögnvaldsdóttir menntaskólanemi flytja ávörp.
Um kvöldið auglýsa norðanmenn “friðarpartý” á kaffi karólínu kl. 21.
Aðgerðir á Akureyri
13.3.2005
Eins og fram hefur komið hér á Friðarvefnum fyrirhuga íslenskir friðarsinnar aðgerðir á 19. mars, á alþjóðlegum baráttudegi þegar tvö ár eru liðin frá stríðsbyrjun í Írak. Unnt er að fá frekari upplýsingar um aðgerðirnar með því að smella á tengilinn hér að ofan.
Á Akureyri verða sömuleiðis aðgerðir að þessu tilefni.
Safnast verður saman á Restaurant Karólína kl. 14.
Ávörp: Kristinn H. Gunnarsson Alþingismaður og Steinunn Rögnvaldsdóttir nemi í MA.
Friðarpartý um kvöldið á Kaffi Karólínu kl. 21.
Stríðsandstæðingar á Akureyri
Nýr Dagfari kominn út
9.3.2005
Út er kominn Dagfari, tímarit Samtaka herstöðvaandstæðinga, 31. árgangur.
Meginviðfangsefni blaðsins að þessu sinni eru mótmæli og mótmælamenning í víðasta skilningi þeirra orða. Fjallað er um mótmæli í sögulegu og alþjóðlegu samhengi og nokkrir höfundar lýsa viðhorfum sínum til mótmæla og íslenskrar mótmælahefðar - hvað sé þar jákvætt að finna og hverju megi breyta.
Blaðið spannar breytt svið ólíkra viðhorfa, allt frá hugleiðingum frjálshyggjumannsins Björgvins Guðmundssonar um stríð sem óvin frelsisins, til vangaveltna marxistans Þórarins Hjartarsonar, sem átelur Samtök herstöðvaandstæðinga fyrir skilyrðislausa friðarstefnu í alþjóðamálum. Stjórnmálakempan aldna, Sverrir Hermannsson er tekinn tali og fjallað er um námskeið Rauða krossins um hlutskipti flóttamanna. Þá er hugað að kjarnorkuvígvæðingunni, sem gleymst hefur í fjölmiðlum síðustu misserin. Birt er grein eftir breska blaðamanninn Johann Hari og viðtal við dr. Joseph Gerson, einn fremsta sérfræðing á sviði afvopnunarmála.
Þeir sem vilja kynna sér efni Dagfara eru hvattir til að haa samband við Samtök herstöðvaandstæðinga, t.d. með því að senda póst á netfangið sha@fridur.is. Jafnframt er bent á að hægt er að gerast félagi í samtökunum með því að senda skeyti á þetta sama netfang.
SHA
Alþjóðlegur baráttudagur kvenna fyrir friði og jafnrétti
4.3.2005
Opinn fundur þriðjudaginn 8.mars 2005 kl.17 í Tjarnarsal Ráðhúss Reykjavíkur.
Ísland í alþjóðasamfélagi
Tónlist í salnum frá kl. 16:45 : Hlíf Sigurjónsdóttir, fiðluleikari.
Fundarstjóri: Elna Katrín Jónsdóttir, varaform. K.Í.
Þorbjörg Inga Jónsdóttir form. KRFÍ Kvennaárið 2005.
Steinunn Þóra Árnadóttir, háskólanemi
Mínus og mínus gera plús - Fatlaðar konur eru ekki fórnarlömb.
Erna Guðmundsdóttir, lögfr. BSRB Áhrif GATS á íslenska verkalýðshreyfingu.
Kvennakór Garðabæjar syngur undir stjórn Ingibjargar Guðjónsdóttur.
Ósk Vilhjálmsdóttir, myndlistarm. og náttúruverndari "Fótgönguliðar".
Sabine Leskopf, Samtök kvenna af erl. uppruna Það er ekkert að óttast.
Rósa Erlingsdóttir form.UNIFEM Peking áætlun og Þúsaldarmarkmið.
Birna Þórðardóttir rappar Bússaþulu.
Hjördís Guðbjörnsdóttir, hjúkrunarfr. Þróunaraðstoð eða stríðsrekstur?
María S. Gunnarsdóttir, form. MFÍK Friður og framtíð.
Aðstandendur
Glæpsamleg sóun
1.3.2005
Samtök sem nefna sig Alheimsráðið fyrir bættri framtíð e. Council for a Viable World tóku nýverið saman lista yfir eyðslu einstakra ríkja tikl vígvæðingar og hernaðarreksturs. Hér má sjá athyglsiverðan lista yfir nokkur þeirra landa sem mestu eyða eða sem eru hvað oftast eru nefnd í fréttum í tengslum við möguleg átök. - Athugið að listinn er engan veginn tæmandi.
Bandaríkin 379 milljarðar dala (2003)*
Bretland 34,8 milljarðar dala (2001)
Rússland 29 milljarðar dala (2000)
Frakkland 27 milljarðar dala (2000)
Þýskaland 23,1 milljarður dala (2001)
Sádi Arabía 18,7 milljarðar dala (2000)
Indland 15,9 milljarðar dala (2000)
Kína 14,5 milljarðar dala (2000)
Suður-Kórea 12,8 milljarðar dala (2000)
Taiwan 12,8 milljarðar dala (2000)
Spánn 8,4 milljarðar dala (2002)
Íran 7,5 milljarðar dala (2000)
Pakistan 3,3 milljarðar dala (2000)
Sýrland 1,8 milljarðar dala (2000)
Írak 1,4 milljarðar dala (1999)
Norður-Kórea 1,3 milljarðar dala (2000)
Júgóslavía 1,3 milljarðar dala (2000)
Líbýa 1,2 milljarðar dala (2000)
Súdan 425 milljónir dala (2000)
Kúba 31 milljón dala (2000)
* Ath. 48 milljarða hækkun milli fjárhagsáranna 2002 og 2003.
Ritstjóri
Alþjóðasamtök herstöðvaandstæðinga
24.2.2005
Herstöðvaandstæðingar frá 18 löndum í öllum heimsálfum notuðu tækifærið til að ráða ráðum sínum þegar þeir komu saman í Porto Alegre í Brasilíu á fimmta alþjóðlega sósíalforum sem þar var haldið dagana 26.-31. janúar. Á þessum fundi var rætt framhald þess alþjóðlega samstarfs sem hófst árið 2003.
Upphaf þessa samstarfs má rekja til ráðstefnu sem var haldin í Djakarta í Indónesíu í maí 2003 til að ræða framtíð þeirrar hreyfingar sem hafði sprottið fram um allan heim til að mótmæla innrásinni í Írak. Á ráðstefnunni var m.a. rætt um hvernig bandarískum herstöðvum hefði fjölgað að undanförnu, einkum í Mið-Asíu, Suðaustur-Asíu, Afríku og Rómönsku Ameríku. Þetta var sett í samhengi við innrásirnar í Írak og Afganistan og má þá reyndar líka líta til loftárásanna á Júgóslavíu 1999.
Í ljósi þessa þótti ástæða til að hefja markvissari baráttu gegn herstöðvum Bandaríkjanna og samhæfa þessa baráttu betur víða um heim. Í kjölfarið var komið á fót póstlista á netinu til umræðu og upplýsingamiðlunar og nú eiga fulltrúar frá 48 löndum aðild að honum og eru SHA þar á meðal. Á fjórða alþjóðlega sósíalforum í Mumbai á Indlandi í janúar 2004 var notað tækifærið til að koma saman og ræða málin. Þá var rætt um að koma þessu samstarfi á fastara form og skipuleggja alþjóðlega ráðstefnu herstöðvaandstæðinga.
Á fundinum í Porto Alegre var rætt um hvers konar form skyldi vera á þessu samstarfi og voru menn á því að hafa þetta allavega enn um sinn lauslegt samstarf, svokallað „network“ en þó var samþykkt að gefa þessu bandalagi nafn sem er á ensku International Network Against Foreign Military Bases en hafa jafnframt til daglegs brúks styttra heiti: NO-BASES Network.
Þegar hugmyndin að þessu bandalagi kom fyrst upp var einkum rætt um bandarískar herstöðvar. Síðan hefur verið rætt um hvort væri rétt að láta þetta ná til baráttu gegn herstöðvum almennt en að svo komnu máli er niðurstaðan sú að einbeita sér að erlendum herstöðvum þó að menn séu nokkuð sammála um að vera á móti öllum herstöðvum og þá líka þeim herstöðvum sem herveldin hafa heima fyrir. En í reynd verður megináhersla væntanlega lögð á baráttu gegn hinu yfirþyrmandi og sívaxandi herstöðvaneti Bandaríkjanna.
Á fundinum var líka rætt um skipulagningu alþjóðlegrar ráðstefnu herstöðvaandstæðinga. Myndaður var starfshópur til að undirbúa hana og er stefnt að því að hún verði snemma árs 2006. Ekki er enn ljóst hvar hún verður haldin.
Önnur alþjóðleg ráðstefna um herstöðvar er í undirbúningi á Kúbu dagana 7.-10. nóvember að frumkvæði þarlendra samtaka. Væntanlega verður hægt að nýta þá samkomu til að hittast og ræða hið alþjóðlega samstarf og ráðstefnuundirbúninginn frekar.
Enn sem komið er hefur þetta alþjóðlega samstarf fyrst og fremst falist í því að skiptast á skoðunum og upplýsingum. Rætt hefur verið um hvernig sé hægt að samhæfa baráttuna þannig að hún ná betri slagkrafti og meðal annars hafa verið uppi hugmyndir um að skipuleggja alþjóðlegan baráttudag gegn herstöðvum Unnið hefur verið að því að koma upp vefnum www.nobases.org þar sem hvert land hefur sínar síður og er nú smám saman að koma efni inn á hann, m.a. um Ísland. Þá er í vinnslu kort yfir bandarískar herstöðvar og eru drög að því aðgengileg á netinu á slóðinni: http://respectsacredland.org/no-us-bases/
Að lokum samþykktu fundarmennn að hvetja til öflugra mótmæla gegn hernámi Íraks, styrjöldum almennt og hernaðarhyggju dagana 19.-20. mars.
Skýrslu um fundinn í Porto Alegre má finna á pdf-formi á slóðinni: http://www.tni.org/acts/wsf5bases.pdf.
Einar Ólafsson
19. mars eftir hádegi: mótmælaaðgerðir gegn Íraksstríðinu
17.2.2005
Grein þessi birtist í Fréttablaðinu í dag, 17. febrúar.
Það eru að verða tvö ár síðan Bandaríkjamenn og Bretar réðust inn í Írak í trássi við alþjóðalög og heimildir Sameinuðu þjóðanna með opinberum stuðningi þrjátíu af nærri tvöhundruð ríkjum heims. Víðast hvar sýndu skoðanakannanir að mikill meirihluti fólks væri á móti þessum aðgerðum og aldrei í sögunni hafa önnur eins mótmæli verið, ekki einu sinni þegar þau risu hæst á tímum Víetnamstríðsins.
Og þessi tvö ár hafa verið skelfileg ár í Írak, þar sem íbúarnir eru þó ýmsu vanir. Tugir þúsunda óbreyttra borgara í Írak hafa látið lífið, jafnvel yfir 100 þúsund manns og á annað þúsund lífum ungra Bandaríkjamanna hefur verið fórnað. Enn fleiri eru særðir, margir örkumla fyrir lífstíð. „Við urðum að koma þessum manni frá,“ segja Halldóraranir og Davíðarnir þegar öll önnur rök eru fallin. Við vissum það öll, þessar milljónir, tugir milljóna óbreyttra borgara sem fórum út á strætin í janúar og febrúar 2003 að það var engin gereyðingarvopn að finna í Írak, og okkur var aldrei sagt að aðalatriðið væri að koma Saddam Hussein frá völdum enda hefðum við ekki heldur samþykkt þau rök. Því að við vissum það öll að það er mikla olíu að finna í Írak. Og virt samtök og stofnanir, þ.á.m. Sameinuðu þjóðirnar spáðu miklu mannfalli og hörmungum og að þetta stríð mundi standa lengi. Þessar spár hafa meira og minna gengið eftir.
Allt þetta áttu Halldórarnir og Davíðarnir, sem auðsveipir fylgdu Bush og Blair, að vita. Þess vegna eru þeir ábyrgir, það þýðir ekkert að setja upp sauðslegan sakleysissvip. Þeir bera sína ábyrgð á dauða og limlestingum tuga ef ekki hundraða þúsunda óbreyttra borgara í Írak allt frá börnum upp í gamalmenni. Sú ábyrgð verður ekki frá þeim tekin.
Hreyfingin sem varð til gegn stríðinu er í fullu fjöri. Helgina 19. til 20. mars verður efnt til mótmæla gegn Íraksstríðinu um allan heim (sjá www.march19th.org en þá verða tvö ár liðin frá því það hófst. Væntanlega verður líka mótmælt stríðinu gegn Palestínu og stríði og hernaðarhyggju almennt. Og þá er mikilvægt að allir sem vettlingi geta valdið komi út á göturnar og láti í sér heyra. Í Reykjavík verða væntanlega einhverjar aðgerðir laugardaginn 19. mars og hugsanlega víðar á landinu. Skráið þennan dag hjá ykkur – 19. mars eftir hádegi: mótmælaaðgerðir.
Einar Ólafsson
Mótmælum Íraksstríði 19. mars
12.2.2005
Sú mótmælahreyfing sem reis í aðdraganda Íraksstríðsins og eftir að það hófst, á sér fáar hliðstæður í stjórnmálasögunni. Þótt stríðið nyti víða um lönd stuðnings stærstu stjórnmálaflokka og mikinn einhliða áróður stjórnvalda í flestum stærstu fjölmiðlum, tóku milljónir þátt í mótmælaaðgerðum um heim allan. Áberandi var hversu mikil þátttaka ungs fólks var í baráttuhreyfingunni gegn Íraksstríðinu. Þess sá meðal annars stað í geysifjölmennum aðgerðum í Lundúnum og fleiri stórborgum vestan hafs og austan.
Friðarhreyfingin er í eðli sínu alþjóðleg og síðustu misserin hefur verið lögð aukin áhersla á að friðarsinnar í ólíkum löndum stilli saman strengi sína og reyni að skipuleggja aðgerðir á sömu dögum - til að hámarka áhrifamátt þeirra. Langt er síðan ákveðið var að laugardagurinn 19. mars skyldi vera slíkur alþjóðlegur baráttudagur.
Íslenskir friðarsinnar munu ekki láta sitt eftir liggja á þessum degi. Nú þegar hefur verið tekin ákvörðun um aðgerðir á degi þessum. Fimmtudaginn 17. febrúar kl. 20:00 verður efnt til undirbúningsfundar þar sem fulltrúar samtaka sem koma vilja að verkefninu og áhugasamir einstaklingar geta komið saman og lagt á ráðinn. Fundurinn verður haldinn í reyklausa grasrótarkaffihúsinu Hljómalind, Laugavegi 21.
Þeir sem vilja bjóða fram krafta sína eða vilja fá frekari upplýsingar þegar nær dregur, geta sömuleiðis haft samband við Friðarvefinn. Netfangið er: fridur@fridur.is
Ritstjóri
Sjálfstæða íslenska utanríkisstefnu
10.2.2005
Á vefritinu Múrnum er í dag, 10. febrúar, fjallað um fjallað um atkvæðagreiðslu í allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna fyrir nokkrum misserum. Tillagan byggði á áliti Alþjóðadómstólsins í Haag um ólögmæti kjarnorkuvopna og gekk út á að stefna bæri að útrýmingu slíkra vopna og að leitað yrði leiða til að fækka þeim verulega á sem skemmstum tíma.
Þorri ríkja heims sá sér fært að styðja tillögu þessa. 28 ríki greiddu atkvæði á móti. Nánast öll þeirra voru aðildarríki NATO.
Óþarft er að taka það fram hvernig Íslendingar vörðu atkvæði sínu. Þegar kemur að atkvæðagreiðslum um mikilvægustu alþjóðamálin, friðar- og afvopnunarmál, hafa Íslendingar í raun framselt atkvæðisrétt sinn til Bandaríkjastjórnar. Í þessum málaflokkum er allt tal um sjálfstæða íslenska utanríkisstefnu eins og kaldhæðinn brandari.
Í mörg ár hafa íslenskir friðarsinnar og áhugafólk um alþjóðamál kallað eftir sjálfstæðri íslenskri utanríkisstefnu, þar sem grundvallaratriði á borð við afvopnun, frið, frelsi og sjálfsákvörðunarrétt þjóða væri haft að leiðarljósi. Fátt bendir til að íslensk stjórnvöld hafi hug á slíku. Við þær aðstæður eru vangaveltur um að Íslendingar eigi erindi í öryggisráð SÞ gjörsamlega út í hött.
Stefán Pálsson
Soleyjarkvæði á geisladisk
7.2.2005
Eins og lesendum Friðarvefsins ætti að vera kunnugt gáfu Samtök herstöðvaandstæðinga á dögunum út Sóleyjarkvæði á geisladiski. Er það þriðja útgáfa af þessu magnaða kvæði Jóhannesar úr Kötlum við lög Péturs Pálssonar. Verkið var fyrst gefið út á hljómplötu 1967 og endurútgefið 1973 en er fyrir löngu uppselt. Hin nýja útgáfa kemur því sannarlega í góðar þarfir enda víst að á mörgum heimilum sé gamli vínyllinn orðinn ansi slitinn.
Sóleyjarkvæði er eitt af mörgum frábærum listaverkum sem sprottin eru upp úr baráttunni fyrir herlausu Íslandi utan hernaðarbandalaga. Má því með sanni segja að það eigi brýnt erindi við samtímann þar sem reynt er að festa í sessi slagorðakennda söguskoðun herstöðvasinna þess efnis að meira að segja listsköpun hernámsandstæðinga hafi ekkert til síns ágætis.
Hljómdiskurinn með Sóleyjarkvæði kostar 1500 krónur og má nálgast hann í síma Samtaka herstöðvaandstæðinga, 554-0900, eða með því að skrifa okkur bréf á netfangið fridur@fridur.is.
Magafylli róttæklingsins
2.2.2005
Róttæknimiðstöðin Snarrót í Garðastræti hefur nú verið starfrækt í nokkra mánuði. Starfsemin hefur verið kröftug, fjölmörg félagasamtök hafa haldið þar fundi og boðið hefur verið upp á afar áhugaverðar sýningar á heimildamyndum um margvísleg pólitísk mál.
Miðstöðin er fjármögnuð með frjálsum framlögum, sjálfboðavinnu og með matarboðum, þar sem velunnurum gefst færi á að kaupa kvöldverð á kostakjörum og styrkja þar með reksturinn.
Næsta fjáröflunarmatarboð Snarrótar verður á föstudaginn kemur milli klukkan 19:00 og 20:30. Sjálfsagt er að hvetja alla velunnara Snarrótar að mæta og endilega taka með sér gesti. Að þessu sinni sjá Menningar og Friðarsamtök Íslenskra Kvenna um matseldina.
Matseðill:
Lasagne al forno, hrásalat og heimabakað brauð
Hugsjónarverð, - aðeins 1.000 kr.
nefndin
Listi þeirra sem sáu að sér
30.1.2005
Þessi grein Einars Ólafssonar, ritara SHA, birtist í fréttablaðinu 28. janúar sl.
Það er svolítið undarlegar umræður þessa dagana um lista hinna viljugu þjóða eða ríkja. Menn deila meðal annars um hvort einhver listi sé til, hvort hann hafi einhverntíma verið til, hvort hann sé til enn, hvort sé eitthvert mark takandi á honum hafi hann einhvern tíma verið til, hvort hann sé bara verk einhvers undirsáta í Washington og ég veit ekki hvað. En væri ekki ráð að spyrja sig fyrst: Hvað eiginlega er listi? Er listi nokkuð annað en upptalning á einhverjum hlutum eða atriðum sem af einhverjum ástæðum er ástæða til að telja saman? Um leið og vitað var um 30 ríki sem studdu innrás Bandaríkjanna í Írak og einhver búinn að skrifa þau á blað var komin listi. Og sá listi hverfur ekki þótt einhverjum þyki ástæða til að telja saman þau ríki sem eru með hermenn í Írak og þannig verði til annar listi. Og listi yfir ríki sem studdu innrásina hverfur ekki heldur þótt einhver ríki sem það gerðu ákveði að hætta stuðningi við hernám Íraks og aðgerðir Bandaríkjanna þar. Það bætast bara tveir listar við: listi yfir þau ríki sem enn styðja hernámið og listi yfir þau ríki sem hafa hætt því.
Þannig er listinn sem slíkur aukatriði. Málið snýst um tvennt: Annars vegar hvort rétt hafi verið að styðja innrásina og hins vegar hvort rétt hafi verið að þeirri ákvörðun staðið. Og það er sitthvort málið. Ef við vorum á móti innrásinni skipti í sjálfu sér ekki höfuðmáli hvernig ákvörðunin var tekin, hún var röng og forkastanleg hvernig sem hún var tekin. Hins vegar er það í sjálfu sér alvarlegt mál að svo mikilvæg ákvörðun sé tekin á jafn ólýðræðilegan hátt og gert var. Um það geta menn verið sammála þótt þeir séu á öndverðri skoðun um réttmæti innrásarinnar – eða ættu að geta verið það.
Í skoðanakönnun Gallups sem var birt 7. janúar er spurt hvort Ísland eigi að „vera á lista með þeim þjóðum sem styðja hernaðaraðgerðir Breta og Bandaríkjamanna í Írak“. Með þessu er augljóslega verið að spyrja um hvort íslenska ríkisstjórnin (eða ráðherrarnir tveir) eigi að draga til baka stuðning sinn við hernaðaraðgerðirnar sem nú standa yfir í Írak. Þetta hljóta allir að skilja nema umræddir tveir ráðherrar og þeirra nánasti umgangskreðs. Þetta skilningsleysi stafar ekki endilega af greindarskorti. Þeir eru bara í vondum málum og rökþrota en vilja horfast í augu við vilja þjóðar sinnar.
Ef við höldum áfram þessu listatali, þá getum við talað um lista yfir lönd þar sem þjóðin hefur hafnað stuðningi við stríð sem ráðherrar hennar vildu styðja og það væri líka hægt að hugsa sér lista yfir ráðherra eða ríkisstjórnir sem hafa séð að sér og látið af stuðningi við hernaðaraðgerðir í Írak. Þeir væru menn að meiri ráðherrarnir sem færu á slíkan lista.
Einar Ólafsson
Góð bók og gagnleg fyrir flesta
27.1.2005
Íslenskir friðarsinnar og áhugamenn um alþjóðamál hafa lengi kvartað undan því hversu fátækleg umfjöllun um átakasvæði í heiminum sé hér á landi. Alltof sjaldgæft er að gefnar séu út bækur á íslensku sem taka á orsökum og ástæðum styrjalda eða helstu ágreiningsefna milli ríkja og þjóðarbrota. Án slíkra upplýsinga er útilokað að umræða um þessi mál geti reynst gagnleg eða komist að kjarnanum.
Það er því mikið fagnaðarefni að fyrr í mánuðinum hafi komið út aðgengilegt og vandað rit um sögu stjórnmála og trúarbragða í Írak og Íran. Bókin Píslarvottar nútímans eftir Magnús Þorkel Bernharðsson er afbragðsgott yfirlit, sem miðar að því að skýra deilur þessara ríkja hvert við annað, grannríki sín og Bandaríkjastjórn á undanförnum áratugum.
Píslarvottar nútímans eru skyldueign fyrir alla þá sem láta sig þróun mála í þessum stríðshrjáða heimshluta nokkru varða. Á höfundurinn hrós skilið fyrir framtakið. Óskandi er að útgáfa þessi eigi eftir að verða til að lyfta upp umræðu og fréttaflutningi af löndunum við botn Persaflóa.
Ritstjóri
SHA fundar í framhaldsskólum
24.1.2005
Veigamikill þáttur í starfi Samtaka herstöðvaandstæðinga er kynning á stefnumálum friðarsinna og sögu herstöðvamálsins fyrir ungu fólki. Samtökin hafa um árabil efnt til funda í framhaldsskólum víða um land og hafa þeir oft verið fjölsóttir og skemmtilegar umræður spunnist. Auk þess að mæta á hefðbundna málfundi á vegum nemendafélaga, er alltaf eitthvað um að kennarar - einkum í sagnfræði eða félagsvísindum - fái fulltrúa SHA til að ræða við nemendur í kennslustundum. Þá er algengt að herstöðvaandstæðingar séu fengnir til að kljást við stuðningsmenn hersetunnar og veru Íslands í NATO.
Miðnefnd SHA hefur á undanförnum árum bréf til allra nemendafélaga íslenskra framhaldsskóla, en þeir munu vera um þrjátíu talsins. Í bréfum þessum, sem jafnframt eru send umsjónarkennurum í sögu og félagsfræði, bjóðast samtökin til að senda fulltrúa sína hvert á land sem er til að ræða alla þætti friðar- og afvopnunarmála. Vonast er til að viðbrögð við erindi þessu verði góð nú sem hingað til.
Þeim sem áhuga kynnu að hafa á að skipuleggja fundi af þessu tagi eða fá herstöðvaandstæðinga í heimsókn til umræðna, er bent á að senda tölvupóst á netfangið sha@fridur.is eða hringja beint í Stefán Pálsson, formann SHA. hs. 551-2592; vs. 617-6790
SHA
MFÍK fundar um Palestínumálið
19.1.2005
Fyrsti opni félagsfundur ársins 2005 hjá Menningar- og friðarsamtökum íslenskra kvenna verður haldinn í Snarrót, Garðastræti 2, mánudaginn 24. janúar kl. 20.
Á fundinum mun Fida Abu Libdeh, félagi í MFÍK, segja frá veru sinni í Palestínu á síðastliðnu ári. Rætt verður um breytingar sem orðið hafa á högum Palestínumanna á síðustu árum og spáð í hugsanlegar breytingar á framtíð landsins, nú að nýgengnum kosningum. Aðrir gestir fundarins verða mæðgurnar Amal Tamimi og Vala Tamimi sem einnig heimsóttu nýverið sitt gamla heimaland.
Fundurinn er öllum opinn.
MFÍK
Styðjum írösku þjóðina
16.1.2005
Þessi grein Hauks Þorgeirssonar, miðnefndarmanns í SHA, birtist í Morgunblaðinu föstudaginn 14. janúar.
Talsmenn stjórnarflokkanna láta sér fátt um finnast þegar lagt er til að Íslendingar gangi úr Bandalagi hinna staðföstu þjóða. Þeir segja að innrásinni í Írak sé nú lokið og aðild Íslendinga að þessu óformlega bandalagi snúi ekki lengur að stuðningi við árásina heldur við uppbyggingarstarf í landinu.
Sennilega vilja flestir Íslendingar leggja hinni stríðshrjáðu írösku þjóð lið. Menn greinir hins vegar á um hvernig það verði best gert.
Stjórnarliðar láta í það skína að nauðsynlegt skilyrði þess að við tökum þátt í uppbyggingu Íraks sé að við styðjum allar aðgerðir hernámsliðsins í landinu. Réttara mun vera að við getum bæði stutt írösku þjóðina og hafnað blóðugum hernaðaraðgerðum.
Fyrir nokkru réðust bandarískar hersveitir inn í borgina Fallujah þar sem andstæðingar stjórnarinnar í Bagdað höfðu hreiðrað um sig. Eftir blóðuga bardaga lágu fleiri en þúsund Írakar í valnum. Fyrir átökin bjuggu um 300.000 manns í borginni en flestir þeirra lentu á vergangi og heimili margra voru eyðilögð. Fyrirfram var sagt að margir forsprakkar andspyrnunnar hefðu bækistöðvar í borginni en innrásarsveitunum tókst ekki að handsama neinn þeirra. Munu þeir hafa flutt sig til annarra svæða til að ráðgera nýjar atlögur. Árangur af hernaðaraðgerðum á borð við þessa er vafasamur og Íslendingum ber engin skylda til að styðja þær.
Heillavænlegra er að styrkja borgaralegt hjálparstarf í landinu. Írakar hafa mikla þörf fyrir hreint vatn, áreiðanlegt raforkukerfi og heilbrigðisþjónustu. Þeir hafa litla þörf fyrir sprengjusérfræðinga í skollaleik. Uppbygging á nauðsynlegri almannaþjónustu ætti að ganga fyrir hernaðaruppbyggingu.
Best er að heimamenn taki málin sem fyrst í eigin hendur. Þannig ættum við að hvetja til þess að írösk verktakafyrirtæki fremur en erlend fái samninga um uppbyggingarstarf. Með því nýtast þeir fjármunir betur sem veitt er til endurreisnar í landinu en auk þess er atvinnuleysi þar mikið.
Margar þjóðir sem studdu ekki upphaflegu innrásina leggja nú hönd á plóginn við endurreisnina. Nágrannalönd Íraks eru þar fremst í flokki.
Sumar þær þjóðir sem upphaflega studdu hernaðaraðgerðir í Írak hafa einnig afturkallað stuðning sinn. Í því felst engin sögufölsun, aðeins stefnubreyting.
Höfnum því ofbeldisverkum og vafasömum forsendum stríðsins en styðjum borgaralegt uppbyggingarstarf í Írak.
Haukur Þorgeirsson
Áhugavert viðtal við baráttumann
12.1.2005
Einhver þekktasti samviskufangi samtímans er Ísraelsmaðurinn Mordechai Vanunu, sem handtekin var og dæmdur í langa fangavist - þar af lengi vel í einangrun - fyrir að ljóstra upp um kjarnorkuvopnaeign Ísraelsstjórnar. Þögn umheimsins yfir örlögum Vanunu er hrópandi í ljósi þeirrar athygli sem fregnir af meintum kjarnorkuvopnaáætlunum ýmissa ríka heimsins fá í fjölmiðlum. Vanunu fann vissulega gereyðingarvopn, en ekki sá Morgunblaðið ástæðu til að ryðja forsíðuna vegna þess - líklega vegna þess að hann fann þau ekki á réttum stað.
Margoft hefur verið rætt um mál Mordechai Vanunu á þessum vettvangi og meðal annars hvatt til þess að honum verði veitt heiðursdoktorsnafnbót við Háskóla Íslands, líkt og Háskólinn í Tromsö hefur gert. Ögmundur Jónasson hitti þessa miklu hetju á dögunum og segir frá samræðum þeirra á heimasíðu sinni. Fyllsta ástæða er að hvetja lesendur Friðarvefsins til að kynna sér efni viðtalsins.
Greinina má nálgast: hér.
Stefán Pálsson
Gleymt stríð í fámennu landi
10.1.2005
Átökin í Vestur-Sahara, þar sem íbúarnir krefjast þess að ólöglegu hernámi Marokkóstjórnar ljúki, kemst sjaldan í heimsfréttirnar. Á dögunum birtist mjög áhugaverð grein í tímaritinu New Internationalist um ástandið í landinu. Hér á eftir fylgir greinin í lauslegri þýðingu:
Ríkisstjórn Vestur-Sahara hefur ekki aðsetur í höfuðstað sínum, L´ayoun, heldur á örlitlu svæði í eyðimörkinni innan landamæra Alsír. Þar er önnur L´ayoun, rétt eins og þar má finna aðra Smöru, Aoserd og Dakíu – Sahrawi-fólkið, sem búið hefur í útlegð í þrjá áratugi, nefnir hina “tímabundu” dvalarstaði sína eftir helstu borgum heimalandsins.
Hin raunverulega L´ayoun sem flóttamennirnir þrá, er borg í gíslingu. Hún er enn í dag rykug og hversdagsleg, laus við byggingarfræðileg sérkenni, þrátt fyrir talsverða fjárfestingu hernámsliðs Marokkóstjórnar síðustu þrjátíu árin.
Hún var eitt sinn höfuðborg Spænsku Sahara. Spánverjar náðu að nafninu til völdum í landinu árið 1884 en tókst ekki að brjóta á bak aftur harða andstöðu Sharawi-fólksins, sem flest er hirðingjar, fyrr en árið 1936.
1966, þegar nýlendutímanum var að ljúka í Afríku, samþykkti Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna að efna skyldi til atkvæðagreiðslu um sjálfsákvörðunarrétt íbúanna. Spánverjar samþykktu með semingi að ráðast í manntal til undirbúnings hennar, en í nóvember 1975 skipulagði Hassan II, konungur í Marokkó, innrás í landið. Tugþúsundið Sharawi-manna flúðu austur á bóginn, inn í eyðimörkina á flótta undan innrásarliðinu og urðu fyrir napalmárásum Marokkóhers úr lofti. Að lokum komu þeir sér fyrir í flóttamannabúðum í grennd við alsírska bæinn Tindouf. Meðan Franco einræðisherra lá banaleguna, undirrituðu Spánverjar leynilegt samkomulag sem skipti landinu milli Marokkó og Máritaníu.
Andstaðan gegn sundurlimuninni var leidd af Polisario (Alþýðuhreyfingunni fyrir frelsun Saguia el Hamra og Rio de Oro), sem einbeitti sér að því að ráðast á sveitir veikari aðilans, Máritaníu uns þær drógu sig til baka. Sveitir Marokkómanna réðust þá suður á bóginn og lögðu undir sig allt landið. Polisario átti við ofurefli að etja og tók þess í stað upp slæruhernað. Undir lok níunda áratugarins hafði Marokkóher lokið byggingu 1.500 kílómetra múrs, sem varinn var af byssuhreiðrum og jarðsprengjum. Með því voru hin hernumdu svæði girt af.
Friðaráætlun Sameinuðu þjóðanna árið 1991 leiddi til vopnahlés og komu sendinefndar S.Þ. um þjóðaratkvæðagreiðslu í Vestur-Sahara (MINURSO). Frá fyrstu stundu reyndu Marokkómenn hins vegar að draga lappirnar, vitandi að frjálsar kosningar myndu leiða til sjálfstæðis landsins. Valið á sérstökum sendifulltrúa S.Þ. og fyrrum innanríkisráðherra Bandaríkjanna, James Baker, árið 1997, blés nýju lífi í friðarferlið og um tíma virtist sem þjóðaratkvæðagreiðslan færðist nær. En Marokkóstjórn hefur sífellt lagt nýja steina í götu hennar.
Síðasta áætlun Bakers, frá árinu 2003, fól í sér þá fráleitu kröfu að Polisario féllist á að kjörskráin í þjóðaratkvæðagreiðslunni innihéldi ekki aðeins Sharawi-fólkið, heldur einnig þá um það bil 200.000 marokkósku landnema sem fluttir hafa verið á svæðið samkvæmt sérstökum áætlunum. Í örvæntingarfullri tilraun til að þoka málum áleiðis og hvattir áfram af alsírskum bandamönnum sínum, féllst Polisario á áætlunina, til þess eins að Marokkóstjórn hafnaði henni alfarið. Á tíunda áratugnum hafði Marokkó í það minnsta í orði fallist á alþjóðalög og hugmyndina um sjálfsákvörðunarrétt þjóða, nú gefa þau þeim langt nef í þeirri vissu að Frakkar muni alltaf draga taum þeirra og að Bandaríkin muni ekki hætta á að baka sér óvild einna af sínna fáu vinþjóða í heimi múslima. Baker sagði sig frá verkinu í júní 2004 af gremju vegna þessa.
Þegar þar var komið sögu virtist útlitið svart hjá Sahrawi-þjóðinni. Í september tilkynnti Suður-Afríkustjórn hins vegar að hún viðurkenndi formlega sjálfstæði Vestur-Sahara (sem heitir réttu nafni Lýðræðislega arabalýðveldið Sahrawi). Í bréfi sínu til S.Þ. skýrði Thabo Mbeki Suður-Afríkuforseti frá ákvörðuninni og lýsti því yfir að Marokkómönnum væri ekki lengur treystandi í málinu. Ævareið stjórnvöld í Marokkó kölluðu sendiherra sinn heim frá Pretoríu. Vonir standa til að Suður-Afríka geti hrundið af stað stuðningsbylgju við Vestur-Sahara og kippt fótunum undan Marokkókonungi í málinu. Nú er tími til að auka þrýstinginn og styðja einu nýlenduna í Afríku sem enn hefur ekki öðlast rétt til sjálfsákvörðunar.
Chris Brazier
Kjarnorkuógnin er enn við lýði í höfunum
9.1.2005
Íslendingar og aðrir þeir jarðarbúar sem byggja afkomu sína á fiskveiðum, voru um helgina rækilega minntir á þá ógn sem fylgir stöðugri umferð kjarnorkuknúinna farartækja sem og skipa sem borið geta kjarnoprkuvopn. Á laugardag strandaði kafbátur bandaríska flotans, USS San Fransisco, í grennd við eyjuna Guam á Kyrrahafi. Slys urðu á nokkrum áhafnarmeðlimum, en bandarísk stjórnvöld þræta fyrir að skemmdir hafi orðið á karnakljúf kafbátsins.
Andstæðingar vígvæðingar í höfunum hafa alla tíð bent á að svo lengi sem drjúgur hluti kjarnorkuvopna heimsins er geymdur um borð í farartækjum sem hringsóla um heimshöfin, hljóti slys af þessu tagi og miklu alvarlegri að eiga sér stað. Það er slembilukka ein sem komið hefur í veg fyrir alvarleg mengunarslys sem leggja myndu í rúst mikilvæg fiskimið og kippa þannig fótunum undan lífsafkomu milljóna. Fiskveiðiþjóð á borð við Íslendinga ætti að vera sérstaklega meðvituð um þessa ógn.
Mikilvæg forsenda þess að Íslendingar geti barist gegn óþarfri og háskalegri umferð kjarnorkuskipa og -kafbáta, er friðlýsing Íslands og íslenskrar efnahagslögsögu fyrir allri umferð slíkra farartækja. Fyrir þessu hafa íslenskir friðar- og afvopnunarsinnar barist um áratugaskeið. Íslensk stjórnvöld hafa hins vegar ekki viljað heyra á málið minnst. Í því ljósi ber að skilja þögn ríkisstjórnarinanr á dögunum, þegar floti rússneskra herskipa dólaði úti fyrir landi svo dögum skipti. Íslensk stjórnvöld vildu ekki mótmæla veru þeirra þar af þeirri einföldu ástæðu að slík mótmæli hefðu vakið upp spurningar um önnur þau kjarnorkuskip sem hingað hafa fengið að koma óátalið.
Slysið við Guam á laugardag er þörf áminning til andstæðinga kjarnorkuvæðingar hafanna um að baráttan sé brýnni en nokkru sinni fyrr. Við getum ekki beðið aðgerðarlaus og vonað að næsta slys gerist ekki úti fyrir Íslandsströndum.
Ritstjóri
Dauðsföll vegna náttúruhamfara og dauðsföll af völdum styrjalda
4.1.2004
Við höfum sennilega öll upplifað sömu tilfinningu á undanförnum dögum vegna hinna skelfilegu hamfara í Indlandshafi og löndunum þar í kring. Við getum ekki hugsað þetta til enda.
Á hverjum einasta degi stendur ógrynni fólks um allan heim frammi fyrir þessum óskiljanleika. Dauði einstaklingsins er í sjálfu sér jafn hörmulegur og sorg ástvinanna jafn mikil þegar um er að ræða banaslys á íslenskum þjóðvegi eða dauðsfall sem aldrei kemst í aðrar fréttir en dánartilkynningarnar.
En slíkir ógnaratburðir sem núna eða fyrir ári síðan í Bam í Íran, þess vegna líka snjóflóðin í Súðavík og á Flateyri og slík stórslys fyrir okkur Íslendinga, eru af stærðargráðu sem við náum ekki. Þetta er langt handan við allan mannlega mátt.
Það vildi svo til að fyrir tæpum mánuði var ég staddur í Japan á þingi Alþjóðasambands frjálsra verkalýðsfélaga. Þar hafði Alþýðusamband Japans sett upp sýningu í tilefni af því að næsta sumar verða liðin sextíu ár frá því að Bandaríkjastjórn lét varpa kjarnorkusprengju á borgirnar Hírósíma og Nagasakí. Á sýningunni voru myndir af afleiðingum þessara kjarnorkusprengja og ýmsar upplýsingar.
Það er reyndar ekki svo að ég hafí þá fyrst orðið meðvitaður um þá ógnaratburði. Árum saman höfum komið saman hundruð eða þúsundir manna við Tjörnina í Reykjavík og víðar og fleytt kertum í minningu þess fólks sem fórst af völdum þessara kjarnorkusprengja og krafist þess að slíkt gerist ekki afttur. Og samt er slíkt að gerast aftur og aftur, ekki kannski svo skyndilega sem þar var, en samt aftur og aftur.
6. og 9. ágúst 1945 fórust á annað hundrað þúsund manns af völdum þessara tveggja kjarnorkusprengja í Hírósíma og Nagasakí. Borgirnar eyðilögðust að mestu. Þessi fjöldi og þessi ægilega eyðilegging var af svipaðri stærðargráðu og í Bam í fyrra og við Indlandshaf núna. En munurinn er sá að það sem gerðist um jólin nú og í fyrra stafaði af náttúruhamförum sem enginn mannlegur máttur kom nærri né gat komið í veg fyrir. Það má reyndar, og er sjálfsagt, að velta fyrir sér hvort ekki hefði tekist að bjarga einhverjum nú ef ýmsir ýmsir gallar á mannlegi samfélagi væru ekki til staðar.
En dauðsföllin í Japan fyrir tæpum 60 árum stöfuðu bara af því að einhverjir menn tóku ákvörðun um að senda flugvélar með sprengjur. Bak við þær ákvarðanir voru vissulega ástæður sem sumir telja kannski að afsaki þær. Ég held ekki en hvað um það, þær ástæður stöfuðu líka af ákvörðunum einhverra manna og hversu lengi sem við rekjum orsakakeðjuna þá eru hlekkirnir alltaf ákvarðanir einhverra manna. Og það voru ekki sturlaðir menn sem framkvæmdu eitthvað óviðráðanlegt heldur menn sem voru jafn heilbrigðir andlega og flest okkar. Þetta voru engin óviðráðanleg náttúruöfl, þetta var ekki handan við mannlegan mátt, ekki frekar en það sem hefur að undanförnu valdið dauða tuga þúsunda manna í Írak, Tsjesteníu, Darfúr og fleiri stöðum víða um heim þar sem stríð hafa geisað.
Vísindamenn hafa unnið að því að finna aðferðir til að spá fyrir um náttúruhamfarir eins og jarðskjálftana og flóðin í Indlandshafi eða jarðskjálftana í Bam eða snjóflóðin í Súðavík og Flateyri. Þeir hafa reynt að finna leiðir til koma í veg fyrir slík stórslys eða draga úr þeim en sjaldnast er hægt að koma í veg fyrir fyrir náttúruhamfarirnar sjálfar. Enginn mannlegur vilji getur komið í veg fyrir jarðskálfta, eldgos eða fellibylji. En mannlegur vilji getur komið í veg fyrir mannfall og eyðileggingu sem stafar af stryrjöldum, mannlegur vilji getur komið í veg fyrir stríð af því að stríð verða ekki nema vegna mannlegs vilja. Mannlegur vilji getur nú orðið líka komið í veg fyrir megnið af þeim dauðsföllum sem verða af völdum hungursneyða og farsótta eins og eyðni, malaríu, berkla og fleira sem drepa milljónir manna ár hvert, einkum í hinum fátækari löndum, fátækari héruðum eða fátækari hverfum. Margir yppa öxlum og segja: svona er þetta bara. En þetta er ekki bara svona, þetta er ekki svona eins og skyndilegir jarðskjálftar og fellibyljir. Þetta stafar allt af orsakasamhengi sem mannlegur vilji getur breytt.
Við stöndum ráðþrota gagnvart því sem gerðist á jóladag 2003 og 2004 í Íran og við Indlandhaf, við getum bara reynt að hjálpa þeim sem eftir lifa og það reynum við að gera. Við vitum að það er spurning um vilja. En við megum aldrei standa ráðþrota gagnvart því sem er að gerast í Írak, Darfúr og á ótal stöðum um allan heim vegna styrjalda, innrása, arðráns og sjúkdóma. Við getum komið í veg fyrir slíka atburði af því að orsakir þeirra eru mannlegur vilji og til að takast á við þann vilja þarf líka vilja.
Vilji er allt sem þarf og öðruvísi veröld er möguleg.
Einar Ólafsson
Ávarp í lok friðargöngu á Akureyri
25.12.2004
Fastnær hundrað manns tóku þátt í friðargöngu á Akureyri á Þorláksmessukvöld. Í lok hennar flutti Embla Eir Oddsdóttir meðfylgjandi ávarp og las kafla úr kvæðinu "Heimsókn" eftir Tómas Guðmundsson. Ávarpið og kvæðið í heild sinni birtast hér:
Góða kvöldið gott fólk
Það er réttur hvers mannsbarns að lifa við öryggi, frelsi og réttlæti og ætti að vera markmið okkar allra að sjá svo um að sá réttur sé virtur. Friður er ein af grundvallar forsendum þess að svo geti orðið.
Tæplega 30 þjóðríki áttu í vopnuðum átökum á árinu 2003 og sem fyrr eru saklausir borgarar fórnarlömb ofbeldis, tryllings og ringulreiðar sem átökunum fylgir; afleiðingarnar eru skelfilegar en árið 2003 var fjöldi landflótta einstaklinga um 14 milljónir, allt að 25 milljónir eru á hrakhólum í heimalandi sínu þar sem þeir hafa hrökklast frá heimilum sínum og þessar fjöldatölur fara stöðugt hækkandi. Dauðsföll af völdum vopnaðra átaka skiptu hundruðum þúsunda.
Kostnaður vegna hernaðar hefur aukist um átján prósent síðustu tvö ár og var 956 milljarðar bandaríkjadala árið 2003, fast að fimmtíu prósent af þeirri aukningu stafa af auknum umsvifum Bandaríkjanna. Sjötíu og fimm prósent af 956 milljörðum má rekja til tekjuhárra ríkja sem svara til aðeins sextán prósent af heildarmannfjölda heimsins alls. Samanlagður kostnaður þessara landa vegna hernaðar er aðeins hærri en samanlagðar erlendar skuldir allra lágtekju þjóðríkja og tíu sinnum hærri en sú upphæð sem tekjuhæstu löndin nota til þróunarstoðar samanlagt. Það er því mikill munur á því hversu miklum fjárhæðum þjóðríki eru tilbúin til að verja til að tryggja öryggi þegna sinna eða viðhalda stöðu sinni gagnvart öðrum ríkjum annars vegar og til að uppræta fátækt og efla efnhagslega og félagslega þróun hinsvegar.
Á Íslandi er jólaundirbúningur í algleymingi og öll viljum við gera okkar besta til að eiga ánægjulega hátíð. Þegar um hægist í jólastressinu sem er svo snúið að forðast þá hendum við okkur í sófann fyrir framan jólatrén sem sligast undan sætindum og skrauti, örmagna, auralaus en ánægð. Ánægð vegna þess að við erum laus við innrásarheri, ánægð vegna þess að við þurfum ekki að husta á skothríð og sprengingar, ánægð vegna þess að við heyrum ekki angistarkvein hinna særðu og horfum ekki upp á líflausa líkama á götum úti. Ánægð vegna þess að við erum örugg.
Og við megum vera ánægð því öryggi er okkar grundvallarréttur eins og allra annarra borgara í heiminum en gleymum því ekki að víða vantar mikið uppá að sá réttur sé í heiðri hafður. Þegar brennt hefur verið fyrir taugar okkar og tilfinningar með stöðugu áreiti og freistingum þá sofnar oft samviskan á verðinum og ábyrgð athafnaleysisins gleymist. Við, þetta friðelskandi fólk á Fróni stöndum frammi fyrir því að taka ákvörðun um hver okkar stefna er; Viljum við að hlutverk okkar felist í stuðningi við stríð eða styðjum við frið, mannúð og réttlæti. Fylgjum við samvisku okkar eða fylgjum við öðrum í blindni og án gagnrýnnar hugsunar.
Albert Einstein sagði að við ættum aldrei að gera neitt sem stríðir gegn samvisku okkar, jafnvel þó ríkið krefjist þess. Voltaire skrifaði árið 1767 að hver sá sem hefði mátt til að fá þig til að trúa hinu fáránlega hefði vald til þess að fá þig til að koma fram af ranglæti. Það er til skamms tíma litið auðveldara að loka augunum og neita ábyrgð og afskiptum en þegar til lengri tíma litið þá er það samviska okkar sem veitir ekki grið fyrr en við breytum á þann hátt sem hún býður.
Því bið ég ykkur að muna með mér, þegar við öll sitjum í faðmi fjölskyldna okkar og rífum litríkan pappírinn utan af gullunum okkar og þegar við kilfrum undir sæng með konfekt og kilju hversu margir einstaklingar og fjölskyldur í heiminum stóra lifa í skugga ófriðar, hungurs, ofbeldis og órettlætis.
Íslendingar eru svo lánsamir að búa í lýðræðisríki en það leggur okkur á herðar aukna ábyrgð gagnvart heiminum. Ábyrgð einstaklingsins gagnvart samfélagi sínu vegur því þyngra sem frelsi hans er meira.
Að lokum langar mig að lesa nokkur orð úr ljóðinu “Heimsókn” eftir Tómas Guðmundsson
Frá gullnu víni, ljúfum perluleik
Við ljóð og draum, frá rós, sem angar bleik,
þú hrekkur upp með andfælum og hlustar.
Því sjá, það hefur hent, sem kveiðstu mest:
Hér hýsir þú í stofu þinni gest,
sem óvænt kom og köldum hrolli gustar.
Og þér finnst gestsins ásýnd stinga í stúf
Við stofu þína. Hans rödd er köld og hrjúf
Og vekur hjá þér gremju, ógn og ótta.
Og langt að baki rís þín rödd og spyr:
Hví rekurðu ekki þennan gest á dyr?
Er ekki tími til að leggja á flótta?
Of seint, of seint. Þig elta augu hans.
Þú ert á valdi hins dapra komumanns.
Þú lokar þig ei framar einan inni.
Því gluggar þínir opnast upp á gátt.
Við augum þínum blasir, kalt og grátt,
Þitt land, þín veröld, séð í fyrsta sinni.
Og aldrei fyrr við augum þínum skein
Í óskáldlegri birtu veröld nein.
Er furða þótt þú fyndir enga línu
í hennar svip þess virði að vinna úr?
Þú varst svo heill og köllun þinni trúr,
Að hún komst aldrei að í ljóði þínu.
En ljóð þitt átti veröld við þitt skap.
Þar vaktir þú og last við stjörnuhrap
Þín dægurblóm og gekkst þig villur vega
Um draum til draums. Í skuggalegum skóg
Af skynjunum og kenndum sál þín bjó
Sér athvarf bakvið heimsins harm og trega
Svo hrökkst þú upp. Nú hræðist þú að sjá
Þann hnött, sem þú ert sjálfur staddur á,
Þinn eigin hnött, svo óvistlega gerðan.
En þessi heimur hrópar inn til þín.
Í hendur þér hann leggur örlög sín.
Hann á þig frá þeim degi sem þú sérð hann.
Því lífið kemur sjálft í þetta sinn
Að sækja þig en ekki skáldskap þinn.
Það hefur öðrum erindum að gegna.
Og það er skáld, sem yrkir öll sín ljóð
Frá eigin brjósti, misjanflega góð,
Og hreyfir aldrei hending rímsins vegna.
Og vei þeim, sem ei virðir skáldskap þann,
Sem veruleikinn yrkir kringum hann
Og stendur ógn af skáldsins tungutaki.
Því sjá, hann fléttar einnig örlög þín
Við örlög bræðra þinna í kvæðin sín.
Þar búa allir undir sama þaki.
Og þú munt seinna skynja skáldskap hans.
Þér skilst hann fyrst, er þjáning sérhvers manns
Er þér í innstu æðar hjartans runnin.
Því lát hans ógn og angist næða um þig.
Lát elda harms og kvala flæða um þig
Uns skógur þinna blekkinga er brunninn.
Og vitund þín mun öðlast sjálfa sig
Er sérðu heiminn farast kringum þig
Og elfur blóðs um borgarstrætin renna.
Því meðan til er böl, sem bætt þú gast,
Og barist var á meðan hjá þú sast,
Er ólán heimsins einnig þér að kenna.
Því hér er líf, sem þú berð ábyrgð á.
Um örlög þín skal liggja vegur sá,
Sem lífið fer, á leið til fjærstu alda.
Því vit, að eigi aðeins samtíð þín,
Hver ófædd kynslóð meðan stjarna skín
Þarf strax í dag á þinni hjálp að halda.
Og ger þér ljóst, er gengur þú á hönd
Þeim gesti , er sótti þig í ókunn lönd,
Að viðsjál mun þér veröld þessi finnast.
En hafi mildi og mannslund varist þar,
Þá minnstu þess, að einnig barist var
Um hjarta þitt, og þar skal stríðið vinnast.
Og sjá, að gullnu víni, ljúfum leik
Við ljóð og draum, að rós, sem angar bleik,
Er annar maður ókunnugur sestur.
Hann skelfist sjálfan sig, þinn komumann,
Því sjálfur veruleikinn, þú ert hann,
Og hann, sem þú varst áður er þinn gestur.
Embla Eir Oddsdóttir
Ávarp á Ingólfstorgi í lok Þorláksmessugöngu
23.12.2004
Kæru göngumenn friðar.
Að standa hér er mér mikil heiður. Hef ég haft þessa göngu sem fastan lið í mínu jólahaldi síðastliðin ár. Veit ég fátt jólalegra, enda jólin tími friðar. Ja alla vega á Íslandi.
Í þessum töluðu orðum geisa stríð og átök víða um heim þar sem engum er hlíft. Á hverjum degi neyðist fólk til að yfirgefa heimili sín, heimabyggð og land, í fullri óvissu um að geta nokkru sinni snúið aftur. Sumir flýja sökum hræðslu um líf sitt og líf ástvina sinna. Enn aðrir sökum svo bágrar félagslegrar og efnahagslegar stöðu að flóttinn virðist eina lausnin. Samkvæmt tölum flóttamannastofnunnar SÞ frá upphafi ársins eru rúmlega 17 milljónir manna á flótta í heiminum í dag. Langflest þeirra eru í Afríku og Asíu og yfirgnæfandi meirihluti eru konur og börn.
Það hefur varla farið fram hjá mörgum skelfingarástandið í Darfur héraði þar sem hræðileg mannréttindabrot hafa verið unnin á óbreyttum borgurum af hálfu stjórnarhersins og vígamanna þeirra undanfarin tvö ár. Öll lítum við á heimili okkar sem griðastað, en í Darfur hefur ein og hálf milljón manna rekist á flótta frá heimilum sínum þar sem þau þurftu að sæta svívirðilegum árásum og horfa upp á heilu þorpin brennd við jörðu.
Ofbeldi gegn konum og stúlkubörnum er beinlínis notað sem vopn í bardaganum. Vopn til að brjóta niður einstaklinga, fjölskyldur og samfélög.
Fólk á flótta hefur gengið í harðindi sem eflaust ekkert okkar sem hér erum stödd í dag getum gert okkur í hugarlund. Engu að síður má greina tilhneigingu til að meta þau sem réttlitla borgara, ef þau teljast þá til borgara yfir höfuð.
Við megum ekki gleyma því að allir eiga rétt á grundvallar mannréttindum, óháð samfélagsstöðu, aðstæðum og landafræðilegri staðsetningu.
Jafnframt eiga allir rétt á að eiga hlutdeild að friði.
Þegar Wangari Maathai tók á dögunum við friðarverðlaunum Nóbels í Osló , sagði hún að lítið færi fyrir hlutverki kvenna í friðarmálum þar sem þær væru sjaldnast í aðstöðu til að taka slíkar ákvarðanir. Þá sagði hún að fleiri konur þurfi að taka að sér ábyrgðarmikil störf, sem felist í ákvarðanatöku, til þess að þær geti beitt sér fyrir friði í heiminum.
“Það er mjög erfitt ef maður stendur fyrir utan og hrópar til fólks sem er inni í húsi,” sagði hún. “Við verðum að koma okkur í þá aðstöðu að raddir okkar heyrist inni í húsinu.”
Þetta eru orð að sönnu en því miður eru þær margar raddirnar í heiminum, sem aldrei fá áheyrn sökum kyns, þjóðernis, litarhafts, stéttarstöðu eða annarrar mismununar.
Ég starfaði sem sjálfboðaliði á Vesturbakka Palestínu árið 2003. Í hertekinni Palestínu og nágrannalöndum hafa rúmlega 4 milljónir Palestínumanna mátt hýrast í flóttamannabúðum í hálfa öld.
Ég heimsótti m.a. Betlehem sem þá var umkringd hermönnum og minnti lítið á þann friðsæla og helga stað sem flestir þekkja til.
Þar heimsótti ég SOS barnaþorp en þar mátti í bakgrunninn heyra byssuskot. Þegar ég kvaddi börnin bað lítil stúlka mig að koma næst þegar hermennirnir væru farnir. Það var svo mikill friður yfir börnunum þrátt fyrir þann ófrið sem ríkti allt í kring. Það minnti mig á að friður byrjar í hjörtum okkar.
Að lokum vil ég fara með erindi úr kvæðinu Jólafriður eftir Kristján frá Djúpalæk,
Þá tekur kyrrð í veröld völd,
þá verður hlýtt og bjart.
Og friður nær og fjær á jörð
er fegurst jólaskart.
Gleðilega hátíð
Eva Líf Einarsdóttir
Friðarganga á Ísafirði
20.12.2004
Friðarsinnar á Ísafirði standa fyrir blysför og friðarstund á Þorláksmessu eins og undanfarin ár. Lagt verður af stað frá Ísafjarðarkirkju klukkan 18:00 og gengið niður á Silfurtorg þar sem verður stutt dagskrá. Lúðrasveit Ísafjarðar mun leika nokkur lög og aðalræðumaður að þessu sinni verður Ísfirðingurinn Halldór Hermannson. Kerti verða seld við kirkjuna og í göngunni.
Með þessu viljum við vekja fólk til umhugsunar um hvað friðurinn er dýrmætur og hversu lítill jólafögnuður er hjá þeim sem ekki njóta friðar. Hvetjum íslensk stjórnvöld til að hætta að styðja stríðsaðgerðir gegn öðrum þjóðum.
Sýnum hug okkar og tökum þátt í friðarstundinni.
Friðarsinnar á Ísafirði
blysför niður Laugaveginn á Þorláksmessu.
19.12.2004
Fréttatilkynning frá Samstarfshópi friðarhreyfinga:
19. desember 2004
Íslenskar friðarhreyfingar standa að blysför niður Laugaveginn á Þorláksmessu. Safnast verður saman kl.17:30 á Hlemmi og lagt af staðklukkan 18. Fólk er hvatt til að mæta tímanlega.
Eva Líf Einarsdóttir nemi í verkefnistjórnun og mannréttinadarmálum flytur ávarp Samstarfshóps friðarhreyfinga, fundarstjóri verður Davíð Þór Jónsson rithöfundur.
Kór menntaskólans við Hamrahlíð og Hamrahlíðarkórinn taka þátt í göngunni, stjórandi kóranna er Þorgerður Ingólfsdóttir
Þetta er 25. árið sem friðarganga er farin á Þorláksmessu og líta margir á hana sem ómissandi hluta jóla undirbúningsins. Að venju munu friðarhreyfingarnar selja kyndla á Hlemmi og á leiðinni.
Samstarfshópur friðarhreyfinga
Nánari upplýsingar gefa:
Ingibjörg Haraldsdóttir
Símar: 8495273,5528653
netfang: inghar@centrum.is
Steinuun Þóra Árnadóttir
Símar: 6902592 og 5512592
netfang: steiam@hi.is
Guðrún Bóasdóttir
Sími: 8919809
netfang: systaelv@itn.is
Guðrún Bóasdóttir
Þorláksmessuganga á Akureyri
19.12.2004
Friðarganga, Þorláksmessukvöld kl.20:00
Gengið verður frá Menntaskólanum á Akureyri v/Eyrarlandsveg
Embla Eir Oddsdóttir flytur ávarp
Kór Akureyrarkirkju syngur
Göngukerti seld á staðnum
*********
Slagorð og bænir gegn stríði eru góð hefð á Þorláksmessu. Þannig er jólahaldinu gefið aukið innihald. Nokkrir einstaklingar á Akureyri standa að blysför í þágu friðar einnig í ár. Grundvöllur hennar er í fyrsta lagi almennar jólaóskir um frið, í öðru lagi fordæming á þeim hernaði sem dregur nú heiminn inn í nýja skálmöld og í þriðja lagi fullkomin andstyggð á allri aðild Íslands að stríðsrekstri í fjarlægum löndum. Gengið er frá Menntaskólanum við Eyrarlandsveg, kl. 20.00 og niður á Ráðhústorg. Slagorð friðargöngunnar eru:
Hernámsliðið út úr Írak!
Enga aðild Íslands að stríði og hernámi!
Aðstandendur snúa sér til almennings, vinnustaða, stéttarfélaga og annarra félaga, skólafólks, safnaðarfélaga, kóra og friðelskandi fólks yfirleitt og hvetur það til koma í blysför að kvöldi Þorláksmessu. Með því segjum við álit okkar því að þjóðin skuli flækt í árásarstríð án þess að vera spurð.
Stjórnleysingi ferst af slysförum
15.12.2004
Aldarfjórðungur er í dag frá morðinu á Giuseppe Pinelli. Járnbrautaverkamaðurinn og anarkistinn Pinelli var handtekinn, sakaður um aðild að sprengjutilræði við bankastofnun, sem síðar kom í ljós að var verk nýfasista. Við yfirheyrslur féll Pinelli "af slysni" út um glugga á fjórðu hæð og lét lífið. Atburður þessi varð þjóðarhneyksli á Ítalíu og leikskáldið Dario Fo byggði á málinu frægt leikrit sitt "Stjórnleysingi ferst af slysförum".
Verk Dario Fo er ein kröftugasta ádeila á lögregluofbeldi og fasisma sem samin hefur verið. Fáránleiki staðhæfinga lögreglunnar um að hinn látni anarkisti hafi fallið út um glugga fyrir óheppni, slysni og raunar þrátt fyrir einlægar tilraunir lögreglumannanna til að koma í veg fyrir annað - er öllum ljós. Blinda kerfisins og afneitun gagnvart því sem gerst hefur er sömuleiðis bersýnileg.
Ósjálfrátt leitar hugurinn til Pinellis og leikrits Darios Fo þegar stöðugt berast nýjar fregnir af föngum sem látist hafa í haldi Bandaríkjahers í Afganistan. Alþjóðleg mannréttindasamtök hafa tínt til dæmi um að fangar hafi látist við grunamlegar kringumstæðir og þeir sætt verstu pyntingum. Viðbrögð bandarískra stjórnvalda og bandamanna þeirra eru á ein veg - fullkomin afneitun. Einhverju sinni var sagt að sagan endurtæki sig, fyrst sem harmleikur og síðan sem farsi. Svo virðist sem þessu hafi nú verið snúið á hvolf og að farsi Darios Fo endurtaki sig nú í sífellu sem harmleikur.
Stefán Pálsson
Opinn miðnefndarfundur á þriðjudagskvöld
13.12.2004
Um þessar mundir vinna flestir að undirbúningi jólanna, þó ekki verði frídagarnir margir yfir hátíðarnar að þessu sinni. Skuggi stríðsins í Írak mun hvíla yfir jólunum og því sjálfsagt að friðarsinnar hugi að því hvað hægt sé að gera til að tryggja að alvarleiki stríðsins gleymist ekki nú í desember.
Miðnefnd SHA mun funda um þessi mál og fleiri n.k. þriðjudagskvöld kl. 20:00 í Snarrót, Garðastræti 2. Fundurinn verður opinn öllum sem áhuga hafa á málefninu.
Miðnefnd SHA
Kynningarfundur SHA
7.12.2004
Fimmtudagskvöldið 9. desember efna Samtök herstöðvaandstæðinga til almenns félagsfundar í húsnæði Snarrótar Garðastræti 2. Fundurinn hefst kl. 20:30 og er einkum ætlaður yngri félagsmönnum SHA, þeim sem nýlega hafa gengið í samtökin eða sem hafa áhuga á að kynna sér starfsemi þeirra.
Lárus Páll Birgisson sjúkraliði, mun segja frá ferðum sínum um stríðssvæði á Balkanskaga og sýna ljósmyndir. Að erindi loknu verða almennar umræður, þar sem m.a. verður fjallað um stríðið í Írak og hvað við friðarsinnar getum gert í málunum.
Léttar veitingar á vægu verði.
SHA
Verkalýðssamband Íraks kallar eftir stuðningi
6.12.2004
Miyazaki, Japan, 5. desember 2004
Dagana 5.-10. desember stendur yfir í Miyazaki í Japan heimsþing Alþjóðasambands frjálsra verkalýðsfélaga. Að sambandinu eiga aðild 233 verkalýðssambönd frá 152 löndum, þar á meðal BSRB og ASÍ. 20 sambönd frá 10 löndum hafa bæst við síðustu fjögur ár, m.a. nýlega stofnuð sambönd frá löndum sem áður tilheyrðu Sovétríkjunum. Allmörg verkalýðsfélög og sambönd sem ekki eiga aðild að Alþjóðasambandinu eiga áheyrnarfulltrúa á þinginu, sum nýstofnuð í löndum þar sem verkalýðshreyfingin hefur átt erfitt uppdráttar. Eitt nýjasta sambandið er Verkalýðssamband Íraks (kallast á ensku Iraqi Federation of Trade Unions – IFTU).
Ég hitti fjóra félaga úr þessu nýja verkalýðssambandi og átti við þá stutt spjall. Þeir sögðu mér að þetta samband væri nýstofnað, en eftir að stjórn Saddams Hussein féll fóru að myndast verkalýðsfélög í Írak (m.a. Verkalýðssamband íraska Kúrdistan, en einn fulltrúanna sem ég hitti er formaður þess) sem mynduðu svo með sér þetta samband. Í stjórnartíð Saddams Hussein voru einungis starfandi verkalýðsfélög sem ríkið stóð fyrir eins og í ýmsum af gömlu kommúnistaríkjunum. Þessi félög eru sum hver starfandi enn. Það skapar ákveðið vandamál en hitt er þó meira vandamál að þetta fyrirkomulag, verkalýðsfélög sem í raun voru einn armur kúgandi ríkisvalds, hefur valdið því að almenningur er tortrygginn gagnvart verkalýðsfélögum. Það er því erfitt að fá fólk til að ganga í félögin. Þó er það svo að fyrir stjórn Saddams Hussein voru verkalýðsfélög í Írak mjög sterk, sterkari en víðast hvar í Mið-Austurlöndum. Þeir félagar sögðu að það væri mjög mikilvægt að rifja þá sögu upp nú, sögu sem ungt fólk þekkir ekki.
Gömlu verkalýðsfélögin eru enn starfandi að einhverju leyti en þó helst á þeim svæðum þar sem stjórn Saddams Hussein naut helst fylgis og í fyrirtækjum sem voru höll undir hann. Vinnulöggjöf frá 1987 skapar lagalegan grundvöll að starfsemi verkalýðsfélaga og nýju félögin geta starfað á grundvelli hennar og hún gefur þeim lögmæti. Þau eru smáma saman að fá viðurkenningu atvinnurekenda en þó er mjög mismunandi hversu þeir eru tilbúnir til að viðurkenna þau. Nýju verkalýðsfélögin eru andvíg einkavæðingunni sem Bandaríkjastjórn hefur frumkvæði að og þau hafa átt fremur erfitt uppdráttar gagnvart bandarískum fyrirtækjum í Írak en hafa þó fengið viðurkenningu sumra þeirra, einkum í ólíuiðnaðinum vegna þrýstings frá verkamönnunum sjálfum.
Þeir sögðu að því miður væru íslamskir trúarofstækismenn alltof yfirgnæfandi í andspyrnunni gegn hernáminu. Þeir sögðu mjög mikilvægt að greina milli hryðjuverkamanna og andspyrnumanna, en hið nýja verkalýðssamband væri alfarið á móti hernáminu. Þeir töldu mjög mikilvægt að Sameinuðu þjóðirnar kæmu meira beint að lausn ástandsins í Írak og frjáls verkalýðshreyfing skipti mjög miklu máli í uppbyggingu friðsamlegs lýðræðislegs samfélags í Írak. En til þess þyrfti verkalýðshreyfingin nauðsynlega stuðning utan frá, bæði frá Alþjóðasambandi frjálsra verkalýðsfélaga og einstökum verkalýðsfélögum og samböndum. Ég lofaði þeim að koma því til skila á Íslandi.
Að lokum vékum við talinu að Fallúdja. Þeir sögðu að í Fallúdja hefði verið eitt sterkasta vígi Saddams Hussein meðan hann var við völd, en þá greindi á um hversu mikla fótfestu íslamskir heittrúarmenn hefðu átt í borginni áður en ráðist var inn í hana. Hins vegar greindi þá ekki á um hvernig ástandið væri þar nú. „Falludja er í rúst,“ sögðu þeir daprir í bragði.
Einar Ólafsson
Póstsending til nýrra félaga
5.12.2004
Fyrir helgi var öllum þeim sem gengið hafa í Samtök herstöðvaandstæðinga síðasta árið sendur pakki með ýmsu af því efni sem SHA hafa gefið út á undanförnum misserum. Þetta er annað árið í röð sem þessi háttur er hafður á, en með því er ætlunin að hjálpa nýjum félagsmönnum að kynna sér starfsemina og hefur það mælst vel fyrir.
Það er einkum ungt fólk sem gengið hefur til liðs við SHA síðustu árin. Sá hópur flytur oftar en flestir aðrir og vill stundum gleyma að tilkynna um flutninga. Ef sú er raunin með einhverja lesendur Friðarvefsins sem gengið hafa til liðs við samtökin á síðustu tólf mánuðum, en ekki fengið þessa sendingu - eru þeir hvattir til að láta vita með því að hringja í símsvara SHA 554-0900 eða með pósti á: sha@fridur.is
SHA
Fundur um Vestur-Sahara í dag, miðvikudag
1.12.2004
Það er ekki á hverjum degi sem íslensku áhugafólki um alþjóðamál gefst kostur á að fá fréttir af ástandi mála í Afríkuríkinu Vestur-Sahara, sem hernumið hefur verið af Marokkó um árabil. Barátta íbúanna er merkileg, þótt lítið sé um hana fjallað í helstu fjölmiðlum.
Hér á landi er staddur fulltrúi frá þjóðfrelsishreyfingu Vestur-Sahara og var í gær ákveðið, þótt skammur væri fyrirvarinn, að hann héldi kynningarfund í róttæknismiðstöðinni Snarrót, Garðastræti 2.
Fundurinn verður haldinn kl. 18:00 í dag, miðvikudag. Ekki er að efa að ýmsir lesendur Friðarvefsins hafa mikinn áhuga á málefninu og því fyllsta ástæða til að hvetja áhugasama til að mæta.
Rökþrota ríkisstjórn
29.11.2004
Eftir allt það sem á undan er gengið, allar lygarnar og öll kjánarökin – þá var erfitt að trúa því að íslenskir ráðamenn gætu orðið sér meira til skammar í málflutningi sínum varðandi málefni Íraks. Umræða dagsins á Alþingi Íslendinga leiddi þó annað í ljós.
Í kjölfar athyglisverðra ummæla þingflokksformanns Framsóknarflokksins þess efnis að til greina kæmi að afturkalla stuðningsyfirlýsingu Íslands við innrásarstríðið í Írak, komst málið á dagskrá í þinginu. Þar kom fram að íslenska ríkisstjórnin er við sama heygarðshornið. Blindur stuðningur við herfarir Bandaríkjastjórnar er sama trúaratriðið hjá þorra stjórnarliðsins og verið hefur.
Til að skjóta sér undan vitrænni umræðu um málið, hefur ríkisstjórnin ákveðið að grípa til magnaðrar rökfræði. Hún felst í því að saka þá sem gagnrýna stríðið og hvernig til þess var stofnað um að vera á móti því að byggja upp Írak á ný.
Þessi röksemdafærsla er með slíkum ólíkindum að erfitt er að trúa því að hún sé sett fram í fullri alvöru. Með henni er í það minnsta búið að leggja drög að nýju og afar frumlegu ábyrgðarhugtaki.
Að mati Sólveigar Pétursdóttur lýsa slökkviliðsmenn stuðningi við brennuvarga með störfum sínum.
Að mati Halldórs Ásgrímssonar getur sá læknir einn líknað slösuðum að hann styðji ökuníðinga og ofbeldismenn.
Að mati Davíðs Oddssonar hljóta Bandaríkjamenn að hafa stutt stríðsrekstur Hitlers-Þýskalands, úr því að þeir lögðu uppbyggingu Evrópu lið að heimsstyrjöldinni lokinni.
Rökleysur ríkisstjórnarinnar í málinu eru brjóstumkennanlegar. Í stað þess að axla ábyrgð á dómgreindarleysi forsætisráðherra og utanríkisráðherra, reynir hún að drepa málinu á dreif og svara út í hött.
Það hjálparfólk sem leggur mest af mörkum til að græða þau sár sem loftárásir Bandaríkjamanna og Breta í Írak, eru heimamenn eða frá grannríkjum Íraks. Felst í starfi þessa fólks viðurkenning eða réttlæting á forsendum þess stríðs sem Bandaríkjaforseti ákvað að hefja? Vitaskuld ekki!
Þær þjóðir sem rætt er um að muni fella niður stærstan hluta af alþjóðlegum skuldum Íraka eru Frakkar, Rússar og Þjóðverjar. Felur sú skuldaniðurfelling í sér að andstaða þessara þjóða við stríðsreksturinn sé nú að engu orðin? Jafngildir þátttaka Sameinuðu þjóðanna í hjálparstarfi á hinum stríðshrjáðu svæðum viðurkenningu á réttmæti aðgerða þeirra ríkja sem réðust á Írak í trássi við alþjóðalög?
Fáránleiki málflutnings þess sem boðið var upp á af hálfu stjórnarliða á Alþingi í dag er slíkur að skynsömu fólk fallast hendur. Verstur er þó grunurinn um að hér sé ekki bara um að ræða langsótta útúrsnúninga eða misheppnaða mælskubrellu. Sá ljóti grunur læðist að manni, að fólkið trúi þessu sjálft.
Stefán Pálsson
Bokmenntakynning MFÍK
27.11.2004
Hin árlega bókmenntakynning MFÍK verður haldin laugardaginn 4.desember 2004 kl.14:00
í MÍR-salnum, Vatnsstíg 10 (bakhús)
Fram koma:
Áslaug Jónsdóttir: Nei, sagði skrímslið
Guðbergur Bergsson: Lömuðu kennslukonurnar
Guðrún Helgadóttir: Öðruvísi fjölskylda
Jóhanna Þórhallsdóttir, söngkona syngur lög af geisladisknum Lágnætti við undirleik Aðalheiðar Þorsteinsdóttur.
Kristín Ómarsdóttir: Hér
Kristín Steinsdóttir: Sólin sest að morgni
Kristín Thorlacius: Furðulegt háttalag hunds um nótt eftir Mark Haddon
Sigmundur Ernir Rúnarsson: Barn að eilífu
Vilborg Dagbjartsdóttir: Fiskar hafa enga rödd
Ferðataska Hönnu
Emil í Kattholti - stórbók
Aðventustemning. - Tónlist - Kaffisala.
Húsið opnar kl. 13:30 - Aðgangur ókeypis - Allir velkomnir.
MFÍK
Samstöðufundur með Palestínu
25.11.2004
Fréttatilkynning frá Félaginu Ísland-Palestína:
Í tilefni af alþjóðlegum samstöðudegi Sameinuðu þjóðanna með Palestínu mun Félagið Ísland-Palestína standa fyrir dagskrá í Norræna húsinu Sunnudaginn 28. nóvember klukkan 15:00. Yfirskrift fundarins er Börn í stríði.
Á dagskrá er m.a.:
*Stefán Ingi Stefánsson, framkvæmdarstjóri Unicef á Íslandi, heldur erindi
*Arna Ösp Magnúsardóttir Palestínufari flytur erindið Stolin æska
*Guðfinnur Sveinsson, 15 ára, segir frá ferð sinni til Palestínu og sýnir myndir
*Kristín Ómarsdóttir rithöfundur les upp úr nýútkominni bók sinni Hér
*Þórir trúbador spilar
*Eyþrúður Ragnheiðardóttir, 10 ára, flytur Disneylög á fiðlu
Einnig verða sýnd verða brot úr áhugaverðum kvikmyndum. Forsala fer fram á safndisknum Frjáls Palestína. Bolir og margs konar merki til sölu á staðnum og hægt að kaupa kaffiveitingar í hléi. Vonandi skapast líflegar umræður um málefni sem snertir okkur öll.
Enginn aðgangseyrir. Allir velkomnir! Skorum sérstaklega á yngri kynslóðina til að fjölmenna!
Félagið Ísland-Palestína
Herlaust Ísland til forystu í friðarmálum
23.11.2004
Grein þessi birtist í Morgunblaðinu 22. nóv. 2004.
Íslenska ríkisstjórnin lætur eins og Bandaríkjastjórn sé með fyrirætlunum sínum um samdrátt í herstöðinni að rjúfa samstarf sem Íslendingar hafi óskað eftir. Hið rétta er að Bandaríkjamenn fengu aðstöðu á Keflavíkurflugvelli gegn vilja meirihluta íslensku þjóðarinnar og íslensk stjórnvöld voru meira að segja treg til í byrjun. Þegar þau létu til leiðast notuðu þau kalda stríðið sem röksemd. Nú væri því eðlilegast að segja bara: Gott og vel, stígum skrefið þá til fulls og leggjum herstöðina endanlega niður. Og næsta skref væri svo að segja skilið við NATO.
Þegar ég ætla að rökstyðja þetta nánar verður mér eiginlega orða vant, af því að þetta er svo augljóst. Þetta er svona afþvíbara-dæmi, svona eins og að fara að svara því af hverju maður leggur frá sér hnífinn þegar maður er búinn að skera brauðið. Nema í þessu tilviki þurfti maður aldrei á hnífnum að halda. Við þurftum aldrei á þessum her að halda og hann var hér aldrei okkar vegna. Það fylgdu honum bara björgunarþyrlur og vinna. Um þetta var auðvitað alltaf rifist, en það þarf ekki að rífast um það meira.
Auk þess bentu herstöðvaandstæðingar oft á að við værum ekki í sérlega góðum félagsskap, að þessi her væri dálítið vafasamur. Mörgum þótti það augljóst á dögum Víetnamstríðsins og síðan tók við ýmislegt vafasamt í Mið-Ameríku og víðar.
Við ættum að vera því fegin að þurfa ekki lengur að deila um hvort við þurfum á einhverju "varnarliði" að halda. Þessar þrætur frá dögum kalda stríðsins ættu að heyra sögunni til. Við getum haft það að samkvæmisleik hvor hafi haft rétt fyrir sér þá. Ef við horfum til dagsins í dag sjáum við að það stórveldi sem rekur þessa herstöð og vill nú draga úr starfsemi hennar hefur tekið þann kost að hundsa alþjóðalög og samninga. Og er þessa dagana blóðugt upp fyrir axlir eftir herförina til Fallúdja. Ef við þyrftum á vernd að halda væri geðfelldara að leita eitthvert annað, hvert veit ég svo sem ekki. Það er eins hægt að biðja handrukkara um vernd eins og Bandaríkjastjórn. Verum fegin að þurfa ekki á þessum handrukkara að halda.
Viðræður íslenskra ráðherra við bandaríska kollega ættu að snúast um hvernig staðið verði að því að leggja niður herstöðina og hvernig Bandaríkjamenn muni síðan hreinsa eftir sig, því að reynslan sýnir að svona herstöð fylgir mikið drasl og mengun. Innanlands þarf hins vegar að gera áætlanir um hvernig við tökum við flugvellinum, komum okkur upp almennilegum björgunarþyrlum og auðvitað að leysa atvinnumálin á svæðinu. Tímabundin atvinna mun reyndar koma af sjálfu sér fyrir einhverja, sem sagt að hreinsa til.
Síðan, og kannski jafnhliða, þyrfti að vinna að úrsögn Íslands úr NATO. Hvað sem um NATO mátti segja hér í eina tíð, þá er hlutverk þess nú orðið annað, það er látið standa í hernaði utan NATO-svæðisins þvert á upphaflega sáttmála og sjá jafnframt um friðargæslu sem er tómt plat þegar annar stríðsaðilinn á aðild að þessu bandalagi.
Án hers, án annarra vopna en lágmarks löggæsluvopna og án aðildar að hernaðarbandalagi getur Ísland skapað sér stöðu sem forystuafl í baráttu fyrir heimsfriði. Nú er lag.
Einar Ólafsson
Mikið mannfall í Fallujah
21.11.2004
Bandarískir herforingjar greindu frá því þann 18. nóvember að 1200 „uppreisnarmenn“ hefðu verið drepnir í innrásinni í Fallujah en 51 bandarískur hermaður og 8 íraskir hefðu fallið. En hvað um óbreytta borgara? Frá því var greint í Morgunblaðinu 18. nóvember að Rauði krossinn hefði verulegar áhyggjur af stöðu óbreyttra borgara. Þótt tekist hefði að koma birgðum til lækninga á helsta sjúkrahús borgarinnar kæmist sært fólk ekki á sjúkrahúsið.
Það verður kannski aldrei vitað nákvæmlega hversu margir óbreyttir borgara hafa fallið í þessari herför í Fallujah né heldur hversu margir óbreyttir borgarar eru meðal þeirra 1200 sem bandarískir herforingjar segja hafa fallið. Og hver er óbreyttur borgari og hver ekki í meira og minna sjálfsprottnu andspyrnuliði?
Rauði krossinn hefur ekki gefið út neinar opinberar tölur um mannfall í Fallujah. En Inter Press Service hafði eftir ónefndum starfsmanni Rauða krossins 16. nóv. að ekki færri en 800 óbreyttir borgarar hefðu verið drepnir í þessari herför. Hann áætlaði þessa tölu út frá upplýsingum frá starfsmönnum Rauða hálfmánans, íbúum í borginni og flóttamönnum. Starfsmenn Rauða krossins og Rauða hálfmánans sem hafa reynt að komast inn í borgina hafa heyrt hryllilegar sögur frá fólki sem þeir hittu á flótta út úr borginni. Umræddur starfsmaður áætlaði að enn væru um 50 þúsund manns í borginni eftir stöðugar árásir í meira en viku.
Muna Salim flúði út úr borginni ásamt systur sinni eftir að fjölskylda þeirra var drepin. „Flestar fjölskyldur héldu sig inni í húsunum allan tímann,“ sagði hún. „Við vorum svöng allan tímann af því að við reyndum að spara bæði mat og vatn. Við vissum að við gætum ekki náð í meira.“ Hún treysti sér ekki til að lýsa manndrápunum.
„Ameríkönunum var alveg sama um okkur,“ sagði Ahmed, ungur flóttamaður. Hann komst til Bagdad fimm dögum eftir að árásin hófst. „Allt hjúkrunarfólk yfirgaf borgina og eftir voru bara íbúar Fallujah og fólk frá Ramadi og öðrum bæjum sem kom til að hjálpa okkur.“
„Fólkið í Fallujah var skilið eftir hjálparlaust,“ sagði hann. „Hver sem fór út úr húsi var annað hvort skotinn af bandarískum leyniskyttum eða þá að mújahídínarnir neyddu þá til að ganga í lið með þeim. Þess vegna héldum við okkur að mestu inni og báðumst fyrir. Því meira sem sprengjurnar drundu í kringum okkur, því meira báðumst við fyrir og grétum.“
Ahmed sagðist ekki hafa búist við að lifa þetta af. „Á hverju kvöldi kvöddum við hvert annað af því að við bjuggumst við að deyja. Það má sjá svæði þar sem öll húsin eru í rúst, ekkert eftir. Við gátum stundum náð í vatn en það var ekkert rafmagn.“
Hann sagði að bandaríska herliðið hefði sprengt mörg hús þar sem fólk var inni. „Þeir ráðast jafnvel á okkur sem ekki erum að berjast, við höfum virkilega fengið að finna fyrir bandarísku sprengjunum og skriðdrekunum. Sjá þeir ekki að þeir eru að snúa fólkinu gegn sér?“
Einar Ólafsson
Dreifimiðar
19.11.2004
Á hverjum degi berast nýjar fregnir af þeim hryllingi sem hernaðaraðgerðir Bandaríkjahers og málaliða hans hafa leitt yfir íbúa írösku borgarinnar Fallujah. Í borginni bjuggu 300 þúsund manns fyrir stríðið, nánast jafn margir og íbúar Íslands. Nú er hún rústir einar. Íbúarnir ýmist flúnir, fallnir eða fangelsaðir af innrásarhernum.
Íslenskir ráðamenn láta sér fátt um finnast. Utanríkisráðherra landsins fundar með fráfarandi starfsbróður sínum vestanhafs, ekki til að tjá andúð Íslendinga á morðum bandaríska hersins í Írak heldur til að skæla út áframhaldandi veru þessa sama hers á Íslandi.
Íslenskir friðarsinnar mega ekki og geta ekki setið aðgerðalausir hjá. Samtök herstöðvaandstæðinga vinna nú að prentun dreifimiða til að vekja athygli á glæpaverkunum í Írak.
Byrjað verður að dreifa þessu efni á næstu dögum, meðal annars í skólum, kaffihúsum og á öðrum fjölförnum stöðum. Þeir sem hug hafa á að nálgast þessa dreifimiða geta haft samband við SHA með því að senda póst á sha@fridur.is . Sérstaklega er mikilvægt að koma efni þessu út á landsbyggðina. Friðarbaráttan er ekki bundin við höfuðborgarsvæðið!
Jafnframt geta friðarsinnar nálgast efnið beint á Friðarvefnum, www.fridur.is og prentað út heima hjá sér. PDF-skjöl með efninu má finna á þessum vefslóðum (ath. að hvert skjal er uþb. 800 kb):
http://www.fridur.is/pdf/fallujah_a6.pdf
-- 4 dreifimiðar hver að stærð a6 á svörtum bakgrunni
http://www.fridur.is/pdf/fallujah_a6_hvitt.pdf
-- 4 dreifimiðar hver að stærð a6 á hvítum bakgrunni
http://www.fridur.is/pdf/fallujah_a4.pdf
-- 4 dreifimiðar hver að stærð a6 á a4 blaði með svörtum bakgrunni
http://www.fridur.is/pdf/fallujah_a4_hvitt.pdf
-- 4 dreifimiðar hver að stærð a6 á a4 blaði með hvítum bakgrunni
(Til að spæna ekki upp prenthylkjum herstöðvaandstæðinga hafa hér verið útbúnar útgáfur af dreifimiðunum með hvítum bakgrunni.)
SHA
Kjarnorkuafvopnun er eina færa leiðin
17.11.2004
Í dag fluttu fjölmiðlar fregnir af yfirlýsingu Rússlandsforseta um rússneski herinn ynni nú að kappi að þróun nýrra kjarnorkueldflauga og að tilraunir með þær myndu hefjast á næstu mánuðum. Þetta eru ill tíðindi, en að sama skapi ekki óvænt. Öllum mátti vera það ljóst að sú stefna Bandaríkjastjórnar að vinna að uppsetningu eldflaugavarnakerfis síns myndi leiða til þessa skrefs Rússa og væntanlega Kínverja sömuleiðis. Sérfræðingar á sviði afvopnunarmála hafa í nokkur ár varað við því að nýtt kjarnorkukapphlaup væri að skella á. Yfirlýsing Pútíns forseta er einungis ein staðfesting af mörgum um að þeir spádómar væru á rökum reistir.
Þessi tíðindi, ásamt með stöðugum fregnum af því hvernig bandarísk stjórnvöld vinna að þróun "taktískra" kjarnorkuvopna, sem ætlaðar eru til nota í stríðum á borð við Íraksstríðið, berast okkur í aðdraganda einnar mikilvægustu alþjóðaráðstefnu seinni ára. Í vor munu Sameinuðu þjóðirnar efna til þings um framkvæmd Sáttmálans um takmörkun og útrýmingu kjarnorkuvopna. Sáttmáli þessi er einhver veigamesti afvopnunarsamningur sem náðist á seinni helmingi tuttugustu aldar, en er nú í hættu - einkum vegna sívaxandi vígvæðingar kjarnorkurisaveldanna tveggja.
Rétt er að minna á ályktun þá sem Samtök herstöðvaandstæðinga samþykktu á nýafstaðinni landsráðstefnu. Þar segir meðal annars:
Samtök herstöðvaandstæðinga minna á að í uppsiglingu er mikilvæg ráðstefna á vegum Sameinuðu þjóðanna um Sáttmálann um takmörkun og útrýmingu kjarnorkuvopna (NPT) en hann var fyrst gerður árið 1968. SHA krefjast þess að ríkisstjórn Íslands skipi sér í hóp með meirihluta ríkja heims sem vill að kjarnorkuveldi stefni óhikað að því að eyða öllum kjarnorkuvopnum sínum, í samræmi við sjöttu grein sáttmálans.
Ritstjóri
Bréf til ráðamanna
17.11.2004
Á póstlista Samtaka herstöðvaandstæðinga voru friðarsinnar fyrr í vikunni hvattir til að senda utanríkis- og forsætisráðherra mótmæli vegna herfarar Bandaríkjahers og málaliða hans í írösku borginni Fallujah, sem leitt hefur ólýsanlegar hörmungar yfir íbúa borgarinnar. Stríðsreksturinn í Írak nýtur stuðnings ríkisstjórnar Íslands og er því á ábyrgð hennar.
Ýmsir hafa svarað kallinu og er eftirfarandi bréf dæmi um það:
Til Halldórs Ásgrímssonar forsætisráðherra og Davíðs Oddssonar utanríkisráðherra
Hvað segið þið um árásirnar á Fallúdja?
Það hefur verið að koma fram sem spáð var þegar innrásin hófst í Írak að þetta stríð mundi dragast á langinn. Tugþúsundir óbreyttra borgara hafa látið lífið auk annarra hörmunga. Og nú árásin á Fallúdja. Í viku hefur verið haldið uppi stórskotaárás á borgina og milli þess sem sprengjum er varpað ganga þungvopnaðir hermenn hús úr húsi. Þótt flestir hafi flúið voru nokkrir tugir þúsunda eftir í borginni. Það veit enginn hve margir hafa látið lífið eða liggja meira og minna særðir. Og hjálparsveitum Rauða hálfmánans er meinaður aðgangur. Það er stríðsglæpur sem bætist ofan á aðra stríðsglæpi. Þessar hernðaraðgerðir eru óverjandi. Er nú ekki kominn tími til að Íslendingar gangi úr flokki hinna staðföstu? Er ekki kominn tími til að forsætisráðherra og utanríkisráðherra Íslands sýni einhverja vitglóru og manndóm?
Einar Ólafsson, rithöfundur og bókavörður
Trönuhjalla 13, Kópavogi
* * *
Rétt er að vekja athygli á því að hægt er að skrá sig á tölvupóstlista SHA með því að senda skeyti á netfangið sha@fridur.is
Ritstjóri
Norðurlandsdeild SHA fundar
16.11.2004
Norðurlandsdeild SHA boðar til umræðufundar með yfirskriftinni: Herstöðvaandstæðingar – hvað nú?
* Davíð Oddsson í Washington að reyna að treysta stöðu Keflavíkurstöðvarinnar.
* Bandarísk fjöldamorð í Falluja, með íslenskum stuðningi.
* Þátttaka íslenskra NATO-hermanna í hernámi Afghanistans.
* Bandaríkjamenn kjósa meira stríð. Forsetaframbjóðendur deila hart, ekki um hvort heldur hvernig skuli heyja nýlendustríð.
* Andófsmenn gegn stríði. Hvað eru þeir að gera?
Fundurinn verður haldinn í nýrri kaffistofu Amtsbókasafnsins, fimmtudaginn 18. nóvember, kl. 20.00.
Ræðumaður: Einar Ólafsson, rithöfundur og ritari SHA, segir frá móti evrópskra félagshreyfinga í London í október sl. og fjallar um aþjóðlega hreyfingu friðarsinna og herstöðvaandstæðinga.
Öllum opið
SHA – Norðurlandsdeild
Nobases.org – alþjóðlegur vefur herstöðvaandstæðinga
14.11.2004
Samtök herstöðvaandstæðinga vilja vekja athygli á nýjum alþjóðlegum vef herstöðvaandstæðinga sem í smíðum. Að þessum vef standa samtök herstöðvaandstæðinga í fjölmörgum löndum um allan heim, þ.á.m. SHA. Slóðin er www.nobases.org.
Að undanförnu hefur verið unnið að því að skipuleggja alþjóðlegt samstarf herstöðvandstæðinga. Þessi hugmynd kom fram í kjölfar hinnar miklu hreyfingar sem myndaðist gegn Íraksstríðinu veturinn 2002 til 2003. Hún var sett fram í yfirlýsingu ráðstefnu sem haldin var í Jakarta í maí 2003 og upp úr því var settur upp póstlisti á netinu og hafa um þrjúhundruð manns frá 48 löndum tekið þátt í umræðum á þessum lista og eru á annað hundrað samtök þátttakendur, þ.á.m. Samtök herstöðvaandstæðinga.
Einnig hafa menn reynt að nýta ýmis tækifæri til að hittast, svo sem á Alþjóða sósíalforum á Indlandi í janúar og Evrópska sósíalforum í Lundúnum í síðasta mánuði, en þar var fulltrúi SHA meðal þáttakenda. Þá var haldin ráðstefna í Beirút um miðjan september. Nú eru uppi hugmyndir um að halda fund á næsta ári til að skipuleggja þetta samstarf betur og stendur til koma á laggirnar undirbúningsnefnd í því skyni.
Einar Ólafsson
Samstöðufundur með Palestínu
13.11.2004
Félagið Ísland-Palestína efnir til samstöðufundar með Palestínu í Borgarleikhúsinu mánudagskvöldið 15. nóvember kl. 20:00.
Ræðumenn: Steingrímur Hermannsson fyrrverandi forsætisráðherra, Ögmundur Jónasson formaður BSRB og Sveinn Rúnar Hauksson formaður Félagsins Ísland-Palestína.
Ljóð og tónlist: Diddú, Vilborg Dagbjartsdóttir og KK.
Aðgangur er ókeypis og sjálfsagt að hvetja alla friðarsinna til að fjölmenna og sýna Palestínumönnum samstöðu á þessum erfiðu tímum!
Að fundinum stendur Félagið Ísland-Palestína í samvinnu við samtök launafólks o.fl.
Starfsárið 2003-4, skýrsla miðnefndar
11.11.2004
Skýrsla miðnefndar SHA var lögð fram á landsráðstefnu samtakanna um síðustu helgi. Hún birtist nú á Friðarvefnum í fullri lengd.
Samtök herstöðvaandstæðinga
Landsráðstefna 6. nóvember 2004
Skýrsla miðnefndar
Á síðustu landsráðstefnu SHA, sem var haldin 25. október 2003, voru eftirtaldir kosnir í miðnefnd:
Aðalmenn: Einar Ólafsson, Harpa Stefánsdóttir, Ingimar Ingimarsson, Sigurður Flosason, Sigþrúður Gunnarsdóttir, Stefán Pálsson, Steinunn Þóra Árnadóttir og Valur Grettisson.
Varamenn: Bára Snæfeld, Páll Hilmarsson, Sverrir Jakobsson og Torfi Stefán Jónsson.
Á fyrsta fundi sínum skipti miðnefnd svo með sér verkum að Stefán Pálsson varð formaður, Sigurður Flosason gjaldkeri og Einar Ólafsson ritari.
Á aðalfundinum var samþykkt að samtökin mundu standa að stofnun félags til að festa kaup á húsnæði fyrir skrifstofu og fundaraðstöðu samtakanna og var miðnefnd falið fullt umboð til að ganga frá þessu máli. Stofnfundur einkahlutafélags var haldinn 30. mars og fékk það nafnið Friðarhúsið ehf. Á fundinum gerðust fimmtán manns hluthafar auk SHA. Kosin var stjórn og er Elvar Ástráðsson formaður hennar. Er nú unnið að því að auka hlutaféð og fjölga hluthöfum, en lágmarkshlutur er 10.000 krónur.
Að venju áttu SHA mikinn þátt í undirbúningi Þorláksmessugöngu. Að þessu sinni flutti Jóhanna Kristjónsdóttir ávarp. Þorláksmessuganga var einnig farin á Akureyri og stóð Norðurlandsdeild SHA að henni. Sömuleiðis var ganga á Ísafirði eins og undanfarin ár.
29. nóvember 2003 var haldinn aðalfundur félags Norðurlandsdeildar Samtaka herstöðvaandstæðinga og kosin stjórn en fram að því hafði deildinni verið stjórnað af óformlegum stýrihóp. Í nýju stjórnina voru kosin Andrea Hjálmsdóttir, Hallur Gunnarsson, Linda Björk Guðrúnardóttir, Ólafur Jónsson og Þórarinn Hjartarson. Með þessu var starfseminni á Akureyri komið í fastara form.
Formaður samtakanna, Stefán Pálsson, fór til Osló í snemma í janúar og sat þar fund norrænna vinstriflokka um vopnasölu.
Vorið 2003 var ýtt á flot hugmyndum um alþjóðlegt bandalag gegn herstöðvum. Settur var upp alþjóðlegur póstlisti í því skyni og eru það samtökin Focus on Global South í Bangkok sem halda utan um hann. Í byrjun janúar tengdust SHA þessum lista og eru þannig skráður aðili að þessu samstarfi ásamt hátt á annað hundrað öðrum samtökum frá öllum heimsálfum. Nú eru upp áform um að koma þessu samstarfi í fastara form, mynda stýrihóp til bráðabirgða og halda ráðstefnu á næsta ári um framhald samstarfsins. Jafnframt er í vinnslu vefsíða fyrir fyrir þetta samstarf.
Að venju heimsóttu fulltrúar SHA nokkra framhaldskóla, aðallega á hinum frjálsu dögum sem ganga undir ýmsum nöfnum eftir skólum. Þessar heimsóknir hafa falist í fræðslu og upplýsingum um samtökin og baráttuna gegn herstöðvunum, en ekki síður umræðum og stundum kappræðum við herstöðvasinna.
Síðastliðinn vetur voru tvö þingmál send Samtökum herstöðvaandstæðinga til umsagnar. Annars vegar var um að ræða þingsályktunartillögu frá þingflokki Vinstrihreyfingarinnar-græns framboðs um stefnu Íslands í alþjóðasamskiptum en hins vegar tillögu fjögurra þingmanna Samfylkingarinnar um skipan opinberrar nefndar um öryggi og varnir Íslands. Sendu samtökin athugasemdir sínar við þessi þingmál.
Þann 20. mars voru alþjóðlegar aðgerðir gegn stríðinu í Írak í tilefni af því að þá var liðið eitt ár frá því að innrásin hófst. SHA stóðu fyrir aðgerðum fyrir framan stjórnarráðið og var þar fluttur leikþáttur sem mæltist vel fyrir. Einnig hélt Baráttuhópur gegn stríðsyfirgangi fund á Akureyri og hélt Pétur Pétursson læknir ræðu á fundinum.
Að venju hittust herstöðvaandstæðingar í morgunkaffi þann 1. maí og létu síðan á sér bera í kröfugöngunni. Hins vegar tók miðnefnd þá ákvörðun að hætta þátttöku í Rauðum 1. maí. Ástæðan var fyrst og fremst sú að miðnefnd þóttu þessar samkomur, sem á sínum tíma voru allglæsilegar, vera orðnar staðnaðar og hafa í raun runnið sitt skeið.
En til að láta nú ekki alveg af allri skemmtan var ákveðið að halda eins konar árshátið og var hún haldin 19. maí í sal Ásatrúarfélagsins Grandagarði.
12. maí héldu SHA opin fund með dr. Dietrich Fischer sem hefur starfað við háskóla í friðarfræðum vestan hafs og austan. Dr. Fischer hér var í boði Ástþórs Magnússonar.
4. júní var haldinn fundur friðarsinna á Ísafirði. Gestir fundarins voru þeir Sverrir Jakobsson og Torfi Stefán Jónsson úr miðnefnd SHA. Umræðuefni fundarins var þátttaka Íslendinga í Íraksstríðinu.
Í júní tóku SHA þátt í að bjóða hingað Milan Rai og Emily Jones frá Bretlandi og skipuleggja námskeið sem þau héldu um borgaralega óhlýðni. Þetta námskeið tókst mjög vel og mættu um 100 manns á það. Þau hafa lengi tekið þátt í baráttu friðar- og umhverfissinna í Bretlandi og Rai hefur m.a. skrifað bækur um Írakstríðið. Hélt hann fyrirlestur á vegum SHA í Reykjavíkurakademíunni 11. júní og var hann ágætlega sóttur. Það var Ólafur Páll Sigurðsson sem átti frumkvæði að því að fá þau hingað.
Kertafleyting í minningu þeirra sem fórust í kjarnorkusprengjunum á Hírósíma og Nagasaki fór fram í tuttugusta sinn þann 9. ágúst og flutti Eygló Jónsdóttir ávarp. Mikið fjölmenni var, kertin seldust upp, 900 stykki, og fjölmargir fengu ekki kerti. Giskað hefur verið á að þessi fleyting hafi verið í hópi þriggja fjölmennustu fleytinganna frá upphafi, ef ekki sú fjölmennasta. Að venju áttu SHA stóran þátt í skipulagningunni. Einnig var kertafleyting á Akureyri.
Liðsmenn úr SHA voru á Austurvelli ásamt fjölmörgum öðrum við þingsetningu og vöktu athygli á herstöðvamálinu og stríðinu gegn Írak.
Snemma í október kom hingað Joseph Gerson frá friðarsamtökunum American Friends Service Committe í Bandaríkjunum og hélt fyrirlestur þann 5. október í Reykavíkurakademíunni. Gestgjafi hans var okkar ágæti félagi Vigfús Geirdal. Félagar úr SHA hittu Gerson og áttu við hann samræður. Gerson var að koma af ráðstefnu norrænna friðarhreyfinga í Stokkhólmi og sagði okkur frá þeim.
SHA veitti Einari Ólafssyni, ritara samtakanna, styrk til að fara á Evrópskt sósíalforum sem haldið var í Lundúnum 14. til 17. október, en þar sótti hann meðal annars fundi friðarhreyfinga. Hann sagði síðan frá þessari ferð á opnum fundi 26. október í róttæknimiðstöðinni Snarrót, Garðastræti 2. Meðal funda sem Einar sótti í Lundúnum var fundur hreyfinga gegn stríði. Þar var rætt um framtíð hinnar alþjóðlegu hreyfingar og m.a. var rætt um alþjóðlegar aðgerðir 20. mars næstkomandi. Á lokadegi þessa mikla móts var fundur félagslegra hreyfinga í Evrópu og var áskorun um aðgerðir þennan dag um alla Evrópu tekin upp í ályktun fundarins. Þá hitti Einar ásamt þeim Maríu Gunnarsdóttur og Guðrúnu Hannesdóttur, fulltrúum MFÍK, friðarsinna frá Norðurlöndum sem höfðu verið á fyrrnefndri ráðstefnu sem Joseph Gerson var að koma af og ræddu þau hugsanlega þátttöku íslensku samtakanna í samstarfi friðarsamtaka á Norðurlöndum.
Húsnæði Snarrótar hentar mjög vel til funda þar sem ekki er stílað upp á mikið fjölmenni og er hugmyndin að nýta það til fleiri funda meðan samtökin hafa ekki komið sér upp eigin húsnæði.
SHA hafa haft ýmislegt á prjónunum sem ekki hefur tekist að klára. Meðal þess má nefna útgáfu ljóðasafns, endurbætur á vef samtakanna sem er í vinnslu og útgáfu stórs Dagfara sem einnig er í vinnslu. Ofbeldisannállinn hefur verði tölvusettur en verði hann gefinn út þyrfti að bæta við hann og það hefur ekki komist í verk ennþá. Rætt hefur verið um að láta prenta stuttermaboli með myndskreytingum í anda baráttunnar gegn herstöðvum. Þá er af og til gripið til þess heimilisiðnaðar á heimili formanns samtakanna að framleiða barmmerki með ýmsum tímabærum áletrunum.
Samtökin og félagar í þeim hafa látið í sér heyra vegna ýmissa mála með ályktunum, blaðagreinum, greinum á friðarvefnum og annan hátt, en mættu þó kannski gera meira af slíku. Þau mál sem helst hafa verið uppi á þessu starfsári eru þessi:
• Staða herstöðvarinnar á Miðnesheiði.
• Hersveitir þær sem ríkisstjórnin hefur komið á laggirnar undir nafninu friðargæslusveitir.
• Stefna ríkisstjórnarinar til aukinnar þátttöku í NATO og þá ekki síst hernaðarstarfseminni.
• Áframhaldandi hernaður í Írak með stuðningi ríkisstjórnar Íslands.
• Barátta gegn kjarnorkuvopnum og stjörnustríðsáætlanir Bandaríkjastjórnar.
• Áframhaldandi starfsemi hinnar alþjóðlegu hreyfingar sem óx fram í aðdraganda Íraksstríðsins og uppbygging alþjóðlegu hreyfingarinnar gegn herstöðvum.
Útlit er fyrir að þessi málefni verði einnig efst á baugi á komandi starfsári.
SHA
Kaupið jólagjafirnar í tíma!
10.11.2004
Eins og lesendum Friðarvefsins ætti að vera kunnugt gáfu Samtök herstöðvaandstæðinga út Sóleyjarkvæði á geisladiski fyrir nokkrum misserum. Er það þriðja útgáfa af þessu magnaða kvæði Jóhannesar úr Kötlum við lög Péturs Pálssonar. Verkið var fyrst gefið út á hljómplötu 1967 og endurútgefið 1973 en er fyrir löngu uppselt. Hin nýja útgáfa kemur því sannarlega í góðar þarfir enda víst að á mörgum heimilum sé gamli vínyllinn orðinn ansi slitinn.
Sóleyjarkvæði er eitt af mörgum frábærum listaverkum sem sprottin eru upp úr baráttunni fyrir herlausu Íslandi utan hernaðarbandalaga. Má því með sanni segja að það eigi brýnt erindi við samtímann þar sem reynt er að festa í sessi slagorðakennda söguskoðun herstöðvasinna þess efnis að meira að segja listsköpun hernámsandstæðinga hafi ekkert til síns ágætis.
Hljómdiskurinn með Sóleyjarkvæði kostar 1500 krónur og má nálgast hann í síma Samtaka herstöðvaandstæðinga, 554-0900, eða með því að skrifa okkur bréf á netfangið fridur@fridur.is.
Sóleyjarkvæði er tilvalin jólagjöf fyrir alla friðarsinna!
SHA
Ný miðnefnd SHA
8.11.2004
Ný miðnefnd SHA var kjörin á landsráðstefnu samtakanna um síðustu helgi. Hana skipa:
Aðalmenn:
Einar Ólafsson, Trönuhjalla 13, 200 Kópavogi
Harpa Stefánsdóttir, Hjallavegi 23, 104 Reykjavík
Haukur Þorgeirsson, Einimel 2, 107 Reykjavík
Sigurður Flosason, Huldubraut 29, 200 Kópavogi
Sigþrúður Gunnarsdóttir, Laugarnesvegi 78, 105 R.vík
Stefán Pálsson, Mánagötu 24, 105 Reykjavík
Torfi Stefán Jónsson, Grenimel 31, 107 Reykjavík
Unnur María Bergsveinsdóttir, Meðalholti 21, 105 Reykjavík
Varamenn:
Angantýr Einarsson, Einilundi 4f, Akureyri
Bergljót Njóla Jakobsdóttir, Vesturgötu 52, 101 Reykjavík
Páll Hilmarsson, Hverfisgötu 72, 101 Reykjavík
Sveinn Birkir Björnsson, Bólstaðarhlíð 64, 105 Reykjavík
Nefndin mun skipta með sér verkum á næsta fundi sínum. Rétt er að taka það fram að enginn greinarmunur hefur verið gerður á aðal- og varamönnum í starfi miðnefndar SHA undanfarin ár.
SHA
Kveðja að norðan
7.11.2004
Landsráðstefnu Samtaka herstöðvaandstæðinga barst kveðja frá stjórn Norðurlandsdeildar SHA. Hún er á þessa leið:
Kæru félagar.
Þeir sem héldu að lok kalda stríðsins og alheimsvæðing viskiptanna leiddu til friðar og framfara höfðu rangt fyrir sér. Það sem við okkur blasir er hernaðarleg alheimsvæðing auðhringanna. Úrslit kosninga í Bandaríkjunum sýna að úr þeirri átt mun ástandið aðeins versna. Allt þetta sýnir og sannar að hreyfingin gegn stríði og heimsvaldastefnu verður að stóreflast ef heimurinn á að vera byggilegur.
Vopnaða ránsferðin gegn Írak sýnir heimsvaldaöflin grímulausari en við lengi höfum séð þau. En Íraksstríðið getur líka valdið straumhvörfum. Það hefur þegar valdið afgerandi straumhvörfum í almenningsálitinu um allan heim og horfurnar á að vígvelin mikla keyri sig fasta á vígvellinum aukast líka eftir því sem tíminn líður. Það gerist þó ekki án aðstoðar andheimsvaldasinna um heim allan.
Norðurlandsdeild SHA varð til fyrir réttum tveimur árum í aðdraganda Íraksstríðsins og hefur síðan staðið fyrir nokkrum fundum og aðgerðum á Akureyri, m.a. Blysför gegn stríði á Þorláksmessu tvö undanfarin ár.
Við sendum baráttukveðjur á landsráðstefnuna og hvetjum alla herstöðvaandstæðinga til að spýta í lófana. Verkefnum þeirra fjölgar dag frá degi.
Stjórn Norðurlandsdeildar SHA
Ályktanir landsráðstefnu SHA 2004
6.11.2004
Samtök herstöðvaandstæðinga bjóða ráðherrum áfallahjálp
Öllum þeim sem fylgst hafa með fréttum undanfarin misseri er ljóst að bandaríska herliðið á Keflavíkurflugvelli hefur verulega dregið úr starfsemi sinni og heldur sú þróun áfram. Samtök herstöðvaandstæðinga fagna þessari þróun og telja hana stefna í þá átt að fjöldi erlendra hermanna í landinu verði ásættanlegur – sem verður þá aðeins að hér sé enginn erlendur her.
Í ljósi þess að þeir Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson hafa boðið í skiptum fyrir þetta herlið:
* í fyrsta lagi skilyrðislausan stuðning Íslands við ólöglegt árásarstríð í Írak
* í öðru lagi aðstoð íslenskra hermanna við hernám Afganistans
* í þriðja lagi stuðning Íslendinga við sitjandi Bandaríkjaforseta í kosningum
þá er ljóst að markviss viðleitni þeirra til að gera Íslendinga að undirlægjum Bandaríkjastjórnar hefur ekki skilað tilætluðum árangri. Því vilja Samtök herstöðvaandstæðinga af rausn sinni bjóða þeim Davíð Oddssyni og Halldóri Ásgrímssyni áfallahjálp af hálfu færustu sérfræðinga, þeim að kostnaðarlausu.
Enda þótt þeir Davíð og Halldór hafi óviljandi náð ágætum árangri í að fækka erlendum hermönnum í landinu minnum við á að betur má ef duga skal. Ísland úr Nató – herinn burt!
* * *
Íslenski herinn hverfi frá Afganistan
Samtök herstöðvaandstæðinga hvetja íslensk stjórnvöld til að kalla herlið það er gengur undir dulnefninu friðargæslulið þegar í stað frá Afganistan. Ljóst er að störf þessa liðs þar er í engu samræmi við þau borgaralegu verkefni sem ríkisstjórnin gaf í skyn að slíkt lið ætti að gegna.
Sérlega ísjárvert er að dvöl íslensks herliðs í Afganistan skuli vera réttlætt sem framlag okkar til Atlantshafsbandalagsins. Það sýnir fram á í hvílík öngstræti aðild okkar að slíku hernaðarbandalagi hefur leitt. Aðild Íslendinga að manndrápum í öðrum löndum er ekki óhjákvæmileg heldur val íslenskra ráðamanna.
Ísland úr Nató – herinn burt ... frá Afganistan!
* * *
Útrýming kjarnorkuvopna er eina færa leiðin til friðar
Samtök herstöðvaandstæðinga minna á að í uppsiglingu er mikilvæg ráðstefna á vegum Sameinuðu þjóðanna um Sáttmálann um takmörkun og útrýmingu kjarnorkuvopna (NPT) en hann var fyrst gerður árið 1968. SHA krefjast þess að ríkisstjórn Íslands skipi sér í hóp með meirihluta ríkja heims sem vill að kjarnorkuveldi stefni óhikað að því að eyða öllum kjarnorkuvopnum sínum, í samræmi við sjöttu grein sáttmálans.
Samtök herstöðvaandstæðinga vekja athygli á því að stefna Atlantshafsbandalagsins um að beita kjarnorkuvopnum að fyrra bragði gengur fullkomlega á svig við markmið sáttmálans. Hótun um beitingu kjarnorkuvopna er siðlaus og stefnir öryggi allra jarðarbúa í hættu. Því árétta Samtök herstöðvaandstæðinga andúð sína á slíku hernaðarbandalagi: Ísland úr Nató – kjarnorkuvopnin burt!
SHA
Árrisulir hreppa bók!
4.11.2004
Nýverið barst Samtökum herstöðvaandstæðinga að gjöf nokkurt upplag af bók Friðriks Hauks Hallssonar frá árinu 1990: Herstöðin - Félagslegt umhverfi og íslenskt þjóðlíf. Ritið hefur að geyma niðurstöður af rannsókn höfundarins á mannlífinu í nágrenni herþorpsins á Miðnesheiði og varpar góðu ljósi á það samfélag sem þar þrífst. Bókin er afar fróðleg og mikilvæg lesning fyrir alla andstæðinga hersetu á Íslandi og áhugafólk um félagsfræði almennt.
Í tilefni af landsráðstefnu SHA á laugardaginn kemur, munu árrisulir fundargestir fá að gjöf eintak af bókinni. Restin af upplaginu verður svo seld á vegum samtakanna við vægu verði og geta áhugasamir sent tölvuskeyti á netfangið: sha@fridur.is
SHA
Tökum til gönguskóna!
4.11.2004
Í tengslum við landsráðstefnu SHA á laugardag verður efnt til róttæklingarölts um mótmælaslóðir í miðborg Reykjavíkur. Lagt verður af stað frá horni Garðastrætis og Vesturgötu kl. 14 og þaðan arkað á vit sögunnar.
Eins og fram kemur í auglýsingu, eru herstöðvaandstæðingar hvattir til að mæta vel skæddir og klæða sig eftir veðri. Engin ástæða er þó til að mæta með rotið grænmeti eða málningarfyllt egg, enda ekkert NATO-herskip í höfninni.
Boðið verður upp á óvænta uppákomu í göngulok.
SHA
Landsráðstefna nálgast & athyglisverð grein
3.11.2004
Landsráðstefna SHA verður haldin á laugardag og hefur sú ákvörðun að hafa ólíkt ráðstefnugjald fyrir konur og karla vakið talsverða athygli eins og sjá mátti á síðu 14 í Fréttablaðinu í dag.
Búast má við að hernaðarþátttaka Íslands í Afganistan verði mjög til umræðu á landsráðstefnunni, enda hafa fregnir síðustu daga orðið til að opna augu fjölda fólks fyrir eðli þess sem gert hefur verið undir yfirskyni friðargæslu á síðustu misserum. Vert er að benda á athyglisverða grein á vefritinu Sellunni eftir Jóhann Hjalta Þorsteinsson þar sem höfundur veltir fyrir ýmsum þáttum þessa máls.
Ritstjóri
500 krónur fyrir konur - 700 fyrir karla
2.11.2004
Á síðasta fundi miðnefndar SHA var ákveðið að fundargjald á landsráðstefnu 2004 skyldi vera 500 krónur fyrir konur en 700 fyrir karla. Ástæða þessa er sú að eins og margoft hefur verið sýnt fram á er kynbundinn launamunur ríkjandi í þjóðfélaginu, þar sem konur fá lægri laun en karlar fyrir sömu vinnu. Eins óþolandi og þetta óréttlæti er, hljóta samtök á borð við SHA að verða að taka mið af ríkjandi samfélagsaðstæðum. Karlmenn verða því rukkaðir um hærri fundartoll en konur á landsráðstefnunni.
Ráðstefnutollur þessi er nauðsynlegur til standa straum af kostnaði við fundinn, en þó er óhætt að segja að bæði kynin fái nóg fyrir peningana. Boðið verður upp á ómælt kaffi meðan á fundi stendur sem og léttan hádegisverð. Hápunkturinn verður óvissuferð í lok fundar um mótmælaslóðir í miðborg Reykjavíkur. Landsráðstefna SHA er því hagkvæmasta afþreyingin sem í boði er í bænum þessa helgina.
Rétt er að taka það fram að ákvörðunin um kynbundið ráðstefnugjald gildir einungis fyrir landsráðstefnu 2004. Að ári verður þessi upphæð væntanlega tekin til endurskoðunar í samræmi við upplýsingar frá kjaraþróunarnefnd. Með auknu jafnrétti á vinnumarkaði mega konur í Samtökum herstöðvaandstæðinga eiga von á hærri fundartolli.
SHA
Landsráðstefna 6. nóvember
1.11.2004
Eins og fram kemur í Dagfara, fréttabréfi SHA sem nú hefur verið sent út til félagsmanna, verður landsráðstefna Samtaka herstöðvaandstæðinga haldin n.k. laugardag, 6. nóvember að Vesturgötu 7 (á horni Vesturgötu og Garðastrætis).
Dagskráin hefst kl. 11 á hefðbundnum aðalfundarstörfum. En nánar verður fjallað um dagskránna hér á Friðarvefnum á næstu dögum.
SHA
Athyglisverð fréttaskýring
28.10.2004
Á vef Víkurfrétta má finna áhugaverða fréttaskýringu um herstöðina á Miðnesheiði og þann samdrátt sem þar hefur orðið í vopnabúnaði. Er þar staðhæft að nær öll vopn herstöðvarinnar hafa nú verið flutt úr landi, að starfsemin muni dragast mikið saman á næstu árum og að langstærstur hluti sjóliða flotastöðvarinnar muni flytjast frá Íslandi á næstu 18 mánuðum.
Fyllsta ástæða er til að vekja athygli friðarsinna á greininni, en höfundur hennar er Jóhannes Kr. Kristjánsson.
Greinina má lesa hér í heild sinni.
Ritstjóri
Góður fundur í Garðastræti
26.10.2004
Einar Ólafsson, ritari SHA, gerði grein fyrir för sinni til Lundúna á European Social Forum á félagsfundi í kvöld. Fundurinn var haldinn í róttæknimiðstöðinni Snarrót í Garðastræti, en það er ákjósanlegt húsnæði fyrir smærri fundi frjálsra félagasamtaka.
Meðal þess sem fram kom á fundinum voru fyrirhugaðar alþjóðlegar aðgerðir friðarsinna á komandi mánuðum, sem herstöðvaandstæðingar munu vitaskuld taka þátt í. Jafnframt var mikið rætt um mikilvægi alþjóðlegrar baráttu friðarsinna gegn aðskilnaðarmúrnum sem Ísraelsstjórn er að reisa á hernumdu svæðunum. Alþjóðleg mótmælavika verður gegn múrnum dagana 9.-16. nóvember og hefur verið rætt um að grípa til aðgerða hér á landi laugardaginn 13. nóvember.
Góður rómur var gerður að framsögu Einars á fundinum og fjörugar umræður spunnust. Ljóst er að mikill áhugi er á fundum af þessu tagi hjá félagsmönnum og verða þeir vonandi fjölmargir í vetur.
Ritstjóri
Félagsfundur þriðjudagskvöld
25.10.2004
Hvað er á seyði hjá hinni evrópsku friðarhreyfingu? Hvaða mál brenna á félögum okkar á meginlandinu? Er von á stórum sameiginlegum aðgerðum friðarsinna um heim allan á næstunni?
Einar Ólafsson, ritari Samtaka herstöðvaandstæðinga, sótti á dögunum þing evrópskra grasrótarhreyfinga í Lundúnum ásamt nokkrum öðrum Íslendingum. Nokkuð hefur verið fjallað um þetta þing og aðgerðir því tengdar í íslenskum fjölmiðlum.
Í Lundúnum kynnti Einar sér einkum hvað væri á döfinni hjá evrópskum friðarsinnum. Hann mun miðla af þessum upplýsingum á félagsfundi SHA þriðjudagskvöldið 26. október, í róttæknimiðstöðinni Snarrót Garðastræti 2 og hefst fundurinn kl. 20:00.
Auk Einars er von á fleiri íslenskum Lundúnaförum á fundinn.
SHA
Pólitísk myndlistarsýning
22.10.2004
Aðstandendum Friðarvefsins var á dögunum bent á athyglisverða mynlistarsýningu á veitingastaðnum Sólon í Bankastræti. Það er myndlistarmaðurinn Jón Páll Halldórsson sem sýnir þar verk sín og er þetta hans fyrsta einkasýning.
Sýningin sem stendur frá 16. október til 12. nóvember ber heitið Herveldið Ísland og segir í kynningu:
Loksins, loksins! Ísland er þátttakandi í styrjöld, herveldi sem gefur stóru þjóðunum ekkert eftir. Loksins getur litla þjóðin í norðri, tekið virkan þátt í að drepa saklausa borgara í fjarlægum löndum. Loksins getur þjóðarvitundin baðað sig upp úr blóði barnanna sem aldrei munu sjá annan dag.
Stríð er stuð og það kemur ekki til greina að við látum okkar eftir liggja þegar græðgin í sverum frændum okkar í vestri vaknar og kallið kemur.
Sýning þessi er gerð til að minnast þessa merkasta áfanga Íslandssögunnar. Henni er ætlað að vera framlag listamannsins í að virkja þegna veldisins til samstöðu sem og að standa sem þakklætisvottur til þeirra tveggja óbrigðulu frumkvöðla sem leiddu okkur einir og sér á þessa braut.
Sjálfsagt er að hvetja herstöðvaandstæðinga til að kynna sér þessa áhugaverðu sýningu.
Ritstjóri
UJH segir: Ísland úr NATO - herinn burt!
19.10.2004
Bandaríski herinn á Keflavíkurflugvelli hefur verið til umræðu síðustu daga, meðal annars í tengslum við kynningu á skýrslu frá málefnahópi Samfylkingarinnar í utanríkismálum. Ungir jafnaðarmenn í Hafnarfirði, sem er ungliðahreyfing Samfylkingarinnar þar í bæ, liggur ekki á afstöðu sinni í málinu. Á ályktun sem þar var samþykkt sunnudaginn 17. okt. segir:
UJH lýsa yfir stuðningi við hugmyndir framtíðarhóps Samfylkingarinnar um að Íslendingar taki við rekstri Keflavíkurflugvallar og að dregið verði úr bandarískum herafla hér á landi og herþoturnar sendar burt. Hins vegar vilja UJH ganga lengra og segja upp varnarsamningnum enda er hann óþarfur. Þá telja UJH brýnt að Ísland segi sig úr NATO enda vandséð hvaða gagn herlaus þjóð getur gert með þátttöku í hernaðarbandalagi.
Ritstjóri
Þriðja Evrópska sósíalforum lokið:
18.10.2004
Við eigum völ á öðruvísi veröld, við getum skapað Evrópu friðar og réttlætis!
Þriðja Evrópska sósíalforum, ESF, var haldið í Lundúnum dagana 14. til 17. október undir yfirskriftinni: „Við eigum völ á öðruvísi veröld“ og kjörorðum gegn stríði, gegn rasisma, gegn einkavæðingu og fyrir frelsi og réttlæti, sjálfbærri jörð og opinberri þjónustu í stað einkagróða.
Að þessum vettvangi umræðna um hvernig skapa megi örðuvísi veröld komu hundruð samtaka af ýmsu tagi frá flestum löndum Evrópu. Meira en 20 þúsund skráðir þátttakendur skiptu með sér að sækja nærri 900 fundi og aðra viðburði þessa þrjá daga og komu síðan saman á fjöldafund og mótmælagöngu í miðborg Lundúna seinni hluta sunnudagsins ásamt fjölda annarra til að krefjast friðsamlegrar og réttlátrar Evrópu.
Ritari SHA, Einar Ólafsson, var meðal þátttakenda og hér á síðunni munu birtast frekari upplýsingar um ESF á næstunni. Ennfremur bendum við á fund á vegum MFÍK í Snarrót, Garðastræti 2, þriðjudaginn 19. október kl. 20-22, þar sem Guðrún Hannesdóttir og Marís S. Gunnarsdóttir munu segja frá för sinni til Lundúna.
Ályktun vegna umferðar kjarnorkuskipa í efnahagslögsögu Íslands
16.10.2004
Samtök herstöðvaandstæðinga vekja athygli á þeirri hættu sem vera rússneskra herskipa í efnahagslögsögu Íslands hefur haft í för með sér. Í þessum flota eru kjarnorkuknúin skip og skip sem vitað er að geta borið kjarnorkuvopn. Öllum má vera ljóst hvaða skaða slys á þessu svæði gæti haft í för með sér.
Samtök herstöðvaandstæðinga hafa um árabil vakið athygli á þeirri hættu sem fylgir umferð með kjarnorkuvopn á miðunum umhverfis Ísland. Þótt umræðan um kjarnorkuvopn sé ekki eins fyrirferðarmikil nú og þegar kalda stríðið stóð sem hæst, hefur vopnum þessum ekki fækkað og lítið dregið úr flutningum þeirra í skipum og kafbátum. Á síðustu árum hefur það einnig margsinnis gerst að íslensk stjórnvöld bjóði til heræfinga við landið skipum sem ástæða er til að ætla að innihaldi kjarnorkuvopn.
Íslenskir friðarsinnar hafa um árabil krafist þess að Ísland og íslensk lögsaga verði friðlýst fyrir kjarnorkuvopnum og umferð kjarnorkuknúinna farartækja. Þessu hafa stjórnvöld hafnað og bera því við að slík samþykkt jafngildi úrsögn úr Atlantshafsbandalaginu. Í því ljósi ber að skilja þögn ríkisstjórnarinnar gagnvart rússneska herskipaflotanum.
Samtök herstöðvaandstæðinga vekja jafnframt athygli á því að þorri íslenskra sveitarfélaga hefur á síðustu misserum samþykkt yfirlýsingu þess efnis að umferð kjarnorkuvopna sé þar óheimil. Óskandi væri að Alþingi færi að fordæmi þeirra.
SHA
Napalm
12.10.2004
Þrjátíu ár eru nú upp á dag frá því að Sameinuðu þjóðirnar samþykktu að banna notkun napalms í hernaði. Ástæður bannsins voru vitaskuld þær hörmungar sem hömlulaus notkun Bandaríkjahers á þessu skaðræðisefni ollu í stríðinu í Víetnam. Enn í dag eru afleiðingar napalm-hernaðarins að koma fram þar í landi.
Bandaríkjastjórn hefur enn ekki séð ástæðu til að greiða Víetnömum bætur vegnaða stríðsrekstrarins eða aðstoða landið til að komast fyrir þau vandamál sem efnahernaðurinn skapaði. Á hinn bóginn féllust Bandaríkin á það með semingi að lýsa notkun napalms ólöglega.
Þar með er ekki sagt að Bandaríkjaher hafi hætt notkun slíkra efna. Fyrir stríðið í Írak kynntu forsvarsmenn hersins nýja tegund vopna sem virka í flestum meginatriðum eins og napalm, er beitt eins og afleiðingarnar eru nokkurn veginn hinar sömu. Hér var í raun um að ræða napalm í afar slöku dulargervi. Þessum vopnum var svo beitt í Íraksstríðinu ásamt með úranhúðuðum sprengjum og skotfærum.
Með notkun þessara vopna, gengu Bandaríkjamenn og Bretar lengra en dæmi eru um á seinni árum í geisla- og efnavopna í hernaði. Það er svo til að kóróna hræsnina og kaldhæðnina að skálkaskjól stríðsins skuli hafa verið uppræting meintra gereyðingarvopna.
Stefán Pálsson
MFÍK fundar
10.10.2004
Vetrarstarf Menningar- og friðarsamtaka íslenskra kvenna er að hefjast af fullum krafti. Þriðjudaginn 19. október munu samtökin halda almennan félagsfund í Snarrót, Garðastræti 2 kl. 20:00-22:00.
Unnur María Figved, Margrét Guðmundsdóttir, Jóhanna Bogadóttir og Bergþóra Gísladóttir, segja frá NIKK, kvennaráðstefnu sem haldin var í Reykjavík 11.-12.júní. Guðrún Hannesdóttir og María S. Gunnarsdóttir segja frá Social Forum í London 14.-17.okt.
Almennar umræður.
Fundurinn er öllum opinn.
MFÍK
Munið fundinn í kvöld!
5.10.2004
Friðarsinnar eru minntir á fund Dr. Josephs Gersons, sem auglýstur er hér að neðan. Fundurinn er í kvöld, þriðjudagskvöld.
Áhugafólk um utanríkismál, friðarmál og sér í lagi það fólk sem vill fræðast um andófið í Bandaríkjunum gegn hernaðar- og yfirgangsstefnu Bushstjórnarinnar ættu ekki að láta þennan fyrirlestur framhjá sér fara.
Joseph Gerson á Íslandi
3.10.2004
Góður gestur er staddur á Íslandi um þessar mundir. Íslandsvinurinn Joe Gerson, sem hefur um árabil verið í framvarðarsveit hinnar alþjóðlegu friðarhreyfingar. Gerson nýtur mikillar virðingar meðal friðarsinna víða um heim, enda hefur hann verið óþreytandi í baráttunni um áratuga skeið, auk þess sem eftir hann liggur gríðarlegur fjöldi greina og rannsókna á ýmsum þáttum friðar- og öryggismála.
Þriðjudaginn 5. október mun Gerson halda fyrirlestur í húsi Reykjavíkurakademíunnar, Hringbraut 121(4. hæð). Erindið hefst kl. 20:00. Er fyllsta ástæða til að hvetja allt áhugafólk um friðarmálefni og alþjóðamál til að mæta. Lýsing á efni erindisins, sem þýða mætti sem: “Viðbúnaður á nýrri öld: Heimsveldið Bandaríki Norður-Ameríku, yfirráð á öllum sviðum – og öryggi almennings”, birtist hér að neðan:
* * *
"Arrangements for the 21st Century: U.S. Empire, Full Spectrum Dominance, and Common Security"
Í fyrirlestrinum verður staðan í kosningabaráttu væntanlegra forsetakosninga í Bandaríkjunum krufin frá sjónarhóli friðarbaráttumanns. Stefnur frambjóðendanna, Bush og Kerrys, í utanríkis- og hernaðarmálum verða bornar saman, ekki síst með tilliti til Afganistans, Ísraels/Palestínu og Íraks. Gerð verður grein fyrir þeim áhrifum sem hræðsluáróður Bushstjórnarinnar og æ grímulausara lögregluríki hefur haft á kosningabaráttuna.
Bent verður á hvernig valdaelíta Bandaríkjanna verður æ ófeimnari við að tala um Bandaríkin sem “Empire” eða “Imperium” öfugt við það grundvallarsjónarmið leiðtoga bandarísku byltingarinnar að Bandaríkin væru “democratic republic” ólíkt hinum gömlu heimsveldum og nýlenduríkjum Evrópu. Leidd verða rök að því að stefna bandarískra stjórnvalda “Full Spectrum Dominance”, þ.e. óskoruð yfirtök á öllum sviðum vígbúnaðar, stjórnmála og viðskipta, stórauki hættu á kjarnorkuátökum og stefni allri viðleitni til takmörkunar á útbreiðslu kjarnavopna í tvísýnu.
Síðast en ekki síst mun Dr. Gerson fjalla um þróun friðarhreyfingarinnar í Bandaríkjunum í kjölfar atburðanna 11. september 2001, um helstu forgangsverkefni hennar núna og hvaða áhrif komandi forsetakosningar kunna að hafa á baráttu hennar í framtíðinni.
* * *
Óhætt er að fullyrða að Dr. Joseph Gerson er einn af leiðandi mönnum í bandarískri friðarhreyfingu. Hann er gyðingur að uppruna en hefur frá 1976 starfað fyrir friðar- og mannúðarsamtök kvekara, The American Friends Service Committee, sem hlutu friðarverðlaun Nóbels árið 1947 fyrir fórnfúst hjálparstarf í þágu gyðinga á heimsstyrjaldarárunum síðari (en tóku að beita sér mjög í þágu Palestínumanna eftir stofnun Ísraelsríkis).
Hann er nú einn af helstu forvígismönnum AFSC á Nýja Englandi (Director of Programs and Director of the Peace and Economic Security Program). Hann hefur unnið náið með mönnum á borð við Noam Chomsky, Howard Zinn og Daniel Ellsberg. Hann átti stóran þátt í að hrinda af stað baráttunni fyrir frystingu kjarnavopna í Bandaríkjunum, FREEZE, í upphafi 9. áratugarins, og hann stýrði um svipað leyti árangursríkri baráttu almennings gegn því að Boston yrði gerð að heimahöfn kjarnorkuflotadeildar sem kennd var við orrustuskipið Iowa (vararíkisstjóri Massachusetts þá og stuðningsmaður þessara áforma hét John Kerry).
Eftir hryðjuverkin 11. september 2001 hefur Gerson verið í forystu andófsins gegn stríðsstefnu Bushstjórnarinnar og verið í miklum samskiptum við friðarhreyfingar í Evrópu, Indlandi, Suður-Kóreu og Japan.
Dr. Joseph Gerson lauk fyrrihlutanámi við Georgetown University’s School of Foreign Service árið 1968. Síðan doktorsnámi í stjórnmálafræði og alþjóðaöryggismálum frá Union Institute and College árið 1995. Eftir hann liggja nokkrar bækur: The Deadly Connection: Nuclear War and U.S. Intervention (1984); The Sun Never Sets...Confronting the Network of U.S. Foreign Military Bases (1991.) og With Hiroshima Eyes: Atomic War, Nuclear Extortation and Moral Imagination (1995).
Hann vinnur nú að bók sem kemur væntanlega til með að heita Empire Is Not Healthy For Children and Other Living Things: Exploring the Dynamics & Human Costs of the U.S. Empire. Gerson hefur haldið fyrirlestra í meira en 70 háskólum í Bandaríkjunum og er eftirsóttur fyrirlesari og ræðumaður á friðarráðstefnum um allan heim. Hann hefur ekki síst fjallað um íhlutunarstefnu Bandaríkjanna í Miðausturlöndum, Asíu og á Kyrrahafssvæðinu.
Ritstjóri
Trúnaðarbrestur
1.10.2004
Miðnefnd Samtaka herstöðvaandstæðinga samþykkti einróma á fundi sínum þann 30. september sl. að Hjálmari Árnasyni, fyrrverandi skólameistara og núverandi þingflokksformanni, verði ekki falin nein ábyrgðarstörf á vegum SHA í framtíðinni. Ástæðan er trúnaðarbrestur milli Hjálmars og SHA, sem einkum hefur komið fram í eftirtöldum atriðum:
* Ítrekuðum stuðningi Hjálmars Árnasonar við stríðsrekstur og sprengjuárásir í fjarlægum löndum.
* Þeirri yfirlýstu afstöðu Hjálmars Árnasonar að Íslendingar skuli fylgja árásarstefnu Bandaríkjastjórnar í því skyni að skæla út áframhaldandi dvöl hersins á Miðnesheiði.
* Margra ára afskiptaleysi Hjálmars Árnasonar af samkomum og aðgerðum samtakanna síðan á 9. áratug síðustu aldar.
Ekki er með þessu verið að reka Hjálmar úr Samtökum herstöðvaandstæðinga, en áframhaldandi félagsaðild verður hann eiga við sína eigin samvisku. Það er réttur Hjálmars að mæta á fundi í samtökunum, en koma verður í ljós hvort herstöðvaandstæðingar treysta sér til að ræða viðkvæm málefni í návist hans.
Hjálmari Árnasyni hefur verið kynnt þessi ákvörðun bréfleiðis. Hann mun heldur ekki fá sendan Dagfara, tímarit SHA en getur nálgast eintök af honum á skrifstofu samtakanna.
SHA
Friðarsinnar & setning Alþingis
30.9.2004
Alþingi verður sett á morgun, föstudag kl. 13:30. Að því er segir á heimasíðu Alþingis hefst athöfnin með því að gengið verður til kirkju og að guðsþjónustu lokinni munu þingmenn halda aftur í þinghúsið þar sem forseti setur þingið. Athöfnin fer fram í skugga hernáms og borgarastyrjaldar í Írak, ástands sem íslendingar bera beina ábyrgð á - enda gaf ríkisstjórnin út sérstaka stuðningsyfirlýsingu við Íraksstríðið í nafni þjóðarinnar.
Undanfarin misseri hafa einstaklingar og félagasamtök safnast saman á Austurvelli í tengslum við þingsetningu, án þess þó að um formlegar aðgerðir hafi verið að ræða. Má þar nefna andstæðinga virkjanaframkvæmda á hálendinu, sem tæplega munu láta sig vanta. Hópur fólks sem hefur gagnrýna afstöðu til trúarbragða og berst fyrir aðskilnaði ríkis og kirkju, hefur sömuleiðis boðað aðgerðir við þinghúsið af þessu tilefni. Líklegt má telja að fleiri hópar láti á sér bera.
Herstöðvaandstæðingar munu minna stjórnvöld á ábyrgð sína á Íraksstríðinu á morgun, föstudag. Fulltrúar SHA verða á svæðinu og dreifa upplýsingarefni, auk þess sem spáný gerð barmmerkja verður í boði. Friðarsinnar sem eiga leið um Austurvöll síðdegis á morgun eiga því von á góðu.
SHA
Spennandi ráðstefna í Lundúnum
29.9.2004
Dagana 15. til 17. október verður þriðja Evrópuráðstefna alþýðuhreyfinga, European Social Forum, haldin í London. Það er reyndar hæpin þýðing að kalla þetta ráðstefnu, þetta er frekar vettvangur fyrir ótal ráðstrefnur og fundi, það er búið að skrá meira en 900 atburði sem rúmlega 1000 samtök standa að. Búist er við tugþúsundum þátttakenda.
Þessum fundum og atburðum hefur verið skipt upp í sex flokka eftir efni og þar á meðal er Stríð og andóf gegn því. Undir þeim lið verða fjölmargar málstofur og meðal efnis er:
Is Europe Alternative to US Empire?
Project of Middle East and Imperialism
The New Nuclear Danger
IRAQ End the Occupation
IRAQ Resisting the Occupation
Militarization of Europe Military Bases
Control Arms Trade
Militarization and Violence Against Women
For a Europe and a World Without Military Bases
Youth, Students and the Anti War Movement
...svo aðeins fátt sé nefnt. Nánari upplýsingar er að finna á þessari síðu.
Samtök herstöðvaandstæðinga telja fulla ástæðu fyrir íslenska friðarsinna að sækja þessa samkomu, þótt þau eigi þess ekki kost að senda fulltrúa sjálf. Friðarsinnar sem kynnu að eiga leið um Lundúnir á þessum tíma og hefðu hug á að taka þátt í þessu spennandi verkefni eru hins vegar hvattir til að láta vita af sér á netfangið sha@fridur.is og við reynum að aðstoða eftir bestu getu.
Einar Ólafsson
Friðarspillir á valdastóli
28.9.2004
Það var á þessum degi, 28. september árið 2000, sem ísraelski stjórnmálamaðurinn Ariel Sharon Musterishæðina í Jerúsalem umkringdur lífvörðum sínum. Heimsóknin var hrein ögrun við palestínska íbúa svæðisins og átti sér stað við afar viðkvæmar kringumstæður, þar sem friðarviðræður í Camp David höfðu siglt í strand nokkrum vikum fyrr. Heimsókn Sharons var fordæmd af stjórnmálamönnum jafnt sem friðarhreyfingum um allan heim enda ástæða til að ætla að hún yrði eins og olía á eld.
Sú varð líka raunin og Intifada-uppreisn Palestínumanna blossaði upp í kjölfarið. Í stað þess að hegna Sharon fyrir stríðsæsingarnar, verðlaunuðu kjósendur í Ísrael hann fyrir framtakið með því að koma honum á forsætisráðherrastól. Þar situr hann enn.
Meðal nýjustu glæpaverka Ariels Sharons, er bygging aðskilnaðarmúrsins á hernumdu svæðunum - sem enn mun draga úr líkunum á að friður náist í Ísrael og Palestínu. Vert er að minna á sérstaka dagskrá sem haldin verður að Garðarstræiti 2, miðvikudagskvöld þar sem fjallað verður um múrinn og áhrif hans. Frekari upplýsingar má finna hér í fréttatilkynningu aðstandenda hér að neðan.
Ritstjóri
Í skugga múrsins
27.9.2004
Friðarvefnum hefur borist tilkynning um áhugaverða dagskrá í róttæku miðstöðinni, Garðarstræti 2, um aðsilnaðarmúr Ísraelsstjórnar á hernumdu svæðunum:
Í SKUGGA MÚRSINS
Miðvikudaginn 29. september verður haldinn í Róttæku miðstöðinni að Garðastræti 2 málfundur um aðskilnaðarmúrinn í Palestínu. Húsið opnar kl. 19:00 og stendur dagskráin til 22:00.
Allir velkomnir.
19:00 Húsið opnar
19:30 Arna Ösp Magnúsardóttir fjallar um múrinn, raunverulegar ástæður fyrir byggingu hans og áhrifin sem hann hefur haft
20:00 Umræður og spjall
20:20 Sýnt verður tónlistarmyndband með pólitísku hljómsveitinni Da Arab Mc
20:30 Elías Davíðsson heldur erindi
21:00 Umræður og spjall
21:30 Heimildamyndin Democracy isn’t built on demonstrators’ bodies. Í desember 2003 var Gil Namaati, ungur Ísraeli skotinn af Ísraelsher er hann tók þátt í mótmælum gegn múrnum. Myndin fjallar um fjölmiðlaumfjöllunina í kjölfarið og viðbrögð og ummæli stjórnvalda um atvikið.
SHA fundar í framhaldsskólum
24.9.2004
Veigamikill þáttur í starfi Samtaka herstöðvaandstæðinga er kynning á stefnumálum friðarsinna og sögu herstöðvamálsins fyrir ungu fólki. Samtökin hafa um árabil efnt til funda í framhaldsskólum víða um land og hafa þeir oft verið fjölsóttir og skemmtilegar umræður spunnist. Auk þess að mæta á hefðbundna málfundi á vegum nemendafélaga, er alltaf eitthvað um að kennarar - einkum í sagnfræði eða félagsvísindum - fái fulltrúa SHA til að ræða við nemendur í kennslustundum. Þá er algengt að herstöðvaandstæðingar séu fengnir til að kljást við stuðningsmenn hersetunnar og veru Íslands í NATO.
Miðnefnd SHA hefur á undanförnum árum bréf til allra nemendafélaga íslenskra framhaldsskóla, en þeir munu vera um þrjátíu talsins. Í bréfum þessum, sem jafnframt eru send umsjónarkennurum í sögu og félagsfræði, bjóðast samtökin til að senda fulltrúa sína hvert á land sem er til að ræða alla þætti friðar- og afvopnunarmála. Vonast er til að viðbrögð við erindi þessu verði góð nú sem hingað til.
Þeim sem áhuga kynnu að hafa á að skipuleggja fundi af þessu tagi eða fá herstöðvaandstæðinga í heimsókn til umræðna, er bent á að senda tölvupóst á netfangið sha@fridur.is eða hringja beint í Stefán Pálsson, formann SHA. hs. 551-2592; vs. 617-6790
SHA
Höfum auga með Gagnauga
17.9.2004
Gagnauga nefnist vefrit sem hópur áhugamanna um alþjóðamál heldur úti. Þar birtast greinar um ýmis efni, þar á meðal allnokkuð af þýðingum á fréttum og fréttaskýringum sem ekki rata inn í íslenska fjölmiðla.
Í dag virtist t.a.m. grein í tilefni fjöldamorða Ísraelsmanna í flóttamannabúðum í Líbanon 1982, þar sem Þorlákur Jónsson hefur þýtt og tekið saman efni um þessa hryllilegu atburði. Greinin er þörf áminning um atburði sem ekki mega gleymast.
Fyrir skömmu skrifaði Jón Karl Stefánsson grein um íslenska hernaðarhyggju og þá sérstaklega hugmyndir manna um stofnun íslensks hers.
Sjálfsagt er að benda friðarsinnum og áhugafólki um pólitísk málefni á þessi skrif.
Ritstjóri
Mótmæli gegn stríði og ráðstefnur friðarhreyfingarinnar
15.9.2004
Eins og hér hefur komið fram var efnt til mótmælaaðgerða í Boston í sumar þegar demókratar héldu flokksþing sitt. Fyrirfram hafði verið ákveðið að hafa uppi mótmæli við landsfundi beggja stóru flokkanna eins og gert var fyrir kosningarnar árið 2000. Þessar aðgerðir voru síðan tengdar með göngu frá Boston til New York á tímabilinu milli landsfundanna.
Þótt heilmikið hafi verið í gangi hjá mótmælendunum í Boston voru það ekki tiltakanlega fjölmenn mótmæli. En aðgerðirnar vegna landsfundar Repúblikanaflokksins í New York 29. ágúst voru miklu fjölmennari. Talið er að um hálf milljón manns hafi tekið þátt mótmælum þar. Einkum beindust þessi mótmæli gegn hernaðinum í Írak og atlögu stjórnarinar að borgarlegum réttindum í Bandaríkjunum.
Sjá:
http://www.unitedforpeace.org
&
http://www.internationalanswer.org
Nokkrum dögum fyrr urðu mikil mótmæli í Aþenu meðan á Olympíuleikunum stóð til mótmæla fyrirhugaðri komu Colins Powells á lokaathöfn leikanna, en sem kunnugt er hætti hann við þá för og vilja margir meina að það hafi verið vegna mótmælanna þótt hann hafi borið öðru við.
Vindurinn er sem sagt engan veginn úr þeirri hreyfingu sem hefur mótmælt hernaðinum í Írak og stríðsæsingum og hernaðarhyggju almennt. Dagana 17.-19. september verður haldinn fundur stríðsandstæðinga í Beirut í Líbanon og er gert ráð fyrir að milli 150 og 200 manns frá 50 löndum sæki fundinn. Flestir þátttakendanna eru fulltrúar samtaka og hópa sem höfðu frumkvæði að mótmælunum miklu 15. febrúar 2003. Þessari ráðstefnu er ætlað að ræða næstu skref og framtíð hreyfingarinnar. Nánari upplýsingar er að fá á vefsíðunni: Focusweb.
Þriðja ráðstefna alþýðuhreyfinga í Evrópu, Evrópskt sósíalfórum, verður haldin í London dagana 14.-17. október. Eins og í París í fyrra og Flórens í hitteðfyrra, þar sem segja má að hin miklu mótmæli gegn Íraksstríðinu hafi byrjað fyrir alvöru, verða ótal fundir, ráðstefnur, málstofur og aðrir viðburðir þessa fjóra daga, og m.a. er búið að tilkynna 27 fundi og ráðstefnur varðandi baráttu gegn stríði, gegn herstöðvum og varðandi ýmis konar áhrif styrjalda. Nánari upplýsingar er að finna á þessari vefsíðu.
Einar Ólafsson
Í stríði við menningarsögu mannkyns
3.9.2004
Grein þessi birtist í Fréttablaðinu 9.3. 2004.
Ekki er nóg með að íraska þjóðin hafi að undanförnu þurft að færa blóðfórnir og búa við harðstjórn innrásarliðs. Sögu hennar hefur einnig verið tortímt. Jafnframt verður saga alls mannkyns fátækari.
Írak er eitt elsta menningarríki heims og þar eru yfir 10.000 minjastaðir. Allur þessi menningararfur er nú í hættu og margt hefur þegar glatast vegna aðgerða hernámsliðsins.
Hin sögufræga borg Babýlon hefur orðið fyrir spjöllum vegna hersetunnar. Fornar borgir Súmera hafa einnig orðið fyrir óafturkræfum spjöllum. Gögn um sögu síðari alda hafa einnig eyðilagst þar sem þjóðskjalasafn landsins liggur undir skemmdum.
Áður en tilefnislaust árásarstríð Bandaríkjanna og Bretlands gegn Írak hófst sl. vor bentu margir fræðimenn á hættuna sem myndi fylgja árásum á eitt elsta menningarríki heims. En eyðilegging af hálfu stríðsins var ekkert miðað við hvað hefur gerst síðan landið var hernumið.
Sprengjuárásirnar í fyrra beindust ekki að merkum minjastöðum, enda vildu ráðamenn í Washington forðast neikvætt umtal vegna slíks. Hlutur fornleifafræðinga í að skipuleggja sprengjuárásirnar hefur ekki farið hátt, en í viðtali við tímaritið Archaeology í fyrrasumar kom fram að Bandaríkjastjórn hefði fengið lista yfir 5000 staði sem ætti að hlífa. Má raunar segja að þar hafi starfstéttin verið á afar gráu svæði siðferðilega, eins og bent hefur verið, m.a. af Yannis Hamilakis sem gagnrýndi þetta í tímaritinu Public Archaeology.
Eftir að Bandaríkjamenn og Bretar hernámu Írak hófst hins vegar eyðileggingin fyrir alvöru. Frægt varð þegar þjóðminjasafnið í Baghdad var rænt sl. vor en á meðan stóðu bandarískir hermenn stóðu aðgerðalausir. Um 13.000 forngripir hurfu þá og hafa ekki komið fram í dagsljósið síðan.
Undir hernámsstjórninni hefur ástandið þó versnað til muna. Zainab Bahrani, prófessor í listasögu og fornleifafræði við Columbiaháskóla í Bandaríkjunum ritaði grein í breska blaðið The Guardian 31. ágúst þar sem hún bendir á nokkur verstu dæmin um eyðileggingu minja í Írak.
Hin sögufræga Babýlon var ein af helstu borgum heimsins í rúm 1000 ár. Nebúkadnesar konungur ríkti þar á 6. öld fyrir Krist og lét byggja þar hengigarðana, eitt af sjö undrum veraldar.
Í Babýlon hafa bandarískir hermenn grafið í forna hauga og fjarlægt þá. Slíkt rask hefur haldið áfram þrátt fyrir að hernámsstjórnin hafi lofað því að slíkum framkvæmdum yrði hætt þá þegar í júní síðastliðnum. Bandaríska hernámsliðið reisti þyrlupall í miðri Babýlon og hefur eyðilagt jarðlög sem varðveita ómetanlegar fornleifar. Einnig voru dýrmætar minjar frá 6. öld fyrir Krist eyðilagðar vegna þyrluferða á þeim slóðum. Þá notar Bandaríkjaher grískt leikhús frá tímum Alexanders mikla sem geymslustað fyrir farartæki og stórar vélar sem óhjákvæmilega veldur á því spjöllum.
Hið fjölmenna hernámslið í Írak hefur ekki heldur gert ráðstafanir til að vernda minjastaði landsins. Því hafa ræningjar látið greipar sópa um þá. Í leiðinni vinna ræningjarnir spjöll á fornum mannvirkjum og munum og eyðileggja ómetanleg vísindaleg gögn. Engin landamæragæsla er í Írak þannig ránsfengurinn hverfur úr landi en birtist á ný í Genf, London, New York og Tokyo þar sem markaður fyrir stolin listaverk blómstrar.
En það er ekki einungis minjar frá fornöld sem nú eru að hverfa. Saga síðari alda í Írak er einnig að verða rýrari. Þjóðarbókhlaðan og þjóðskjalasafnið í Baghdad liggja undir skemmdum vegna hernámsins. Gögn frá valdatíma tyrkneska Ósmanaveldisins, 16.-20. öld, skemmdust í flóðum í fyrra og eru nú að eyðast. Til að forða frekari spjöllum voru þau sett í frystikistur í húsi sem áður var í eigu Baathflokksins. Þar sem stöðugur rafmagnsskortur ríkir nú í Baghdad þá er töluverð hætta á að þessi skjöl eyðileggist.
Svipaða sögu má segja um nær öll skjalasöfn landsins. Stríðið hefur gert það að verkum að það verður erfitt að skrifa stjórnmálasögu Íraks á 20 öld af einhverju viti, svo dæmi sé tekið. Með því hverfa raunar gögn sem kynnu að verða óþægileg fyrir stjórnmálamenn, viðskiptajöfra og hergagnaframleiðindur víða á Vesturlöndum.
Engin fordæmi eru fyrir þeirri eyðileggingu sögulegra minja sem hefur átt sér stað í Írak undanfarna 15 mánuði. Ljóst er sú eyðilegging er á ábyrgð hernámsliðsins, skv. bæði Genfar- og Haagsáttmálunum. Þrátt fyrir fögur fyrirheit hafa ráðamenn hernámsþjóðanna brugðist skyldum sínum. Þjóðir heimsins eiga heimtingu á því að þeir verði látnir svara fyrir það með viðeigandi hætti.
Bandaríkjamenn og Bretar eiga ekki aðeins í stríði við almenning í Írak. Þeir eru líka í stríði við mannkynssöguna.
Sverrir Jakobsson
Hersveitirnar heim frá Írak strax! - Mótmæli í Bandaríkjunum
20.8.2004
Það var mikið um að vera í Boston í síðasta mánuði. Augu fjölmiðlanna beindust einkum að flokksþingi Demókrataflokksins 26.-29. júlí. Enn ýmsir aðilar höfðu líka undirbúið mótmælaaðgerðir sem verður síðan haldið áfram í New York í lok ágúst í tilefni af flokksþingi Repúblikanaflokksins.
Þessar aðgerðir voru einkum til að mótmæla Íraksstríðinu og almennt stríðsæsingum og hernaðarhyggju, skerðingu borgaralegra réttinda í Bandaríkjunum og kjaraskerðingum hinna verr settu. Mótmælendur telja flestir að þótt Kerry sé illskrárri en Bush, þá séu forystumenn Demókrataflokksins meira og minna sammála því sem nú er í gangi bæði innanlands og á alþjóðavettvangi, í grundvallaratriðum sé það kapítalisminn og auðstéttin sem þarna ráði ferðinni og Demókrataflokkurinn þjóni hagsmunum þeirra ekki síður en repúblikanar.
Ýmiskonar aðgerðir voru undirbúnar þessa viku frá sunnudeginum 25. júlí og þar til flokksþingi demókrata lauk fimmtudaginn 29. júlí. Þessar aðgerðir hófust á sunnudeginum með mótmælagöngu sem International ANSWER (Act Now to Stop the War and End Racism) stóð fyrir ásamt fleiri samtökum. Samkvæmt upplýsingum frá Boston-deild samtakanna voru þátttakendur nokkru fleiri en búist var við eða 3-4000 en eitthvað færri að mati lögreglu og fjölmiðla, 1500-3000. Í göngunni mátti sjá og heyra slagorð eins og: „Hersveitirnar heim strax!“ (Bring the Troops Home Now!), „Styðjum hersveitirnar, flytjum þær heim!“ (Support the Troops, Bring Them Home), „Stöðvið hernám Íraks, Palestínu og Haiti!“ (End the Occupation of Iraq, Palestine and Haiti), „Heilsugæslu, ekki hernað!“ (Health Care, not Warfare) og „Fyrrverandi hermenn fyrir friði!“ en þetta síðastnefnda er reyndar nafn friðarsamtaka fyrrverandi hermanna, Veterans for Peace, sem héldu landsþing sitt í Boston dagana 22.-25. júlí.
Þessar aðgerðir hafa ekki verið nándar nærri eins fjölmennar og mótmælaaðgerðirnar í aðdraganda innrásarinnar í Írak en hins vegar mjög fjölbreyttar og talsmenn InternationalANSWER lögðu áherslu á að gangan 25. júlí væri aðeins upphafið að aðgerðum sem mundu standa alla vikuna. Mánudaginn 26. júlí voru aðgerðir að frumkvæði samtakanna the Black Tea Society gegn hinni svokölluðu föðurlandslöggjöf (Patriotic Act) og lögreglu- og fangelsisofbeldi auk ýmissa annarra aðgerða sem þessi samtök stóðu fyrir alla vikuna, aðgerðir gegn hernámi Íraks og Palestínu á vegum stuðningssamtaka við Palestínu í Boston, aðgerðir til stuðnings borgaralegum réttindum og fleira. Ennfremur voru ýmsar aðgerðir á þriðjudeginum og miðvikudeginum. Nánari upplýsingar um þær er að finna á Boston-Indymedia og vefsíðu samtakanna United Progressive Alliance sem og United for Peace and Justice sem hafði frumkvæði að annarri mótmælagöngu fimmtudaginn 29. júlí. Í framhaldi af þessu ætlar hópur fólks að ganga rúmlega 400 km leið frá Boston til New York og vera kominn þangað áður en flokksþing repúblikana hefst þar 29. ágúst, en þá eru líka fyrirhugaðar margvíslegar mótmælaaðgerðir.
Þá má líka nefna sýninguna Eyes Wide Open, the Human Cost of the Iraq War sem var alla vikuna í Boston og hefur þegar farið víða um Bandaríkin og á eftir að fara enn víðar.
Áður en flokksþing demókrata og mótmælaaðgerðir vegna þess hófust var hins vegar annarskonar samkoma í Boston. Það var Boston Social Forum sem var haldið dagana 23.-25. júlí. Þá daga sóttu meira en 5000 manns margvíslega fundi og ráðstefnur, og má þar m.a. nefna alþjóðlega friðarráðstefnu sem American Friends Service Committee stóð fyrir í samstarfi við European Network for Peace & Human Rights, regnhlífarsamtök evrópskra friðarhreyfinga sem Samtök herstöðvaandstæðinga eiga aðild að. Vonandi getum við sagt nánar frá þeirri ráðstefnu innan skamms.
Einar Ólafsson
Áhugaverð leiksýning
11.8.2004
Um þessar mundir eru að koma til landsins tveir alþjóðlegir leikhópar Zecora Ura Theatre og Dan Kai Teatro, sem starfræktir eru á Englandi. Tilgangur fararinnar er að sýna leikritið Beauty eftir Eyrúnu Ósk Jónsdóttur. Eyrún hefur starfað lengi með SGI, friðarhreyfingu Búddista á Íslandi og tekið virkan þátt í skipulagningu kertafleytingar á Tjörninni og Þorláksmessugöngu íslenskra friðarhreyfinga.
Lekrit þetta fjallar um stríðið í Írak og hálendismálið út frá íslenskum þjóðsögum og minnum. Felur leikritið í sér harða ádeilu á bæði stríðið og aðgerðir stjórnvalda varðandi hálendið. Verkið er sýnt á ensku, því að í hópnum eru aðilar frá 13 mismunandi löndum.
Sýningar verða í húsnæði Leikfélags Hafnarfjarðar í gamla Lækjarskóla, Hafnarfirði, laugardaginn 14., Miðvikudaginn 18., og fimmtudaginn 19. ágúst kl. 20:00, og í Tjarnarbíó á Menningarnótt.
Fjölmenni á kertafleytingu
10.8.2004
Í gærkvöldi var kertum fleytt á Reykjavíkurtjörn í tuttugasta sinn. Líklega er litlu logið þótt fullyrt sé að aldrei áður hafi viðrað svo vel á friðarsinna. Ekki bærðist hár á höfði og blíðan var slík að fjöldi fólks hafðist enn við á Tjarnarbakkanum rúmlega klukkustund eftir að formlegri dagskrá átti að heita lokið.
Samstarfshópur friðarhreyfinga, sem haft hefur veg og vanda af undirbúningi nær allra kertafleytinganna, var með 900 kerti á boðstólum og seldust þau upp á augabragði. Miðað við hraðann á sölunni og reynslu síðustu ára er því ekki fjarri lagi að giska á að um 4.000 manns hafi komið saman við Tjörnina, þótt vissulega sé erfitt að áætla fólksfjölda nákvæmlega í rökkrinu. Í það minnsta er ljóst að kertafleytingin í gær var í hópi þriggja fjölmennustu fleytinganna frá upphafi, jafnvel sú fjölmennasta.
Guðrún Bóasdóttir, ein af skipuleggjendum aðgerðarinnar tók þessar myndir við Reykjavíkurtjörn.
Fleiri myndir
Á Akureyri var einnig efnt til kertafleytingar í gær. Þar mættu á annað hundrað manns.
Myndir frá Akureyri
Ritstjóri
Kertafleytingin er kl. 22:30
9.8.2004
Í Fréttablaðinu í morgun var sú meinlega villa að kertafleytingin í kvöld var sögð eiga að hefjast klukkan 20:30. Það er vitaskuld ekki rétt, hún verður klukkan 22:30.
Kertafleyting 9. ágúst
4.8.2004
Fréttatilkynning frá Samstarfshópi friðarhreyfinga.
Íslenskar friðarhreyfingar standa að kertafleytingu á Reykjavíkurtjörn mánudaginn 9.ágúst næstkomandi.
Athöfnin er í minningu fórnarlamba kjarnorkuárásanna á japönsku borgirnar Hírósíma og Nakasaki og lögð er áhersla á kröfuna um friðsaman og kjarnorkuvopnalausan heim.
Safnast verður saman við Suðvesturbakka Tjarnarinnar (við Skothúsveg) klukkan 22:30 en þar verður stutt dagskrá. Ávarp flytur Eygló Jónsdóttir frá friðarhópi búddista. Fundarstjóri er Sigþrúður Gunnarsdóttir íslenskufræðingur.
Þetta er í 20.skipti sem kertum er fleytt á Tjörninni af þessu tilefni en fyrsta kertafleytingin hér á landi var árið 1985. Þá voru liðin 40 ár frá kjarnorkuárásunum og í tilefni þess komu tvö fórnarlömb þeirra (svonefndir hibakusas) hingað til lands í boði Samtaka herstöðvaandstæðinga.
Að venju verða flotkerti og friðarmerki seld á staðnum.
Á sama tíma verður einnig kertafleyting á Akureyri. Athöfnin verður við tjörnina fyrir framan Minjasafnið kl. 22.30 og er þetta í sjöunda skiptið sem slík kertafleyting er á Akureyri. Að þessu sinni mun Hermann Óskarsson lektor flytja ávarp og Þórdís Jónsdóttir framhaldsskólakennari lesa ljóð. Kerti verða seld á staðnum.
Samstarfshópur friðarhreyfinga:
Friðarhópur leikskólakennara.
Friðar og mannréttindahópur BSRB
Menningar og friðarsamtök íslenskra kvenna
Samtök herstöðvaandstæðinga
SGI á Íslandi (Friðarhópur búddista)
Guðrún Bóasdóttir
Kertafleyting 9. ágúst
3.8.2004
Kertafleyting friðarsinna á Reykjavíkurtjörn í minningu fórnarlamba kjarnorkuárásanna á Hiroshima og Nagasaki er árviss viðburður sem fjöldi fólks lætur aldrei fram hjá sér fara.
Dagsetning kertafleytingarinnar hefur alla tíð verið sveigjanleg, stundum hefur verið miðað við fyrri árásina - þegar Hiroshima var lögð í rúst, en oft hefur verið miðað við Nagasaki-daginn.
Að þessu sinni verður kertafleytingin þann 9. ágúst í Reykjavík og á Akureyri og eru friðarsinnar hvattir til að taka frá daginn.
Stríðstímar standa enn
27.7.2004
Í dag, 27. júlí minnast íbúar Kóreuskaga þess að 51 ár er liðið frá því að stríðandi fylkingar sömdu um vopnahlé í Kóreustríðinu. Vopnahlé þetta telst enn vera í gildi, enda engir friðarsamningar gerðir. Strangt til tekið má því telja Kóreustríðið enn í fullum gangi, þótt líklega geri fáir íbúar Bandaríkjanna og Kína sér grein fyrir því að ríkin tvö eigi í styrjöld.
Á Íslandi gera menn sér þó fulla grein fyrir því hversu sprelllifandi þessi hálfrar aldar gömlu stríðsátök eru. Það var einmitt styrjöldin í Kóreu sem gaf bandarískum ráðamönnum og íslenskum herstöðvasinnum tylliástæðuna til að senda her á land árið 1951. Ekki vildu stuðningsmenn hersetunnar kannast við að hafa horfið frá loforðunum um að hér skyldi ekki vera her á friðartímum. Í orði kveðnu var það látið heita stefna íslenskra stjórnvalda um áratuga skeið - hins vegar var skilgreining þessara sömu stjórnvalda á hugtakinu "friðartímar" býsna kyndug.
Lengi vel gátu herstöðvasinnar gripið til Rússagrýlu í rökstuðningi sínum og stutt er síðan Morgunblaðið hætti að rekja samviskusamlega hvert einasta tilvik um rússneskar njósnaþotur sem álpuðust áleiðis til Kolbeinseyjar. Óljóst tal um "stríð gegn hryðjuverkum", sem boðað er að standi til eilífðarnóns, hefur einnig verið dregið fram í örvæntingarfullum tilraunum til að réttlæta áframhaldandi veru hers á Íslandi.
Svo virðist þó sem að augu jafnvel hinna forhertustu séu loksins að ljúkast upp. Leiðari Morgunblaðsins í dag er til mark um það.
Þótt margt megi finna að söguskoðun Morgunblaðsins þegar talið berst að kalda stríðinu og tal þess um mikilvægi kristinboðs í alþjóðamálum hljómi skringilega, er leiðari þessi fyrir margra hluta sakir merkilegur. Þar kemst blaðið eins nærri því að segja að herstöðin á Miðnesheiði sé óþörf og mögulegt er úr þeirri áttinni. Jafnframt mælir blaðið fyrir sjálfstæðri utanríkisstefnu Íslendinga og nefnir NATO hvergi á nafn. Má það teljast gríðarlegt þroskamerki hjá dagblaði sem löngum hefur talið veröldina hverfast um höfuðstöðvar Atlantshafsbandalagsins í Brüssel. Ekki þarf heldur mikla djúphygli til að sjá úr leiðaranum tortryggni í garð þeirrar hervæðingar sem átt hefur sér stað í tíð núverandi ríkisstjórnar - þar sem ráðamenn hafa reynt að koma á legg íslenskum her, bakdyramegin án nokkurrar umræðu.
Útlit er fyrir að enn um hríð muni það dragast að ríkin tvö á Kóreuskaga geri upp deiluefni sín og ljúki meira en fimmtíu ára gömlu stríði sínu. Meira að segja dyggustu herstöðvasinnar Íslands virðast hafa misst þolinmæðina eða jafnvel skilist að framtíð íslenskrar utanríkisstefnu hefur ekkert lengur að gera með það sem rætt er í Seoul og Pyöngyang.
Stefán Pálsson
Skipbrot hræðsluáróðursins
13.7.2004
Skoðanakönnun Fréttablaðsins í dag, þriðjudaginn 13. júlí, um afstöðu almennings til brottfarar bandaríska hersins er athyglisverð. Ekki endilega vegna þess að niðurstöður hennar komi friðarsinnum á óvart, heldur vegna þess hversu litlu áróður ríkisstjórnarinnar og herstöðvasinna undanfarna mánuði hefur skilað.
Frá því að umræður um mögulega brottför bandaríska hersins frá Íslandi komust í hámæli á ný eftir nokkurt hlé síðasta sumar, hefur áróður ráðamanna verið á þá leið að brýnasta viðfangsefni Íslendinga í utanríkismálum sé að ríghalda í óbreytt ástand á Miðnesheiði. Í þeirri baráttu hefur allt verið falt, þar á meðal blindur stuðningur við stríðsrekstur Bandaríkjahers í öðrum löndum, þvert á afstöðu þorra landsmanna. Til að bíta höfuðið af skömminni hafa herstöðvasinnar talað eins og að þjóðarsátt ríkti um þetta baráttumál hennar og Morgunblaðið skrifar klakabandagreinar um að þjóðin standi á bak við forsætis- og utanríkisráðherra á betliferðum þeirra til Washington.
Skoðanakönnun Fréttablaðsins er því kjaftshögg fyrir íslenska herstöðvasinna, þar sem nánast jafnmargir segjast myndu vera sáttir við brottför hersins og þeir sem væri ósáttir. 40,8% yrðu ósátt við brottför hersins en 36,7% sátt. 22,6% tóku ekki afstöðu.
Vangaveltur leiðarahöfundar Fréttablaðsins um niðurstöður könnunarinnar eru jafnframt skynsamlegar. Hann setur þær að langmestu leyti í samhengi við atvinnumál, en að málflutningur herstöðvasinna um "varnarhlutverk" bandarísku herstöðvarinnar hafi ekkert að segja. Þessar niðurstöður eru rökréttar.
Í huga þorra íslensku þjóðarinnar snýst afstaðan til herstöðvarinnar því um það eitt hvort skapa þurfi nokkurhundruð störf í atvinnubótavinnu á suðvesturhorni landsins og hvaða verði kaupa megi þau störf. Þeim fer blessunarlega óðum fjölgandi sem telja það ólíðandi að Íslendingar gerist taglhnýtingar stríðsæsingamanna í Washington og Lundúnum til að ríghalda í óbreytt ástand.
Herstöðvasinnar byggja afstöðu sína einvörðungu á íhaldsemi og ótta við allar breytingar, eins og málflutningur þeirra ber með sér. Herstöðin á Miðnesheiði er söguleg arfleið - afurð kringumstæðna á dögum kalda stríðsins. Trúir því nokkur maður, að ef hér hefði ekki verið reist herstöð fyrir mörgum áratugum, væri nú hreyfing fyrir því að fá erlend ríki til að koma hingað með her og eins og fjórar orustuþotur? Vitaskuld ekki!
Skoðanakönnun Fréttablaðsins felur í sér ánægjuleg en ekki ýkja óvænt tíðindi. Söngur ríkisstjórnarinnar og Morgunblaðsins um "þjóðarsátt" og "varnarstöð" nær eyrum engra, enda íslenskir herstöðvasinnar löngu orðnir að viðundri. Eðlilegt væri að næstu spurningar Fréttablaðsmanna í könnunum sínum verði eitthvað á þessa leið:
"Telur þú að herstöðin á Miðnesheiði sé nauðsynleg fyrir öryggi Íslands" & "Ef Bandaríkjamenn fara með hers sinn brott frá Íslandi, eiga íslensk stjórnvöld þá að koma upp eigin her og festa kaup á herþotum?" - Ætla má að svörin við slíkum spurningum gæfu góða mynd af því hversu hátt hlutfall þjóðarinnar fylgir utanríkisráðherra, forsætisráðherra og höfundum Reykjavíkurbréfa Morgunblaðsins að málum.
Stefán Pálsson
Kertafleyting 9. ágúst
12.7.2004
Kertafleyting friðarsinna á Reykjavíkurtjörn í minningu fórnarlamba kjarnorkuárásanna á Hiroshima og Nagasaki er árviss viðburður sem fjöldi fólks lætur aldrei fram hjá sér fara.
Dagsetning kertafleytingarinnar hefur alla tíð verið sveigjanleg, stundum hefur verið miðað við fyrri árásina - þegar Hiroshima var lögð í rúst, en oft hefur verið miðað við Nagasaki-daginn.
Að þessu sinni verður kertafleytingin þann 9. ágúst í Reykjavík og á Akureyri og eru friðarsinnar hvattir til að taka frá daginn.
Enn hafa ekki borist staðfestar fregnir af tilhögun kertafleytinga á Ísafirði og jafnvel fleiri stöðum en sagt verður frá þeim tíðindum hér á Friðarvefnum um leið og mál skýrast.
Ritstjóri
Herstöðvaandstæðingar vinna frækinn sigur
7.7.2004
Greinin birtist áður í Morgunpóstinum, 23.júní sl.)
Í síðasta mánuði komu hingað til lands í boði Samtaka herstöðvaandstæðinga breskir friðar- og umhverfisverndarsinnar, hjónin Emily Johns og Milan Rai. Efndu þau til þriggja velheppnaðra námskeiða um borgaralega óhlýðni og baráttuaðferðir sem komið gætu mótmælendum að góðu gagni. Voru námskeiðin sótt af stórum og fjölskrúðugum hópi fólks, með ólíkan bakgrunn og baráttumál.
Borgaraleg óhlýðni hefur reynst friðarhreyfingum af ýmsu tagi öflugt tæki og ófá dæmi eru um að friðarsinnum hafi með henni náð að hindra eða tefja vopnabrölt valdsmanna um víða veröld. Friðarsinnar hafa til að mynda eyðilagt vopnasendingar frá Vesturlöndum til harðstjórna í þriðja heiminum og í öðrum tilvikum truflað hernaðaraðgerðir herja NATO-ríkja. Hérlendis hefur það einkum komið í hlut friðarsinna að trufla heræfingar sem haldnar hafa verið haldnar hér flest sumur.
Í maímánuði bárust afar gleðilegar fregnir frá smáríkinu Puerto Rico í Karabíska hafinu, þar sem samherjar okkar hafa um árabil barist af hörku gegn herstöðvum Bandaríkjahers og heræfingum NATO á smáeyjunni Vieques. Í sextíu ár notaði bandaríski flotinn eyjuna sem æfingasvæði fyrir stórskotalið og úir þar og grúir af sprungnum jafnt sem ósprungnum sprengjum og skotfærum.
Snemma ársins 2000 reis reiðialda á Puerto Rico í kjölfar dauða borgaralegs starfsmanns Bandaríkjahers á eyjunni. Í kjölfarið tóku friðarsinnar og sjómenn á svæðinu saman höndum og einsettu sér að losna við sprengjuæfingarnar í eitt skipti fyrir öll. Í því skyni beittu þeir margvíslegri borgaralegri óhlýðni.
Meðal þeirra ráða sem herstöðvaandstæðingarnir á Puerto Rico gripu til, var að laumast inn á æfingarsvæðið í skjóli nætur og hafast þar við, líkt og mannlegir skildir. Þrátt fyrir handtökur, fangelsisdóma og þungar sektargreiðslur, fengust stöðugt nýir sjálfboðaliðar. Þekking sjómannanna á svæðinu reyndist sömuleiðis ómetanleg þegar kom að siglingum í skjóli nætur á háskalegu svæði. Töldu ýmsir heimamenn raunar þá staðreynd að engin slys urðu á fólki við aðfarirnar benda til að æðri máttarvöld væru málstaðnum fylgjandi.
Barátta fólksins á Vieques vakti að lokum athygli og aðdáun langt út fyrir Puerto Rico og nafntogaðir mannréttindaleiðtogar í Bandaríkjunum tóku að ljá baráttunni lið sitt. Að lokum var það þessi þrýstingur, auk þeirra vandræða sem stöðug nálægð mótmælendanna olli hernum, sem varð til þess að fallið var frá áframhaldandi skotæfingum á eyjunni. Samhentur hópur friðarsinna vann þar frækinn sigur á vígvélum NATO og bandaríska flotans.
Stefán Pálsson
Hetjan Alí
28.6.2004
Á þessum degi, 28. júní árið 1967, var bandaríski hnefaleikakappinn Múhameð Alí dæmdur í fimm ára fangelsi fyrir að neita að gegna herþjónustu í Víetnam. Í kjölfarið var hann sviptur heimsmeistaratitli sínum í íþróttinni, sem hann endurheimti síðar í frægum bardaga við George Foreman árið 1974.
Alí, sem þá nefndist raunar Cassius Clay, er einn frægasti samviskufangi sögunnar. Með því að neita að fara í herinn og taka afleiðingum þeirrar ákvörðunar, vakti hann athygli á stöðu og málstað fjölmargra ungra manna sem voru í sömu sporum. Margir þeirra máttu dúsa í fangelsi, misstu vinnuna eða urðu að flýja land.
Víða um lönd, svo sem í sumum grannlanda okkar, sitja ungir menn í fangelsum vegna þess að þeir neita að bera vopn eða starfa í her. Sú afstaða er hetjuleg, ekki hvað síst í samfélögum sem eru gegnsýrð af hernaðarhyggju og þjóðernishyggju sem leggur ofuráherslu á her og hermennsku.
Múhameð Alí og aðrir þeir sem hafna því að bera vopn eru hinar einu sönnu hetjur nútímans. Ekki byssumenn í einkennisbúningi sem ráðast gegn minni máttar með alvæpni.
Ritstjóri
Hernám Íraks breytir litlu um stjórnarfarið
15.6.2004
Fyrirlestur Milans Rai hjá Samtökum herstöðvarandstæðinga í Reykjavíkurakademíunni sl. föstudagskvöld var mjög athyglisverður. Á fimmta tug manns sóttu fundinn og kom margt fróðlegt fram á honum.
Milan hóf mál sitt á að rifja upp árangur friðarhreyfingarinnar í baráttunni gegn stríði s.l. vor. Að mati hans gerði hreyfingin gegn stríði það að verkum að Bandaríkjastjórn neyddist til að leita sér bandamanna meðal annarra ríkja. Þar kom ríkisstjórn Tonys Blair í Bretlandi til bjargar Bush og félögum.
Í Bretlandi varð þrýstingur frá friðarhreyfingunni til þess að Blair sóttist eftir ályktun frá Sameinuðu þjóðunum, sem hann gæti notað sem skálkaskjól fyrir innrás í Írak. Að lokum þurfti að kjósa um stríðsþátttöku á þinginu, sem er óvenjulegt. Ekkert líkar stríðsóðum ráðamönnum verr en að þurfa að bera áform sín undir þjóðþing.
Hin alþjóðlega hreyfing gegn stríði kom svo í veg fyrir að önnur ríki gengu í lið með ofbeldismönnunum, nema auðvitað hinar örfáu „staðföstu þjóðir“. Þar munaði mestu um Tyrkland, sem lét ekki múta sér til þess að hleypa bandarískum og breskum hermönnum í gegnum landið. Þau þurftu því að gera innrás í Írak úr suðri.
Viku fyrir innrásina var ennþá óvíst um þátttöku Bretlands í stríðinu (vegna atkvæðagreiðslunnar á þingi) og var þá jafnframt óvíst um stuðning almennings í Bandaríkjunum við það. Þessi atburðarás sýnir að stríð eru aldrei óhjákvæmileg og litlu mátti muna að sameiginlegt átak friðarsinna um allan heim hefði hrundið áformum Bushstjórnarinnar. Að mati Rai hefðu þó mótmælin þurft að hefjast mun fyrr og ná fullum þunga strax síðasta haust. Þetta vald friðarhreyfingarinnar er þó mun meira en „sérfræðingar“ sem koma fram í fjölmiðlum eru tilbúnir til að viðurkenna.
Meginforsendur innrásar í Írak voru þrjár. Í fyrsta lagi „sannanir“ sem ríkisstjórnir Bandaríkjanna og Bretlands þóttust hafa fyrir tilvist svo kallaðra „gereyðingarvopna“ í Írak. Í öðru lagi að Írak ógnaði öryggi annarra ríkja, því að tilvist vopnanna ein sér er ekki næg forsenda fyrir stríði. Benti Rai á að vísbendingar um hvort ógn stafaði af Írak hefði m.a. mátt sjá af tali ráðamanna, herflutningum og öðrum slíkum þáttum. Ekkert slíkt var til staðar af hálfu ráðamanna í Írak, en hins vegar var ljóst að Írak stafaði ógn af Bandaríkjunum og Bretlandi.
Í þriðja lagi var talað um það sem heitir á ensku „regime change“ í Írak. Að mati Rais merkir slíkt fyrirheit um að breyta um valdakerfi í Írak. Það hafi hins vegar aldrei verið markmið ríkisstjórna Bandaríkjanna og Bretlands. Þvert á móti hafi þær sætt sig við að losna við Saddam Hussein og fá auðsveipari ráðamann í hans stað. Yfirlýsingar þeirra fyrri stríðið bentu til þess að þær hefðu sætt sig við að fá til valda annan harðjaxl sem hefði stjórn á hernum og gæti haldið landinu saman. Í þessu ljósi má skilja tilboð til Saddams Hussein um að halda í útlegð og Írak yrði þá „þyrmt“ eða síendurtekin banatilræði við hann í upphafi stríðs.
Hinn nýi forsætisráðherra Íraks, Iyad Allawi, er af þessu sauðahúsi. Hann var leiðtogi útlagahreyfingar sem rekin var af bandarísku og bresku leyniþjónustunum. Allt frá því fyrir stríð var málflutningur hans sá að nóg væri að losna við Saddam Hussein, ekki þyrfti að brjóta upp valdakerfi hans.
Eftir hernámið virtist hernámsstjórnin hins vegar ætla að fara aðra leið. Íraski herinn og Baathflokkurinn voru leystir upp. Þar með var ekki sagt að valdaklíku Saddams Husseins væri hrundið frá völdum. Þvert á móti var þróunin sú að næstráðandi tók við stöðu yfirmanns og stundum var ekki einu skipt um mann. T.d. var menningarmálaráðherra Íraks endurráðinn. Í hernaðaráætlunum og bardögum, t.d. Falluja, kom þetta skýrt fram. Þar var stuðst við yfirmenn úr her Íraks.
Núna hefur Allawi stigið skrefið aftur á bak til fulls og boðar endurreisn Írakshers og jafnvel Baathflokksins líka.
Þetta telur Rai sýna svart á hvítu að markmið stríðsins var aldrei að koma á lýðræði, enda hefði það í för með sér meirihlutaræði Sjíta. Þvert á móti hefur hernámsliðið vera undrafljótt að skilgreina framámenn úr röðum Sjíta sem höfuðóvininn en gamla gengið sem hefur stjórnað Írak frá 1921 hefur endurheimt völdin.
Þessi endurreisn valdaklíku Sunníta hentar vel bandamönnum Vesturlanda í Austurlöndum nær. Sádí-Arabar vilja ekki sjá nýtt ríki Sjíta á þessum slóðum og ekkert ógnar Tyrkjum meir en aukin sjálfstjórn Kúrda í Írak.
Hins vegar er ljóst að hvorki Sjítar né Kúrdar munu þola þessi umskipti án þess að grípa til aðgerða. Því óttast Rai áframhaldandi upplausn og borgarastríð í Írak.
Sverrir Jakobsson
Fyrirlestur frá Milan Rai
8.6.2004
Um þessar mundir sækja Ísland heim þau Milan Rai og Emily Johns, sem eru þekktir breskir friðar og umhverfisverndarsinnar. Milan Rai hefur starfað náið með Noam Chomsky í gegnum árin og hefur skrifað bækur um efni á borð við stríðsreksturinn í Írak og um kenningar Chomskys.
Emily Johns er þekktur listamaður innan alþjóðlegu friðar og umhverfishreyfingarinnar.
Milan rekur vefsvæðið Justice not Vengeance (j-n-v.org). Hann er höfundur bókanna Chomsky’s Politics; War Plan Iraq og Regime Unchanged. Hann hefur hlotið Transport and General Workers Peace verðlaunin.
Þann 11. júní næstkomandi mun Milan Rai halda fyrirlestur á vegum Samtaka herstöðvaandstæðinga. Milan mun á ræða vítt og breytt um árásarstríðið gegn Írak, hvað hefði mátt gera betur af hálfu friðarhreyfingarinnar og einnig hvað var vel gert.
Fyrirlesturinn hefst klukkan 20 föstudaginn 11. júní og verður í húsnæði ReykjavíkurAkademíunnar að Hringbraut 121.
SHA
Vel heppnaður fundur á Ísafirði
7.6.2004
Fundur friðasinna á Ísafirði á Ísafirði var haldinn í Edinborgarhúsinu á Ísafirði. Gestir fundarins voru þeir Sverrir Jakobsson og Torfi Stefán Jónsson. Umræðuefni fundarins var þátttaka Íslendinga í Íraksstríðinu. Hafdís Pálsdóttir lék á píanó og fundarstjóri var Jóna Benediktsdóttir. Á fundinum gæddu fundarmenn sér á friðarpönnukökum.
Í lok fundarins var eftirfarandi ályktun samþykkt:
Ísafirði 4. júní 2004
Fundur friðarsinna á Ísafirði mótmælir því harðlega að íslenska þjóðin skuli hafa verið dregin inn í hernaðarbrölt, sem þjónar fyrst og fremst hagsmunum olíufursta og vopnasala í Bandaríkjunum. Það er óþolandi að ríkisstjórn Íslands fylki sér í lið með stórveldi sem virðir ekki alþjóðasáttmála og mannréttindi nema þegar það hentar eigin hagsmunum. Nú hefur komið í ljós að þær fullyrðingar sem notaðar voru til þess að réttlæta árásirnar á Írak eru haldlitlar og herraþjóðin sýnir ekki meiri manngæsku í samskiptum sínum við íbúana en fyrri valdhafar. Fundurinn krefst þess að ríkisstjórn Íslands biðji íslensku þjóðina afsökunar á stuðningi sínum við árásirnar á Írak og viðurkenni að það hafi verið mistök að styðja innrásina í Írak
Ritsjtóri
Vitnisburður um stríðsglæpi í Írak
21.5.2004
Stöðugt fleiri gera sér nú grein fyrir raunverulegu eðli árásarstríðs Bandaríkjamanna og Breta í Írak. Myndbirtingar og frásagnir sjónarvotta hafa rifið niður þá glansmynd sem ráðamenn reyndu að draga upp af stríðinu með tilstyrk fjölmiðla.
Á vefritinu Deiglunni, birtist á uppstigningardag viðtal Baldurs Arnarsonar og Zoë Robert við ástralska konu, Ruth Russell, sem gegndi hlutverki "mannlegs skjaldar" í aðdraganda stríðsins. Einn Íslendingur, Dagur Ingvarsson, var í sömu stöðu sem kunnugt er.
Viðtalið er stórfróðlegt og fyllsta ástæða til að hvetja friðarsinna til að kynna sér efni þess.
Hér má sjá viðtalið.
Ritstjóri
Sumarskemmtun herstöðvaandstæðinga
13.5.2004
Miðvikudaginn 19. maí efna Samtök herstöðvaandstæðinga til skemmtidagskrár ásamt borðhaldi.
Skemmtunin verður haldin í sal Ásatrúarfélagsins við Grandagarð. Dagskráin hefst kl. 20 en húsið verður opnað kl. 19.
Á dagskránni eru m.a. tónlistaratriði og afar óvenjuleg uppfærsla á Sjálfstæðu fólki eftir Halldór Laxness, sem leikin verður á 8 og 1/2 mínútu.
Miðaverð er aðeins 2.500 kr. fyrir mat og skemmtidagskrá, ásamt fordrykk. Léttar veitingar verða seldar á staðnum.
Nauðsynlegt er að panta miða á skemmtunina fyrirfram og eru herstöðvaandstæðingar hvattir til að svara um hæl, með því að senda tölvupóst á sha@fridur.is eða hringja í s. 554-0900.
SHA
Hádegisfundur á Miðvikudag
10.5.2004
Miðvikudaginn 12. maí efna Samtök herstöðvaandstæðinga til hádegisfundar í veitingasalnum Litlu Brekku í Bankastræti kl. 12:00.
Þar mun Dr. Dietrich Fischer halda stutt erindi og svara spurningum um eitt og annað er viðkemur friðar- og afvopnunarmálum.
Dr. Fischer er fæddur í Sviss árið 1941, en hefur starfað við háskóla í friðarfræðum vestan hafs og austan. Eftir hann liggur fjöldi greina og bóka um friðartengd málefni. Einna þekktust er bókin Preventing War in the Nuclear Age frá árinu 1984, en einnig má nefna Winning Peace: Strategies and Ethics for a Nuclear-Free World sem hann samdi m.a. ásamt Íslandsvininum Jan Öberg. Þá hefur Dr. Fischer unnið ásamt Hohan Galtung og ráðgjafarstörf á sviði afvopnunarmála hjá Sameinuðu þjóðunum.
Það er mikill fengur í því fyrir friðarsinna að fá að hitta mann sem býr yfir jafn mikilli reynslu og þekkingu og Dr. Fischer. Vonandi geta sem allra flestir séð sér fært að mæta í Litlu Brekku á miðvikudaginn. Hægt verður að kaupa súpu og/eða kaffi á staðnum.
SHA
Ályktun prestastefnu
5.5.2004
Það vakti athygli á dögunum, þegar prestastefna sendi frá sér harðorða ályktun gegn þátttöku Íslands í stríðsrekstri í Írak, Afganistan og í ríkjum gömlu Júgóslavíu. Ályktun þessi er raunar í fullu samræmi við það sem sambærilegar stofnanir og félög presta víðs vegar um heiminn hafa sent frá sér á undanförnum mánuðum og misserum. Ályktunin hljóðar svo:
Prestastefna 2004, haldin í Grafarvogskirkju í Reykjavík 27. – 29. apríl, harmar stuðning íslenskra stjórnvalda við stríðið í Írak.
Við hvetjum íslensk stjórnvöld til þess að hætta stuðningi sínum við stríðsreksturinn í Írak og að styðja aldrei stríð gegn annarri þjóð eða annan órétt, minnug orða Jesú: „Slíðra sverð þitt! Allir, sem sverði bregða, munu fyrir sverði falla.”
Greinargerð með ályktuninni:
Elsta samfellda lýðræðishefð veraldar er á Íslandi. Íslendingar gátu allt fram undir lok liðinnar aldar verið stoltir af því að hafa aldrei stutt það að farið væri með vopnavaldi gegn annarri þjóð. Þegar Íslandi gafst kostur á að gerast stofnaðili Sameinuðu þjóðanna 1945 höfnuðu stjórnvöld því boði þar sem áskilið var að við lýstum yfir stríði á hendur Þýskalandi og Japan. Og þegar Íslendingar gengu í NATO 30. mars 1949 lýstu forystumenn þjóðarinnar yfir því að það væri gert með þeim fyrirvara að við myndum aldrei fara með vopnavaldi gegn annarri þjóð.
Nú hefur þessi hefð verið rofin með þátttöku í stríðinu í Afganistan, Serbíu, Bosníu og Írak. Gömul hefð og sæmd íslensku þjóðarinnar hefur þar með orðið fyrir hnekki.
Ástand heimsmála ber þess vott að sú hugmyndafræði sem beitt er um þessar mundir við lausu ágreiningsmála er gjaldþrota og tryggir ekki frið en viðheldur óvissu og eykur glundroða. Kristið fólk um allan heim hefur ályktað gegn stríðinu í Írak og má í því sambandi minna á málflutning Lútherska heimssambandsins, Alkirkjuráðsins, Jóhannesar Páls páfa II og erkibiskupsins af Kantaraborg.
Prestar eru og eiga að vera köllun sinni samkvæmir og boða frið og sáttargjörð á meðal einstaklinga, hópa og þjóða og halda á lofti leið samræðunnar í stað vopnavalds til þess að setja niður deilur og ágreining.
Af vefnum: www.kirkjan.is
1. maí - morgunkaffi og ganga
27.4.2004
Samtök herstöðvaandstæðinga hafa um árabil látið til sín taka á baráttudegi verkalýðsins, 1. maí. Merki og kröfur SHA hafa verið áberandi í kröfugöngunni í Reykjavík, enda taka friðarsinnar daginn snemma og undirbúa sig vel. Engin undantekning verður á þessu í ár.
Morgunkaffi SHA verður að þessu sinni haldið að Vesturgötu 7 (á horni Vesturgötu og Garðastrætis). Það stendur frá kl. 11:00 til 13:00. Þar eru allir velkomnir.
Að morgunkaffinu loknu verður haldið með kröfuspjöld að Hallgrímskirkju og gengið þaðan niður á Ingólfstorg. Látum kröfur okkar heyrast skýrt og greinilega á þessum baráttudegi.
SHA
Merkisdagur í mannkynssögunni
19.4.2004
Nítjándi apríl er merkilegur dagur í mannkynssögunni, þótt ólíklegt sé að um það verði sérstakelga fjallað í fréttum ljósvakamiðlanna. Það var þennan dag árið 1948 að Mið-Ameríkuríkið Costa Rica lagði niður her sinn.
Samkvæmt hugmyndafræði þeirra sem hvað fyrirferðamestir eru í umræðum um utanríkismál, hefði þessi ákvörðun átt að jafngilda sjálfsmorði - að afvopnast í heimshluta sem kunnur er fyrir vopnaskak og borgarastyrjaldir. Veruleikinn segir hins vegar aðra sögu.
Ekkert ríki Mið-Ameríku hefur verið jafnlaust við innanlandsófrið og Costa Rica. Ríkisstjórnir og forsetar láta þar að völdum eftir kosningar, ekki byltingar og valdarán. Pólitískur stöðugleiki er meiri en annars staðar á svæðinu og almenn velmegun meiri, enda sparast geysilegar fjárhæðir sem ella hefðu runnið til hernaðarmála.
Costa Rica hefur kappkostað að vera virkur aðili á sviði utanríkismála, en það gera stjórnendur landsins ekki með vígvæðingu heldur með því að rækta diplómatísk samskipti. Það er engin furða þótt oft sé leitað til stjórnmálamanna þaðan þegar kemur að því að miðla málum í erfiðum deilumálum og er skemmst að minnast friðarverðlauna Nóbels sem féllu árið 1987 í skaut forsetans Oscars Arias Sánchez, fyrir þátt hans í gerð friðarsamninga í Rómönsku Ameríku.
Costa Rica er smáríki sem nýtur alþjóðlegrar virðingar. Sú virðing er raunveruleg og ekki bara til í höfðum veruleikafirrtra utanríkisráðherra sem senda stolltir fréttatilkynningar í hvert sinn sem bandarískir ráðamenn klappa þeim á kollinn fyrir undirgefnina. Sú staðreynd að herleysið hefur reynst íbúum Costa Rica vörn en ekki ógn í heimshluta sem seint verður talinn friðsamlegur - er holl ábending fyrir okkur Íslendinga og íbúa annarra fámennra ríkja. Margur er knár þótt hann sé smár.
Ritstjóri
Hvaða vörn er best?
18.4.2004
Torfi Stefán Jónsson, miðnefndarmaður í SHA, birti þessa grein í Fréttablaðinu sunnudaginn 18. apríl, þar sem hann svaraði grein Magnúsar Þórs Hafsteinssonar Alþingismanns í sama blaði. Grein Torfa birtist hér í heild sinni.
Magnús Þór Hafsteinsson fer mikinn í grein sinni í Fréttablaðinu þann 14. apríl. Þar gerir hann eilitla úttekt á skýrslu utanríkisráðherra og áhyggjum sínum yfir varnarmálum Íslands. ,,Afleiðing af lokum kalda stríðsins. Ísland er laust úr skotlínu stórvelda Bandaríkja og Sovétríkja. En ekki bara svo einfalt."
Hvað er ekki svo einfalt? Við erum laus úr einum mestu hættutímum sem uppi hafa verið. Ekki að ég hafi að miklu leyti hugsað út í þessa hættu. Fyrstu sjö æviár mín voru háð geðþótta stjórnarmanna í austri og vestri. Sumir voru undir þessari kjarnorkuhættu í heil 50 ár. Japanir fengu nú að kenna á þessari vá í seinni heimsstyrjöldinni.
Magnús segir okkur frá því að hernámsliðið er að fara og því verðum við að fá okkur annað. Ekki viljum við vera sjálfstætt land án erlends hers, eða hvað?
Þingmaðurinn nefnir að góð staðsetning Íslands á Atlantshafinu ætti að henta Bretum, Dönum, Þjóðverjum eða Norðmönnum. Einnig ættum við að búa til kafbátalægi fyrir kjarnorkuknúna kafbáta þeirra. Magnúsi fyndist þetta ennþá skemmtiegra ef við hefðum sérsveitir og létum landhelgisgæslunni herskip í té svo hún gæti orðið hluti af flota NATO.
Hryðjuverk urðu í Þýskalandi og Bretlandi á sínum tíma þrátt fyrir mikinn varnarbúnað. Nú nýverið hafa orðið hryðjverk á Spáni og fyrir nokkrum árum í mesta herveldi sögunnar, Bandaríkjunum. Ísland er nú hluti af NATO og vestrænu ríkjunum. Við erum varnarlaus, væri ekki einfaldast að sprengja okkur upp?
Ísland hefur bara ekki ennþá átt þátt í svo mörgum óhæfuverkum að taka þurfi eftir, ennþá skyggja bandalagsríkin á okkur hvað varðar hryðjuverk gegn arabalöndunum og þriðja heiminum.
Þessi sami her og er með hernám hér á landi hefur hertekið Afganistan og Írak. Þessi sami her átti að vernda landið sitt gegn hryðjuverkum, það tókst ekki. NATO hefði átt að eiga þátt í að verja Madrid en það tókst ekki. Af hverju ætti þeim að takast að verja Ísland?
Besta vörnin liggur í friðsamri utanríkisstefnu þar sem árásarstríði er hafnað. Besta vörnin liggur í góðri samvinnu við Sameinuðu þjóðirnar.
Torfi Stefán Jónsson
Ályktun frá miðnefnd SHA
16.4.2003
Samtök herstöðvandstæðinga fordæma fjöldamorð Bandaríkjahers á yfir 600 óbreytum borgurum í Fallujah í Írak. Þar eru á ferð hefndaraðgerðir sem bitna á saklausu fólki, auk þess sem verið er að stunda hóprefsingar af því tagi sem tíðkuðust í síðari heimsstyrjöldinni.
Ástandið í Írak um þessar mundir er ótvíræð sönnun þess að þeir sem vöruðu við hernámi Íraks fyrir rúmu ári síðan hafa reynst hafa haft rétt fyrir sér í öllum meginatriðum. Ríkisstjórn Íslands verður hins vegar að axla ábyrgð sína á því ógnarástandi sem nú ríkir í Írak. Það er afleiðing af ólögmætu stríði sem ríkisstjórnin kaus að styðja án þess að spyrja þjóðina álits.
SHA
Íslendingar greiða 26 milljónir fyrir flutninga á herþyrlum
14.4.2004
Á dögunum eyddi ríkisstjórn Íslands 26 milljónum í að flytja sex Apache herþyrlur til Afganistan. Flutningar þessir eru skilgreindir sem neyðaraðstoð Íslands við afgönsku þjóðina. Þetta kemur fram í svari stjórnvalda við fyrirspurn miðnefndarmanns í Samtökum herstöðvaandstæðinga.
Páll Hilmarsson, fulltrúi í miðnefnd SHA sendi utanríkisráðuneytinu svohljóðandi fyrirspurn þann 31. mars síðastliðinn:
Utanríkisráðuneytið, 150 Reykjavík
Rauðarárstíg 25, Reykjavík
Ágæti viðtakandi.
Í hádegisfréttum Ríkisútvarpsins í dag þann 31. mars 2004 sagði utanríkisráðherra Halldór Ásgrímsson eftirfarandi í símaviðtali við Jón Guðna Kristjánsson:
"...eins höfum við lagt fram flugvélar í nokkrum tilvikum til þess að flytja gögn til Afganistan"
Undirritaður óskar eftir eftirfarandi upplýsingum:
1. Hvaða gögn hefur íslenska ríkið flutt til Afganistan og fyrir hvern?
2. Með hvaða flugvélum voru fyrrgreind gögn flutt?
3. Hver var kostnaður við fyrrgreinda flutninga?
4. Önnur þau gögn sem varða fyrrgreinda flutninga en er ekki sérstaklega vísað til hér að ofan.
Svör óskast send rafrænt til ...
Með vinsemd og virðingu, Páll Hilmarsson
Í dag, miðvikudaginn 14. apríl, barst svohljóðandi svar frá embættismanni í utanríkisráðuneytinu:
Ágæti Páll,
Beðist er velvirðingar á að ekki skuli hafa verið unnt að svara fyrirspurn þinni frá 31. mars síðastliðnum fyrr. Þessa töf má m.a. rekja til fjarveru starfsmanna sem hafa með viðkomandi málefni að gera og páskaleyfa.
1. Hvaða gögn hefur íslenska ríkið flutt til Afganistan og fyrir hvern?
Fluttar voru 6 Apache herþyrlur fyrir hollenska flugherinn í tveimur flugferðum, dagana 28.03.2004 og 31.03.2004. Þetta telst hluti af stuðningi við öryggissveitir Atlantshafsbandalagsins í Afganistan og er í samræmi við ákvörðun ríkisstjórnarinnar í tengslum við leiðtogafund bandalagsins í nóvember 2002.
2. Með hvaða flugvélum voru fyrrgreind gögn flutt?
Þyrlurnar voru fluttar með AN-124 vélum í eigu úkraínsks flugfélags sem er með samninga við Atlantshafsbandalagið um fragtflutninga.
3. Hver var kostnaður við fyrrgreinda flutninga?
Hvort flug kostaði 178 þús. Bandaríkjadali og þau bæði því samtals 356 þús. Bandaríkjadali sem samsvarar u.þ.b. 26 millj. kr. á gengi dagsins í dag.
Þetta eru fróðlegar upplýsingar og umhugsunarverðar fyrir friðelskandi fólk. Er fjármunum skattborgara ekki betur varið á annan hátt en með því að flytja drápstól til stríðshrjáðs lands? Blásnauðum íbúum Afganistan er í það minnsta lítill greiði gerður með slíku athæfi.
Ritstjóri
Bandaríkin úr Nató - herinn heim
6.4.2004
Af umfjöllun um bandarísk stjórnmál í íslenskum fjölmiðlum mætti ætla að full samstaða væri vestra um hernaðarstefnu stjórnvalda, stórfellda vígvæðingu og rekstur hernaðarbandalaga. Sú er þó alls ekki raunin.
Í Bandaríkjunum er starfrækt öflug friðarhreyfing sem heldur uppi harðri gagnrýni á utanríkisstefnu Bandaríkjastjórnar. Þannig hafa fjölmennar mótmælaaðgerðir verið haldnar gegn stríðsrekstrinum í Írak og víðar.
Önnur er sú hreyfing sem sjaldan er rætt um hérlendis, en það eru bandarískir frjálshyggjumenn sem gagnrýna hernaðarumsvif þjóðar sinnar harðlega. Maður er nefndur Ron Paul. Hann situr í fulltrúadeild Bandaríkjaþings fyrir Repúblikanaflokkinn og var forsetaframbjóðandi Frjálshyggjuflokksins árið 1988.
Nýverið ritaði Ron Paul grein þar sem hann gagnrýndi stækkun NATO og krafðist þess að bandarískar hersveitir væru kallaðar heim frá Evrópu. Ekki er það sérstök friðarhugsjón sem ræður afstöðu þingmannsins, heldur hagsmunir bandarískra skattgreiðenda. Athyglisvert er að kynna sér sjónarmið frjálshyggjumanna vestanhafs, en þeim er lítt haldið á lofti af hugsjónasystkinum þeirra hér á landi. Lesa má grein Pauls hér.
Ritstjóri
Stofnfundur á baráttudegi
31.3.2004
30. mars hefur alla tíð verið einn af helstu baráttudögum herstöðvaandstæðinga, enda á þeim degi sem Alþingi samþykkti inngöngu í Atlantshafsbandalagið og braut þar með freklega gegn stjórnarskrá Íslands. Það fór því vel á því að þessi dagur yrði fyrir valinu til stofnunar Friðarhússins, félags sem hefur það að markmiði að festa kaup á húsnæði fyrir starfsemi SHA.
Ljóst er að aðstöðuleysi hefur lengi staðið félaginu fyrir þrifum, enda nauðsynlegt í allri stjórnmálabaráttu að hafa yfir að ráða húsnæði þar sem félagsmenn geta komið saman, ráðið ráðum sínum og undirbúið aðgerðir. Þá eiga samtökin mikið af gripum og heimildum sem brýnt er að varðveita við fullnægjandi aðstæður.
Á stofnfundi Friðarhússins ehf. gerðust fimmtán manns hluthafar auk SHA. Í kjölfarið verður unnið að því að auka hlutaféð og fjölga hluthöfum, en lágmarkshlutur er 10.000 krónur. Mega félagsmenn í SHA og aðrir velunnarar samtakanna eiga von á að haft verði samband við þá vegna þessa máls.
Jafnframt kalla aðstandendur félagsins eftir tillögum um heppilegt húsnæði eða hugmyndum um mögulega nýtingu á því: sha@fridur.is
Formaður fyrstu stjórnar Friðarhússins er Elvar Ástráðsson: systaelv@itn.is
Ritstjóri
Velheppnaður baráttufundur á Akureyri
21.3.2004
Baráttuhópur gegn stríðsyfirgangi hélt fund síðastliðinn laugardag, en þann 20. mars var eitt ár liðið frá því stríðið í Írak hófst. Fundurinn var haldinn á kaffihúsinu Amour á Akureyri. Pétur Pétursson, læknir, flutti sköruglega ræðu á fundinum og birtist hún hér í fullri lengd.
* * *
Góðir félagar!
Við erum hingað komin í dag til að samhryggjast á eins árs afmæli Íraksstríðsins, sem er flestum öðrum stríðum greinilegra dæmi um lægstu og ómerkilegustu eiginleika og hvatir mannseðlisins: hatur, fáfræði, grimmd, fals og ágirnd. Stríð, sem háð var í trássi við alþjóðalög og stofnsáttmála og samþykktir Sameinuðu þjóðanna. Stríð sem enginn getur unnið og sem skapar margfalt meiri vandamál en það leysir.
Fyrir ári síðan komu herstöðvaandsræðingar og friðarsinnar sama til fundar á Kaffi Akureyri til að mótmæla þessu stríði. Þar rakti Elías Davíðsson með skýrum hætti ástæður þessa stríðs og leiddi að því líkur, að þarna væru Bandaríkjamenn að tryggja áhrif sín á olíuframleiðslu Íraka fremur en að bjarga heiminum frá ógnvænlegu herveldi og hermdarverkahreiðri eða frelsa kúgaða þjóð undan veruleikafirrtum harðstjóra og fjöldamorðingja. Allar fullyrðingar Elíasar hafa átt við rök að styðjast.
Framganga Bandaríkjamanna kemur þeim svosem ekki á óvart, sem ekki hafa kosið að loka augunum fyrir blóði drifinni sögu þeirra í Mið- og Suður-Ameríku og Suðaustur-Asíu að ekki sé nú talað um yfirgang þeirra og sólóspil á alþjóðavettvangi, þar sem þeir telja sig yfir alþjóðasamþykktir hafna og fást hvorki til að gerast aðilar að mannréttindayfirlýsingum né mengunarvarnasamþykktum. Ég er þessa dagana að glugga í merka og afar læsilega bók ameríska rithöfundarins og kvikmyndagerðarmannsins, Michael Moore, Stupid White Men, en með því bókarheiti er hann að lýsa Bush-stjórninni, fortíð hennar og gjörðum á valdastóli. Þar kemur glögglega fram, hve tengsl þessara ofstækisfullu hægrimanna og svörnu óvina allrar samhjálpar og félagshyggju við bandaríska auðhringa eru sterk og órjúfanleg. Og þessir auðhringar eru ekki af verri endanum; Enron, Alcoa, General Motors, Philip Morris og þannig mætti lengi telja. Leiguþý mengandi stóriðju, olíuiðnaðar og tóbaksiðnaðar fara með stjórn voldugustu þjóðar heims, sem slakar á öllum kröfum og eftirliti með skemmdarverkum þeirra á náttúrunni og heilsu fólks. Og verkin sýna merkin: Sköttum er létt af herðum stóreignamanna og auðhringa og dregið er úr framlögum til félagslegrar þjónustu og velferðarmála. Og svo er mannslífum fórnað í Írak til að auka hagvöxtinn með auknum umsvifum hergagnaiðnaðarins og áhrif olíuiðnaðarins eru tryggð við Persaflóa. Að
frátaldri kjarnorkuógninni þá eru stríð þó heldur minni ógn við öryggi heimsins en gróðurhúsaáhrifin og gríðarleg umhverfisröskun af mannavöldum, sem þegar er farin að hafa í för með sér alvarlegar breytingar á veðurfari heimsins. Og olíuiðnaðurinn knýr þessa eyðileggingu áfram.
Óskiljanlegri en afstaða olíugreifanna er þó framganga kratadruslunnar og tækifærissinnans Blair, sem lét sig hafa það að ganga í berhögg við vilja þjóðar sinnar, eða kanaleppsins José Aznar, sem kallaði yfir þjóð sína hermdarverk múslíma og laug svo sökinni uppá landa sína rétt fyrir kosningar. Hermangshórerí Halldórs Ásgrímssonar er auðskildara, því þar fer maður minni sanda og sæva. Til þess að geta hangið á hermangsspenanum einsog tilberi kom hann skríðandi til Bandaríkjamanna og grátbændi þá um að vera kyrra, til þess að atvinnuástandið á Suðurnesjum biði ekki hnekki af brottför verndaranna. Og fljótur var hann að skrifa undir stuðningsyfirlýsinguna í bandaríska sendiráðinu, þegar húsbóndinn kallaði og svo mikið lá á, að ekki gafst tóm til að kynna málið í utanríkisnefnd. Og enn reynir hann að blekkja þjóð sína með uppspuna um gereyðingarvopn í Írak eða bækistöðvar hryðjuverkamanna, sem engar sannanir hafa fundizt fyrir að hafi verið þar.
Og nú súpa stríðshetjurnar seyðið af blekkingum sínum og illvirkjum.
Bandaríkjamenn hafa kveikt hatursbál hins islamska heims í sinn garð og draga svo öll Vesturlönd með sér að bálinu, sem þeir reyna að slökkva með olíu. Hryðjuverk verða aldrei stöðvuð með ofbeldi og manndrápum, sem bara kynda undir meira hatri. Það sýna dæmin frá Palestínu, þarsem Kanar styðja efnahagslega og siðferðislega þá þokkaiðju Sharons að murka lífið úr varnarlausum Palestínumönnum með því að girða fyrir alla þeirra afkomumöguleika og eyðileggja skipulega innviði þjóðfélagsins. Með sama hætti létu Bandaríkjamenn það gott heita, er illvirkjar, trúlega af þeim sjálfum sendir, eyðilögðu ómetanleg menningaverðmæti í Bagdad, bókasöfn, fornminjar og trúarbragðasöfn, af þeirri ástæðu, að þarna var verið að eyðileggja sjálfsmynd og sjálfsvirðingu íröksku þjóðarinnar. Sjálfsmorðsárásir múslíma spretta auðvitað ekki af engu. Þetta viðbjóðslega illgresi hafa Bandaríkjamenn auðvitað ræktað í gegnum árin með yfirgangi sínum og algjöru virðingarleysi fyrir framandi menningarheimi. Allt til að fullnægja þörfum auðvaldsins og auðhringanna og til að tryggja alheimsáhrif Bandaríkjanna, sem í dag hafa hálfa milljón manna undir vopnum í 70% allra ríkja heims.
Við getum haft áhyggjur af
* framtíð þess mannkyns, sem er selt undir hernaðaryfirburði þjóðar, sem stjórnað er af fáfróðum og þröngsýnum ofstækismönnum
* framtíð þeirrar þjóðar sem situr uppi með slíka stjórn ánþessað meirihluti hafi kosið sér hann
* framtíð þeirrar þjóðar, sem sýnir lýðræðinu ekki meiri áhuga en fram kemur í 50% kosningaþátttöku
* framtíð þeirrar þjóðar sem býr við réttarkerfi, sem sér þær aðferðir vænlegastar til að bæta þjóðfélagið að dæma fólk til dauða og refsa börnum með áratuga fangelsisvist og svipta þau öllum þroskamöguleikum og lífshamingju
* framtíð þeirrar þjóðar sem skapar sér heimsmynd með fóðri kapítalískrar fjölmiðlunar
* framtíð þeirra leppríkja, sem einskorða menningarneyzlu sína við andlegt sorp herraþjóðarinnar
* framtíð þeirra leppríkja, sem sækja allar sínar fyrirmyndir til sömu herraþjóðar nema þá helzt á sviði náttúruverndar.
Öll er framganga Bush-stjórnarinnar ógnvænleg, utan lands og innan, og þjónar augljóslega aðeins hagsmunum ákveðinna gróðaafla þar vestra, jafnvel þótt haukarnir frá Texas telji sig vera að ganga sérstakra erinda þeirra himnafeðga.
En höfum við eitthvað um þetta að segja?
Já, vissulega. Við getum með ýmsum hætti beitt okkur gegn þeirri þjóðfélagsgerð, sem byggir á siðlausum lögmálum frumskógarins. Frelsi til að traðka á öðrum er forkastanlegt, en það er einmitt slíkt frelsi, sem hefur sogið kraftinn úr hinum dreifðu byggðum þessa lands og komið beztu mjólkurkúm þjóðarinnar í eigu örfárra braskara og gróðapunga, sem síðan flytja fjármagnið úr landi. Fjöregg alþýðu þessa bæjarfélags, Ú.A. er nú komið á höggstokkinn og bíður þess nú að verða hlutað í sundur og selt hæstbjóðendum í smápörtum. Það eru fjármálaöflin, sem alltof miklu ráða, er stýra gangi heimsmála jafnt sem atvinnumálum á Íslandi. Og þetta látum við viðgangast og flokkar í hugsjónalegum dauðateygjum komast upp með það að kaupa sér varnarsigra í kosningum með sjónvarpsauglýsingum, vegna þess að áhorfendur eru svo illa upplýstir og fáfróðir af öllu afþreyingarglápinu að þeir trúa blekkingum þeirra. Og hvert ætli fyrirmyndirnar að þessum vinnubrögðum séu svo sóttar?
Stríð eiga sér alltaf efnahagslegar forsendur. Allur vaðall um trú, hugsjónir og varnir er alltaf aðeins fyrirsláttur til að slá ryki í augu fólks. Fáfræði og andvaraleysi almennings í lýðræðisríkjum er nú til dags meiri ógn við heimsfriðinn en einræðisherrar með yfirskegg. Það samfélag sem nærist á afþreyingarfjölmiðlun og viðskiptalegri matreiðslu upplýsinga er illa sett og varnarlaust fyrir blekkingaáróðri.
Það eru stórgróðaöflin og auðhringarnir, sem knýja fram Íraksstríð og hindra það, að þjóðir heims nái saman um varnir gegn mengun og eyðileggingu gæða jarðarinnar.
Kannski er enginn meginmunur á skammsýni þeirra, sem styðja Íraksstríð og atvinnuskapandi framkvæmdir, sem hafa í för með sér eyðileggingu lands. Halldór Ásgrímsson seldi heiður sinn fyrir vonina um að Suðurnesjamenn gætu rótað í öskuhaugum Bandaríkjahers einhverjum árum lengur. Siv Friðleifsdóttir sveik það, sem henni var trúað fyrir, íslenzkri náttúru og óspilltu umhverfi, og hefur unnið markvisst að því að halda náttúruverndaröflum í skefjum, svo hetjur stundargróðas fái að útsvína og eyðileggja íslenzka náttúru til að auka hagvöxtinn í nokkur ár. Á þessu tvennu er stigsmunur hvað varðar mannfall en enginn eðlismunur.
Landeyðandi virkjanir og mengandi stóriðja, sem eru af því tagi sem furðu og hneykslun vekur meðal siðmenntaðs og upplýsts fólks í nágrannalöndum okkar, og stríðsrekstur Bandaríkjamanna eiga sér sameiginlegan hvata, gróðafíknina. Við Íslendingar höfum kosið að þróa þjóðfélag okkar í átt græðgisvæðingar. Afleiðingin verður rótlaust og streitusjúkt þjóðfélag. Hagvöxtur og heilbrigði fara ekki saman þegar græðgin og lögmál frumskógarins blandast fáfræðivæðingu upplýsingatækninnar og hinnar gróðadrifnu fjölmiðlunar.
Skömm sé illmennunum Saddam Hussein, George Bush og Ariel Sharon. Skömm sé druslunum Blair, Aznar og Ásgrímssyni. Skömm sé þeim, sem svíkja það, sem þeim er trúað fyrir.
Pétur Pétursson
Verðlaunaafhending við Stjórnarráðið á laugardag
17.3.2004
Laugardaginn 20. mars verður ár liðið frá því að árásarstríð Bandaríkjamanna, Breta og bandalagsríkja þeirra hófst í Írak. Að því tilefni efna friðarsinnar um víða veröld til aðgerða.
Hér á landi munu Samtök herstöðvaandstæðinga andæfa stríðsrekstrinum, stuðningi íslenskra stjórnvalda og veru bandaríska hersins á Íslandi. Aðgerðirnar verða fyrir framan Stjórnarráðið og hefjast kl. 12:00.
Með stuðningi sínum við stríðið í Írak hugðist íslenska ríkisstjórnin öðlast virðingu og viðurkenningu. Virðingin hefur látið á sér standa, en kannski hlotnast þeim viðurkenningar á laugardaginn kemur. Þar munu íslenskir friðarsinnar veita verðlaun í mörgum flokkum.
* Hver hlýtur verðlaun fyrir svæsnustu lygina í aðdraganda stríðsins?
* Hver er slyngasti stríðsæsingamaðurinn?
* Og hverjir reyndust staðföstustu bandamenn Bush-stjórnarinnar?
Erlendir jafnt sem innlendir stjórnmálamenn koma til greina við tilnefningar verðlaunanna. Enn hafa þó engir þjóðarleiðtogar staðfest komu sína.
SHA
Fundur á Akureyri
15.3.2004
Eins árs stríð. Styðjum við enn?
Baráttuhópur gegn stríðsyfirgangi heldur almennan fund laugardaginn 20. mars á Kaffi Amour við Ráðhústorg á Akureyri, kl. 15.00.
Ræðu flytur Pétur Pétursson, læknir. Ávarp flytur Guðrún Þórsdóttir, Söngur og ljóðalestur...
Þann 20. mars er eitt ár liðið frá því stríðið í Írak hófst. Það líður ekki sá dagur að ekki komi fréttir af aðgerðum hernámsandstæðinga í Írak þótt Bush hafi lýst yfir fullum sigri. Andspyrnan hefur breiðst til allra hluta Íraks og enn frekar eftir að gamli harðstjórinn var fangaður. Það sannar að andspyrnuöflin njóta víðtæks stuðnings og sýnir í réttu ljósi þá "frelsun" sem í sannleika var heimsvaldabrölt, árásarstríð og nauðgun. Sprengjutilræðin í Madríd sl. fimmtudag - sem herskáir íslamistar virðast standa á bak við - sýna að ríkisstjórnir sem styðja heimsvaldastríð kalla um leið aukna hættu og bölvun yfir eigin þegna. Öllu þessu verður núið um nasir Bush og Blairs og Davíðs og Halldórs á ársafmæli stríðsins.
Látið boðin ganga, hvetjum sem flesta til að mæta.
Baráttuhópur gegn stríðsyfirgangi
Okkar mál á Alþingi
14.3.2004
Í vetur hafa tvö þingmál verið send Samtökum herstöðvaandstæðinga til umsagnar. Annars vegar var um að ræða þingsályktunartillögu frá þingflokki Vinstrihreyfingarinnar-græns framboðs um stefnu Íslands í alþjóðasamskiptum en hins vegar tillögu fjögurra þingmanna Samfylkingarinnar um skipan opinberrar nefndar um öryggi og varnir Íslands.
Þingsályktunartillaga Vinstri grænna (þingskj. 114) hljóðar svo:
Alþingi ályktar að hagsmuna Íslands verði best gætt með því að landið varðveiti sjálfstæði sitt og fullveldi og standi utan ríkjasambanda en hafi við þau sem besta samvinnu með sérsamningum án aðildar. Þannig verði sjálfstæð og óháð staða landsins nýtt til að treysta samskiptin við ríki, bandalög og markaði beggja vegna Atlantshafsins og við aðra heimshluta. Sérstök áhersla verði lögð á þátttöku í vestnorrænu og norrænu samstarfi og aðra svæðisbundna samvinnu í okkar heimshluta, þátttöku í starfi Sameinuðu þjóðanna, starfi Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu og starfi Evrópuráðsins.
Vegna EES-samningsins og annarra framtíðarsamskipta við Evrópusambandið verði af Íslands hálfu leitast við að þróa þau í átt til tvíhliða samninga um viðskipti og samvinnu.
Alþingi ályktar að kjósa nefnd skipaða fulltrúum allra þingflokka til að vinna með ríkisstjórninni að nánari útfærslu slíkrar stefnumótunar.
Umsögn SHA var á þessa leið:
Eitt af meginatriðunum í stefnu Samtaka herstöðvaandstæðinga er að Ísland standi utan hernaðarbandalaga enda feli aðild að hernaðarbandalagi í sér skerðingu á sjálfstæði þjóðarinnar og sjálfsákvörðunarrétti. Að öðru leyti taka samtökin ekki afstöðu til ríkjasambanda. Samtökin gera enga athugasemd við ofangreinda þingsályktunartillögu.
Þingsályktunartillaga Össurar Skarphéðinssonar, Þórunnar Sveinbjarnardóttur, Guðmundar Árna Stefánssonar og Rannveigar Guðmundsdóttur (þingskj. 86) var sem hér segir:
Alþingi ályktar að kjósa skuli níu manna nefnd til þess að gera úttekt á stöðu öryggis- og varnarmála á Íslandi í ljósi þeirra miklu breytinga sem orðið hafa í heiminum frá lokum kalda stríðsins. Nefndarmenn verði níu og tilnefndir af þingflokkum í samræmi við þingstyrk hvers flokks, þó þannig að hver þingflokkur eigi minnst einn fulltrúa í nefndinni.
Verkefni nefndarinnar séu:
1. Að gera úttekt á stöðu Íslands á alþjóðlegum vettvangi og skilgreina þá vá sem kann að steðja að landinu, hvort sem er óbeint af völdum hernaðar annarra ríkja, af hugsanlegum árásum annarra ríkja, af völdum hryðjuverka eða af annars konar ógnum, svo sem mengunarslysum.
2. Að kanna hvernig sams konar úttekt hefur farið fram í nágrannalöndum okkar, m.a. í Noregi og á Írlandi, með það fyrir augum að nýta það sem vel er gert. Nefndin kalli til sérfræðinga á sviði utanríkismála eftir því sem þörf þykir.
3. Að greina stöðu Íslands að alþjóðalögum, þ.e. gildi varnarsamningsins, hlutverk Íslands í Atlantshafsbandalaginu og hlutverk Íslands í Sameinuðu þjóðunum. Sérstaklega verði fjallað um sögulega arfleifð Íslendinga sem þátttakenda í samstarfi á alþjóðavettvangi og hvert framlag Íslendinga til þjóðaréttar og alþjóðasamfélagsins skuli vera í því ljósi.
4. Að gera tillögur um ráðstafanir innan stjórnkerfisins til þess að tryggja nauðsynlegan viðbúnað og öryggi landsins.
Nefndin skili niðurstöðum sínum innan árs frá samþykkt þessarar tillögu með skýrslu til Alþingis. Nefndin ráði til sín starfsmann sem jafnframt sé nefndarritari.
Umsögn SHA hljóðar svo:
Samtök herstöðvaandstæðinga styðja tillögu um að Alþingi kjósi nefnd til að gera úttekt á stöðu öryggis- og varnarmála á Íslandi. Núverandi skipan mála má rekja til áranna eftir seinni heimsstyrjöld og um hana hefur verið djúpstæður ágreiningur í þjóðfélaginu. Á undanförnum tveimur áratugum hafa hins vegar orðið svo miklar breytingar að vandséð eru rök gegn því að slík úttekt sé gerð. Reyndar hafa ríkisstjórnir Íslands vanrækt að móta nýja stefnu í öryggis- og varnarmálum allt frá falli Berlínarmúrsins. Samtök herstöðvaandstæðinga mæla því með þessari tillögu en leggja þó til að verkefni nefndarinnar verði skilgreind nánar og benda á eftirfarandi atriði til viðbótar þeim verkefnum sem tilgreind eru í tillögunni:
* Nefndin fjalli um grundvöll aðildar okkar að Atlantshafsbandalaginu, ekki síst í ljósi sérstöðu okkar sem herlauss lands.
* Nefndin kanni þann rökstuðning sem notaður var fyrir varnarsamningnum 1951 og ræði endurskoðun hans eða uppsögn á grundvelli breyttra aðstæðna.
* Nefndin fjalli um ákvarðanir stjórnvalda um að efla svokallaða "friðargæslu" og hugmyndir um að efla sérsveitir lögreglunnar, m.a. með hliðsjón af því hvort hér sé verið að koma upp íslenskum her á laun. Nefndin þyrfti einnig að leita eftir svörum ráðamanna við því með hvaða hætti þeir kynna friðargæsluna erlendis.
* Nefndin ræði öryggismál Íslands á breiðum grunni, ekki síst með hliðsjón af því hvort vera setuliðs og herbækistöðvar auki öryggi fólks eða stuðli jafnvel að óöryggi.
SHA
Friður er forsenda jafnréttis
9.3.2004
Erindi Maríu S. Gunnarsdóttur, formanns Menningar- og friðarsamtaka ísl. kvenna á opnum fundi sem haldinn var mánudaginn 8.mars á Alþjóðlegum baráttudegi kvenna fyrir friði og jafnrétti.
Til hamingju með daginn öll.
Til að byrja með ætla ég að nefna íslenska tilvistarkreppu.
Við erum föst í einhverju óraunhæfu væli um litla, kúgaða þjóð. Þetta eru kannski leifar frá tímum Dana en við sjáum á sögunni að í raun erum við fordekruð þjóð sem tekst að græða nánast á öllu. Og í hvað fer gróðinn?
Hópar í samfélaginu eins og sjúkir og aldraðir eru þar ekki í forgang.
Og af því ég veit að það brennur á fleirum ætla ég næst að nefna karla í klípu.
Það var ekki bara okkur, sem störfum í friðarhreyfingunni áfall, þegar þjóðinni var, fyrir ári síðan, att út í stríðsrekstur og taglhnýtt aftan í Bandaríkjamenn í árásarstríði á Írak.
Blettur sem aldrei verður hægt að hreinsa af þjóðinni.
Við vorum ekkert ein um að styðja glæpinn.
Bretland, Pólland, Ástralía, Danmörk og Spánn voru með og Ítalía líka, þar til vindurinn blés úr annarri átt.
Þetta eru auðvitað gamlar fréttir. En hvað lesum við núna eða heyrum í fréttunum?
Þeir eru allir í klípu heima fyrir þessir karlar, sem báru ábyrgð á þessu – allir nema okkar karlar.
Bush er í klípu.
Blair er í klípu.
Asnar er í klípu, forsætisráðherra Póllands, Ástralíu, Danmerkur, allir í klípu.
Hafið þið lesið í okkar pressu að þeir Davíð og Halldór séu í klípu vegna þátttöku í Íraksstríðinu?
Varla – Það virðast allir í klípu – nema við.
Svo gagnrýnislaus er okkar þjóð.
Og félagi þeirra er um það bil að láta gamlan draum um íslenskan her rætast.
Það er liðin tíð að herlausa þjóðin Íslendingar ráðist ekki með hervaldi gegn öðrum þjóðum og noti skattpeningana í velferðarkerfið heima fyrir en ekki í niðurrifsstarf stríðsmaskínunnar.
Þjóðin er hins vegar ekkert alvond – við erum með réttlætiskennd og viljum líka taka þátt í alþjóðlegu hjálparstarfi.
Og í hverju felst þessi hjálp okkar?
Meðal annars í því að þegar ekki er lengur hægt að koma út lýsinu sem við í ógnarframboði fæðubótarefna náum ekki sjálf að innibyrða, þá reynum við að selja gervilimi í stað lima sem við höfum verið þátttakendur í að sprengja undan fólki.
Nú er ástandið í Írak reyndar það slæmt að að slík aðstoð er ekki einu sinni á dagskrá enda lækkar gengi verðbréfa í gervilimafyrirtækinu í samræmi við það.
En reynum við Íslendingar að gera heiminn eitthvað betri?
Þegar við stóðum með Bandaríkjamönnum að árásarstríðinu á Írak,
Vorum við þá að stuðla að auknu lýðræði þar í landi? - NEI
Vorum við að bæta kjör kvenna? - NEI
Af hverju tókum við þá þátt í þessu?
Jú, við vorum einfaldlega að reyna að tryggja að bandaríski herinn eyði áfram um 500 þúsund krónum á dag til að hreinsa Keflavíkurflugvöllinn.
Við vorum að reyna að tryggja það að bandaríski herinn veiti Suðurnesjamönnum áfram vinnu, svo við getum ýtt því á undan okkur að skapa raunveruleg atvinnutækifæri í því byggðarlagi.
Við vorum að reyna að tryggja það að hafa ókeypis aðgang að alþjóðlegum flugvelli. Nokkuð sem flestar sjálfstæðar þjóðir leggja metnað sinn í að fjármagna sjálfar.
##
Stríð og ófriðarbrölt stuðlar ekki að jafnrétti og hefur aldrei bætt kjör kvenna.
Auðvitað hafa orðið ýmsar breytingar á högum kvenna. Jafnvel svo mjög að sumir halda að misrétti gegn konum heyri nánast fortíðinni til - að minnsta kosti í þróuðum löndum. Þessar hugmyndir hafa því miður slævt nokkuð samstöðuna í kvennabaráttunni og í bylgju nýfrjálshyggju hafa ýmis velferðar- og jafnréttismál hlotið verulegan afturkipp. Við þurfum því á öllum okkar kröftum að halda til að sporna við ríkjandi peningahyggju.
Við sem trúum því að öðruvísi heimur sé raunverulegur möguleiki viljum nota 8.mars Alþjólegan baráttudag kvenna fyrir friði og jafnrétti til að horfa gagnrýnum augum á samfélagið.
Og:
Konur í valdastöðum sem leggja kvenleikann til hliðar - fleyta okkur lítið fram á veg.
Konur sem nota valdið til að fylgja karllægum stefnumiðum flokka sinna - koma okkar sjónarmiðum lítið áleiðis
Konur sem virða hvorki landið, náttúruna né mannfólkið eru okkar sjónamiðum ekki til framdráttar.
Í lokin langar mig að vitna til egypska rithöfundarins og baráttukonunnar Nawal El Saadawi. Ég var að lesa nýtt viðtal við hana, þar sem hún segir: “Ég er alltaf bjartsýn. Ef þú ert virk í baráttu og leggur þitt af mörkum – þá sigrarðu stundum.”
Því segi ég við ykkur hér í dag: Það eru mörg verkefni sem býða okkar en við skulum vera bjartsýn og stefna á að allir dagar verði jafnréttisdagar.
María Gunnarsdóttir
Alþjóðlegur baráttudagur kvenna fyrir friði og jafnrétti
28.2.2004
Opinn fundur mánudaginn 8.mars kl.17 í BSRB-salnum, Grettisgötu 89
Fundarstjóri: Ína Jónasdóttir, varaform. SFR
Tónlist : María Huld Markan og Ella Björt Daníelsdóttir.
Vel varðveitt leyndarmál.
Guðbjörg Sveinsdóttir, geðhjúkrunarfræðingur
Konur í friðarferli og uppbyggingu.
Margrét Heinreksdóttir, Mannréttindaskrifstofu Íslands
Áhrif breytinga í heilbrigðiskerfinu á stöðu kvenna.
Elsa Friðfinnsdóttir, form. Félags ísl. hjúkrunarfræðinga
Atvinnumöguleikar innflytjenda móta börnin.
Amal Tamimi, í stjórn Samtaka kvenna af erl. uppruna
Ný kynni, ný sýn.
Halldóra Friðjónsdóttir, form. BHM
Kvæðið “Mjallhvít og brjálæði sannleikans”.
Helga Vala Helgadóttir
Friður er forsenda jafnréttis.
María S. Gunnarsdóttir, form. MFÍK
Stígum skrefið til fulls
25.2.2004
Þessi dagur, 25. febrúar, er merkur í sögu baráttunnar fyrir friði og afvopnun í heiminum. Það var nefnilega á þessum degi árið 1991, að ráðamenn í ríkjum Varsjárbandalagsins komu saman til fundar og ákváðu að leggja bandalagið niður og leysa upp sameiginlegar hersveitir þess. Jafnframt hvöttu þeir ríkisstjórnir í Vestur-Evrópu og Ameríku til að gera slíkt hið sama með Atlantshafsbandalagið.
Þótt NATO hafi með þessu misst eina helstu og lífseigustu réttlætinguna fyrir tilveru sinni, kusu stjórnendur þess að daufheyrast við kröfum friðelskandi fólks um heim allan að fara sömu leið. Í stað þess að fagna lokum kalda stríðsins, hafa varðhundar NATO upp frá þessu keppst við að leita nýrra réttlætinga til að halda áfram að sóa miklum fjármunum í hergögn, verja gríðarlegum tíma og orku í hermennsku og viðhalda vígbúnaðarkerfi sem byggist á kjarnorkuvopnum.
Á dögum kalda stríðsins, reyndu fylgismenn NATO-aðildar að draga upp mynd af því sem varnarbandalagi sem einkum væri ætlað að bregðast við utanaðkomandi ógnum. Vitaskuld átti slíkt aldrei við rök að styðjast, eins og öllum má nú vera orðið ljóst. Atlantshafsbandalagið varpaði grímunni með árásarstríði sínu í Júgóslavíu og hefur upp frá því áréttað eðli sitt sem klúbbur herskárra auðvaldsríkja með því að reifa í sífellu hugmyndir um aukin umsvif í fjarlægum heimshornum. Það var mikil synd að NATO missti af ferðinni þegar Varsjárbandalaginu var ekið á ruslahauga sögunnar árið 1991.
Stefán Pálsson
Aðalfundur MFÍK
23.2.2004
Aðalfundur Menningar- og friðarsamtaka íslenskra kvenna árið 2004 verður haldinn á öskudag, miðvikudaginn 25.febrúar,í MÍR-salnum, Vatnsstíg 10 kl. 20.
Á dagskrá verður skýrsla formanns, ársreikningar lagðir fram og kosið í stjórn. Á fundinum á að kjósa formann til næstu tveggja ára en samkvæmt lögum félagsins eru formaður og varaformaður kosnir sitthvort árið, til tveggja ára í senn.
MFÍK
Ályktun frá Samtökum herstöðvaandstæðinga
17.2.2004
Miðnefnd Samtaka herstöðvaandstæðinga tekur undir tillögur Sverris Hermannssonar, fv. formanns Frjálslynda flokksins um breytingar á stjórnarskrá Íslands. Í grein sinni í Morgunblaðinu, laugardaginn 14. febrúar sl. segir Sverrir: "Á hinn bóginn sýnist nú sérstök ástæða til að ákveðið sé í stjórnarskrá, að Ísland fari aldrei með ófriði á hendur öðrum þjóðum."
Samtök herstöðvaandstæðinga taka heilshugar undir þessa tillögu þingmannsins fyrrverandi. Þátttaka Íslands í stríðsrekstri, líkt og þjóðin hefur mátt horfa upp á á undanförnum misserum, er ólíðandi með öllu. Við endurskoðun stjórnarskrárinnar er brýnt að alfarið verði tekið fyrir slíkan stuðning, en Íslendingar kappkosti þess í stað að tala máli friðar og afvopnunar við lausn deilumála.
SHA
Rokktónleikar til styrktar Palestínu
9.2.2004
Friðarvefnum hefur borist eftirfarandi fréttatilkynning frá Félaginu Ísland-Palestína:
Fimmtudaginn 12. febrúar næstkomandi verða haldnir rokktónleikar á skemmtistaðnum Jóni forseta (fyrrum Vídalín), við Ingólfstorg.
Fram koma hljómsveitirnar Skátar, Jan Mayen, Sofandi og Örkuml. Tónleikarnir hefjast upp úr klukkan 21:00.
Aðgangseyrir er kr. 500, en allur hagnaður mun renna til neyðarsöfnunar Félagsins Ísland-Palestína. Jafnframt verða bolir, merki og blöð frá félaginu til sölu á staðnum
Félagið Ísland-Palestína
Alþjóðlegar aðgerðir gegn stríði 20 mars
4.2.2004
Á heimsráðstefnu alþýðuhreyfinga, World Social Forum, sem um 100 þúsund manns sóttu í Mumbai (Bombay) á Indlandi upp úr miðjum janúar, var eindregið tekið undir áform um alþjóðlegan aðgerðadag gegn stríði 20. mars næstkomandi, en þá verður eitt ár liðið frá því innrásin í Írak hófst.
Meðal hundraða funda og ráðstefna í Mumbai þessa daga var ráðstefna hreyfingarinnar gegn stríði haldin 19. janúar. Þetta mun hafa verið stærsta ráðstefna friðarhreyfingarinnar frá því innrásin í Írak hófst, en áður hafa verið haldnar ýmsar smærri ráðstefnur svo sem í tengslum við European Social Forum í París í nóvember þar sem ákveðið var að stefna að aðgerðum í Evrópu 20. mars. Fulltrúar nálægt hundrað samtaka frá öllum heimsálfum sóttu ráðstefnuna, en sum þessara samtaka eru fjölþjóðleg eins og hin nýlega stofnuðu Friðarsamtök Asíu.
Í Bandaríkjunum hefur verið mikill undirbúningur vikum saman. Þar er svolítill áherslumunur milli stærstu samtakanna sem standa að undirbúningnum. United for Peace and Justice leggja áherslu á almennar friðarkröfur en International A.N.S.W.E.R. halda fram ákveðnari kröfum þar sem áhersla er lögð á að hernám Íraks og Palestínu verði stöðvað, allt erlent herlið fari burt úr Írak, árásum á borgaraleg réttindi verði hætt og fé verði varið til atvinnu, menntunar og heilsugæslu í stað styrjalda.
Sjá nánar um þetta mál hér:
* Focusweb
* United for Peace
* International Answer
Einar Ólafsson
Tryggið ykkur Sóleyjarkvæði
30.1.2004
Eins og lesendum Friðarvefsins ætti að vera kunnugt gáfu Samtök herstöðvaandstæðinga á dögunum út Sóleyjarkvæði á geisladiski. Er það þriðja útgáfa af þessu magnaða kvæði Jóhannesar úr Kötlum við lög Péturs Pálssonar. Verkið var fyrst gefið út á hljómplötu 1967 og endurútgefið 1973 en er fyrir löngu uppselt. Hin nýja útgáfa kemur því sannarlega í góðar þarfir enda víst að á mörgum heimilum sé gamli vínyllinn orðinn ansi slitinn.
Sóleyjarkvæði er eitt af mörgum frábærum listaverkum sem sprottin eru upp úr baráttunni fyrir herlausu Íslandi utan hernaðarbandalaga. Má því með sanni segja að það eigi brýnt erindi við samtímann þar sem reynt er að festa í sessi slagorðakennda söguskoðun herstöðvasinna þess efnis að meira að segja listsköpun hernámsandstæðinga hafi ekkert til síns ágætis.
Hljómdiskurinn með Sóleyjarkvæði kostar 1500 krónur og má nálgast hann í síma Samtaka herstöðvaandstæðinga, 554-0900, eða með því að skrifa okkur bréf á netfangið fridur@fridur.is.
SHA
Af starfi Samtaka herstöðvaandstæðinga
20.1.2004
Ný miðnefnd SHA, sem kosin var á landsráðstefnu 25. október, hélt fyrsta fund sinn 5. nóvember. Hér verður stiklað á stóru í umræðum og verkefnum miðnefndar síðan þá:
Hjá síðustu miðnefnd var einhugur um nauðsyn þess að finna samtökunum hentugt húsnæði, en það herbergi sem nú er á leigu í Þinghóli Hamraborg 11 í Kópavogi er engan veginn fullnægjandi og auk þess óvíst hversu lengi við höfum það. Nefnd var skipuð í fyrra til að fjalla um húsnæðismálin. Hugmyndin er að stofna eignarhaldsfélag og leita eftir fjárframlögum í formi hlutabréfa frá félögum. Stefnt er að því að stofna þetta félag sem fyrst enda er það forsenda þess að hægt sé að fara að leita fyrir sér að húsnæði fyrir alvöru.
Að mörgu leyti standa Samtök herstöðvaandstæðinga nokkuð vel, félagar eru margir og fer fjölgandi. Hins vegar mætti almenn virkni vera meiri og því hefur verið rætt um að efla innra starf. Í því sambandi er mikilvægt að hafa á að skipa viðunandi húsnæði þótt það eitt sér geri ekki kraftaverk. Meðal annars er mikilvert að taka vel á móti nýjum félögum, hafa tilbúið fræðsluefni og upplýsingar handa þeim og haga starfinu þannig að þeir verði ekki bara móttakendur gíróseðla fyrir félagsgjöldum.
Stefnt er að því að endurskipuleggja Friðarvefinn (www.fridur.is) en hann hefur verið óbreyttur frá upphafi. Það má flokka undir útbreiðslustarf sem og skólaheimsóknirnar sem hafa verið fastur liður í starfsemi samtakanna í mörg ár. Fulltrúar samtakanna hafa farið í framhaldsskóla, aðallega á hinum frjálsu dögum sem ganga undir ýmsum nöfnum eftir skólum. Þessar heimsóknir hafa falist í fræðslu og upplýsingum um samtökin og baráttuna gegn herstöðvunum, en ekki síður umræðum og stundum kappræðum við herstöðvasinna. Fyrir nokkrum árum var útbúinn svokallaður Skóla-Dagfari, upplýsingaefni til dreifingar í skólum. Ætlunin er að endurskoða þetta efni og gefa út á nýjan leik.
Starf SHA hefur verið að eflast utan Reykjavíkur, einkum á Ísafirði og Akureyri en á þeim stöðum hafa herstöðvaandstæðingar verið virkir á undanförnum árum. Það starf hefur þróast að frumkvæði heimamanna. SHA hefur félaga um allt land og er miðnefndin tilbúin til aðstoðar ef áhugasamir félagar hafa áhuga á að byggja upp starfsemi í sinni heimabyggð.
Fast útgáfuefni SHA er Dagfari. Annars vegar er um að ræða lítið fréttabréf en hins vegar stóri Dagfari, eins og hann er stundum kallaður, en þá kemur hann út sem veglegt tímarit með stærri greinum, viðtölum og fleiru. Stór Dagfari er nú í vinnslu.
SHA hafa gefið út ýmislegt fleira. Skemmst er að minnast endurútgáfu Sóleyjarkvæðis og þar áður endurútgáfu á efni af hljómplötum sem komu út á vegum SHA og fleiri aðila fyrir mörgum árum. Samtökin gáfu út ljóðasafn, Sól skal ráða, árið 1979 í samvinnu við Mál og menningu, og er nú rætt um að ráðast aftur í útgáfu ljóðasafns. Þá hefur líka lengi staðið til að gefa út ofbeldisannálinn svokallaða, en hann er samantekt um ýmsar sögulegar aðgerðir sem herstöðvandstæðingar hafa staðið í. Hugmyndin er að auka við hann og gefa út.
Ekki eru neinar ákveðnar hugmyndir uppi að svo komnu um beinar aðgerðir eða fundarhöld. Venja hefur verið að efna til einhverrar samkomu eða fundar 30. mars og hefur það farið eftir aðstæðum í hvað formi það hefur verið. Miðnefndin fylgist með hvað er á döfinni erlendis, m.a. undirbúningi að alþjóðlegum aðgerðum gegn hernámi Íraks og Palestínu 20. mars, en þá verður ár liðið frá innrásinni í Írak. Ennfremur fylgist miðnefndin með og tekur eftir aðstæðum þátt í undirbúningi að alþjóðlegri baráttuhreyfingu gegn herstöðum Bandaríkjanna. Á „World Social Forum“ í Mumbai (Bombay) á Indlandi 16.–21. janúar er alþjóðleg ráðstefna um baráttuna gegn herstöðvum Bandaríkjanna og verður væntanlega rætt þar m.a. um alþjóðlegar aðgerðir. Miðnefndin fylgist grannt með þessu.
Loks er þess að geta að formaður SHA, Stefán Pálsson, fór snemma í janúar til Osló á fund norrænna vinstriflokka í Osló um eftirlit með vopnaútflutningi. Flokkarnir stefna að því að leggja fram tillögu að samnorrænu frumkvæði varðandi alþjóðlega baráttu gegn vopnasölu á fundi sínum í Reykjavík 1.–2. febrúar næstkomandi. Við fögnum því og munum að sjálfsögðu fylgjast með því og styðja eftir föngum.
Einar Ólafsson
Alþjóðleg barátta gegn herstöðvum Bandaríkjanna
13.1.2004
Í maí 2003 var haldin í Jakarta í Indónesíu alþjóðleg ráðstefna samtaka og baráttumanna sem höfðu tekið þátt í mótmælunum gegn stríðinu við Írak. Þessi ráðstefna sendi frá sér yfirlýsingu, The Jakarta Peace Consensus, (sjá lauslega íslenska þýðingu). Á ráðstefnunni var ákveðið að stefna að því að skipuleggja samhæfða alþjóðlega baráttu gegn herstöðvum Bandaríkjanna um allan heim. Nýstofnaðri
Friðarhreyfingu Asíu var falið að ýta verkefninu úr vör.
Fyrsta skrefið í skipulagningunni var stigið í september með myndun alþjóðlegs tölvupóstlista. Að honum stóðu í upphafi samtök frá Suður-Kóreu, Japan, Filippseyjum, Fiji-eyjum, Taílandi, Bangladesh, Indlandi, Máritíus, Tyrklandi, Grikklandi, Þýskalandi, Portúgal, Bandaríkjunum og Nicaragua auk alþjóðlegra samtaka og samtaka sem ná yfir annars vegar Asíu og hins vegar Rómönsku Ameríku. Síðan hafa fjölmörg samtök bæst við og Samtök herstöðvaandstæðinga eru nú komin í tengsl við þetta net.
Næsta skref er alþjóðleg ráðstefna sem verður haldin í tengslum við næstu Heimsráðstefnu alþýðuhreyfinga, World Social Forum, sem verður í Mumbai (Bombay) á Indlandi 16.-21. janúar, og mun hún standa í tvo daga og tengjast stærri ráðstefnu gegn stríði. Það er Focus on the Global South með aðsetur í Bangkok sem hefur séð um undirbúning ráðstefnunnar. Hér fylgir útdráttur úr boðsbréfi um þessa alþjóðlegu ráðstefnu:
Þessari ráðstefnu er ætlað að vera hin fyrsta í röð alþjóðlegra funda til undirbúnings alþjóðlegrar baráttu gegn bandarískum herstöðvum. Með þessum fundum er ætlunin að mynda alþjóðlegt samband gegn bandarískum herstöðvum og móta baráttuáætlun.
Bandaríkin höfðu herstöðvar eða einhverskonar hernaðarviðveru á 702 stöðum í 40 löndum utan Bandaríkjanna í september 2002 samkvæmt skýrslu Varnarmálaráðuneytis Bandaríkjanna (Basic Structure Report 2003, bls. 55-72) og einhverskonar hernaðaraðstöðu í meira en 100 löndum. Eftir 11. september 2001 hafa Bandaríkin komið sér upp nýjum herstöðvum í Afganistan og Mið-Asíu og eru að koma sér fyrir til frambúðar í Írak. Samkvæmt frétt í Wall Street Journal eru uppi áform um að koma á fót eða endurreisa herstöðvar í Djibouti, Alsír, Marokkó, Túnis, Senegal, Malí, Taílandi, Singapúr, Filippseyjum, Kenýa, Georgíu, Aserbædsjan, Póllandi, Rúmeníu, Búlgaríu, Qatar og Víetnam.
Tilganginum með þessu alþjóðlega herstöðvaneti er lýst í síðustu öryggisáætlun Bandaríkjastjórnar (National Security Strategy, bls. 33): „Herstyrkur okkar mun verða nægilega sterkur til að hindra hugsanlega fjandmenn í að leggja í hernaðaruppbyggingu með það í huga að ná eða fara fram úr veldi Bandaríkjanna.“ Dálkahöfundur New York Times, Thomas Friedman, lýsti best tegslunum milli hnattvæðingar stórfyrirtækjanna og hnattvæðingar hernaðarmáttar Bandaríkjanna þegar hann skrifaði: „Hin dulda hönd markaðarins mun aldrei virka án dulins hnefa. McDonalds getur ekki dafnað án McDonnell-Douglas, framleiðanda F-15 herflugvélanna. Og sá duldi hnefi sem tryggir tækninni í Sílíkon-dalnum öruggan heim kallast bandaríski herinn, flugherinn, sjóherinn og landgönguliðið.“ (Friedman: The Lexus and the Olive Tree, 1999).
Sögulega hefur herstöðvanet Bandaríkjanna reynst ómissandi við um það bil 200 hernaðaríhlutanir víðsvegar um heim. Nú síðast voru herstöðvar í Miðausturlöndum notaðar til innrásarinnar í Írak. Hálfri öld áður, 1953, voru bandarískar herstöðvar í Hondúras notaðar til að velta úr sessi lýðræðislega kjörinni ríkisstjórn Guatemala sem hugðist gera eigur bandaríska fyrirtækisins United Fruit Company upptækar. Eftir innrásina í Afganistan nýlega hefur tilkoma bandarískra herstöðva gert bandaríska olíufyrirtækinu UNOCAL kleyft að leggja olíuleiðslu frá Afganistan til Pakistan.
Í bókinni The Sun Never Sets (1991) sem fjallar um bandarískar herstöðvar eru áhrif þeirra sögð vera þessi: „Herstöðvar hafa í för með sér öryggisleysi; þær ræna fólki sjálfstæði þess og mannréttindum og þær grafa undan menningu, lífsgildum og heilbrigði og valda umhverfisspjöllum í þeim löndum sem hýsa þær.“ Þegar erlendu herliði er komið fyrir í einhverju landi hefur það oft stuðlað að vændi og ofbeldi. Efnahagslegur ágóði rennur venjulega ekki til samfélagsins heldur fámennrar innlendrar forréttindaklíku. Þar að auki hafa þessar herstöðvar oft veitt harðstjórum og einræðisherrum mikilvægan stuðning, svo sem Franco á Spáni, Salazar í Portúgal, Barre í Sómalíu og Marcosi á Filippseyjum svo fáir einir séu taldir.
Hinu alþjóðlega hernaðarneti Bandaríkjanna er þannig ætlað að þjóna efnahagslegum og pólitískum hagsmunum Bandaríkjanna á kostnað almennings um allan heim. Barátta fyrir því að þetta alþjóðlega herstöðvakerfi Bandaríkjanna verði leyst upp er því mikilvæg vörn gegn ólöglegum styrjöldum og hernðaríhlutunum Bandaríkjanna í þágu efnhagslegra og pólitískra hagmuna sinna.
Það er líka mikilvægt fyrir hreyfinguna gegn stríði að leggja áherslu á baráttu fyrir því að herstöðvar Bandaríkjanna verði lagðar niður. Með því heldur hreyfingin sér við milli þess sem forseti Bandaríkjana ákveður að fara í stríð. Og með því eflist hún í baráttu sinni gegn styrjöldum.
Einar Ólafsson
Friðarkveðja frá Akureyri
5.1.2003
Við lok blysfarar á Þorláksmessu á Akureyri flutti Edward H. Huijbens doktorsnemi í Landfræðum stutt ávarp. Það birtist nú hér á friðarvefnum í heild sinni.
Blysför fyrir Friði - Akureyri, 23. desember 2003
Ágætu vinir, gleðileg Jól!
Nú höfum við gengið um stund með blys fyrir friði og söfnumst nú saman á Ráðhústorgi til að íhuga þann friðarboðskap sem jólin standa fyrir. Blysin sem við berum eru það ljós sem ævinlega lýsir veginn, líkt og Jesú er það ljós sem lýsir veginn til frelsunnar, líkt og það ljós sem látið er brenna í húsum þegar einhvern á heimilinu vantar, þá sem það ljós sem leiða skal viðkomandi heim. En í kvöld eru blysin það ljós sem skal lýsa veginn til friðar, þann veg sem við höfum nú gengið á svo táknrænan hátt.
Vegurinn til friðar er hinsvegar ekki þrautalaus og er ævinlega varðaður minnum ófriðar og styrjalda. Líkt og sú leið sem við höfum nú farið, en þar stendur helst fyrir augum okkar það minni ófriðar sem mið gluggi kórs Akureyrarkirkju er, og komst þangað fyrir það eitt að dómkirkjunni í Coventry var eytt í sprengjuregni síðari heimstyrjaldar, annað stríð 20. aldarinnar sem binda átti endi á öll stríð.
Ekki var unt að binda endi á átök með átökum þá, það er víst erfitt að verja friðinn með vopnum þar sem að einhverjum verður að beina þeim ef verja á friðinn, einhverstaðar hlýtur ógnin við friðinn að vera ef þarf að verja hann. Í dag fáum við ófrið og stríð daglega inn í stofuna hjá okkur í gegnum sjónvarp eða útvarp. Vart þarf að nefna þann ófrið sem mest hefur borið á á síðustu misserum, það átakanlega ástand sem er í Írak í dag og fyrir botni Miðjarðarhafs. Átök sem varpað hafa ófrið og hörmungum annarsstaðar í heimnum í skuggann.
Bandaríkjamenn hafa tekið að sér að verja heimsfriðinn og hafa því með góðum árangri beint vopnum sínum að ógninni við friðinn sem lengst út fyrir eigin landamæri. Margir gagnrýna þessa stefnu Bandaríkjamanna á ýmsum forsendum; talað er um óstöðvandi skriðþunga hernaðarvélar þeirra sem Bandaríkjamenn hafa byggt, enda hún um allt samofin efnahag landsins, heimsvaldastefna er nefnd, samsæri og aðrar alhæfingar og stór orð eru látin falla. Margt er til í þessu en einhverstaðar hlýtur allt að byrja. Þegar öllu er á botninn hvolft erum það við, ég og þú, sem eigum okkar þátt í að skapa það sem fyrir augu ber, í þessu tilfelli stjórnmál heimsins.
Það hlutverk sem við höfum felst í okkar hugsunum og hvað við leyfum sem ásættanlegt og hvað ekki, hvað er það sem við samþykkjum hljóða- og jafnvel hugsunalaust og afhverju við gerum það. Þannig eigum við öll að lýta okkur næst og, í tilfelli styrjalda og ófriðar, hugleiða náið þann friðarboðskap sem felst í náungakærleik. Kærleikur við náungann, það er hvern og einn einstakan, hvern fyrir sig, þar sem einmitt með því að hnappa fólki saman í hópa verður til bil milli manna sem gefur okkur tækifæri til að hlutgera einstaklinga. Þegar við segjum að fólk sé fífl, þegar við veitum öllum fötluðum ákveðna eiginleika, bölvum gömlum sem ekki kunna að keyra, lýsum fólki í fjármálaheiminum sem uppstríluðum strengjabrúðum, öllum stjórnálamönnum sem einungis annt um eigin hag. Með því að merkja þannig fólk sem hluta af hóp er einstaklingurinn ópersónugerður og verður aðeins andlit í skaranum og oft ekki það, aðeins tannhjól í vélvirkinu, líkt og slagorð breska flotans hljómar sem hvetur menn til að verða hluti af vél sem virkar. Þannig verður dauði einstaklingsins aðeins tölfræði, reiknikúnst magnhlutfalla, og aldrei harmleikur. Eru ekki allir lögfræðingar víst best geymdir á hafsbotni.
Það er ekki stórt skref þegar við leyfum þvílíkum hugsunum að þrífast í huga okkar, að verða meðvirk í hlutgerningu annarra og þá sérstaklega ef um fólk sem er langt í burtu að ræða. Það fólk verða bara Þeir og þannig getur fréttaflutningur af ófriði snúist um öll þau mál sem milli Þeirra og einhvers Annars eru, hver hefur rétt fyrir sér og hver rangt. Hver beitir stríðsglæpum á hvern, hver notar vopn sem eru “ólögleg” samkvæmt leikreglum ófriðar, hver passar uppá óbreytta borgara. Hversu vondur Saddam og Baath flokkurinn er og hversu góðir Bandaríkjmenn eru að verja heiminn fyrir þvílíkum lýð eða við getum snúið dæminu við ef menn kjósa stöðu gegn Bandaríkjamönnum, þá væntanlega öllum 260 milljónunum.
Ef við tökum hinsvegar alvarlega þann boðskap sem felst í sönnum náungakærleik, fara málin ekki að snúast um rétt eins gegn órétti annars, eða alhæfingar og stór orð um samsæri og heimsvaldastefnu, eða hvaða vopn eru notuð til að drepa hvern og þá hvernig. Heldur fara málin að snúast um rétt hvers og eins til lífs og það að taka líf er ekki á valdi eins eða neins, einfaldlega það að deyða aðra manneskju er rangt, nokkuð sem verður ljóst ef fólk er ekki hlutgert með því að draga það í dilka, þar sem með því beitum við einstaklinginn þeim órétti að alhæfa um eiginleika persónunnar, nokkuð sem verður ómögulegt ef við í krafti sanns náungakærleiks gefum öllum tækifæri til að vera.
Vissulega er það sem ég hef nú sagt hugsanlega háfleyg óskhyggja og öll gerumst við daglega sek um að draga fólk í dilka og hlutgera einstaklinga. Það er þó ekki þar með sagt að um sé að ræða náttúrulögmál, einhverskonar hluta þess sem gerir okkur að manneskjum, öll getum við þroskast, breyst og bættst til hins betra. Það er aðeins að vera meðvituð um boðskap hins sanna náungakærleiks og vita að þegar maður bölvar fíflinu sem svínaði á mann, er bara um einn einstakling að ræða á þessari tilteknu stundu sem eflaust hafði sínar ástæður og sitt samhengi fyrir sínum aðgerðum.
Þannig leiðir sá vegur til friðar sem við lýstum táknrænt með blysum í kvöld, til náungans, til okkar allra, nær og fjær og til virðingar fyrir því að öll erum við einstök og höfum svo margt a ðbjóða, sem í heimssamfélagi skilnings og jafnaðar, heimssamfélagi hins sanna náungakærleiks, fær að njóta sín.
Notum jólin til að reyna hinn sanna náungakærleik í verki.
Edward H. Huijbens
Ávarp flutt að lokinni friðargöngu á Þorláksmessu
29.12.2003
Í lok velheppnaðrar friðargöngu í Reykjavík á Þorláksmessu flutti Jóhanna Kristjónsdóttir ávarp á Ingólfstorgi. Friðarvefurinn hefur nú fengið ávarp þetta til birtingar:
Góðir göngumenn
Eftir að ég var beðin að segja hér nokkur orð við lok þessarar árvissu friðargöngu leituðu á mig hugsanir um hvaða frið við erum einlægt að tala.
Sumir kynnu að halda að ég ætli að flytja reiðilestur um innrásina í Írak og skelfingarástandið sem þar ríkir. Vissulega er ærin ástæða til að fordæma það takmarkalausa ofbeldi og fákænsku hernámsliðsins sem hefur leitt enn meiri hörmungar yfir þjóðina en innrásin per se. Allt ógnun við heimsfrið – heimsfrið sem höfum raunar ekki þekkt svo lengi sem mannkynið hefur verið til. Samt segist enginn vilja annað en frið. Ef við spyrðum alla heimsins stríðsæsingamenn hvort þeir vildu rétta upp hönd sem vildu frið en ekki stríð vitum við hver útkoman yrði. Það segist enginn vilja stríð.
En ég ætla sem sagt ekki að tala um Írak.
Ég ætla að velta fyrir mér friði.
Er friður sátt milli þjóða, einstaklinga, er friður hugarástand, er það sanngirni og heiðarleiki. Hvað er eiginlega friður? Hugsaði ég.
Ég spurði fólk í kringum mig hvað því dytti fyrst í hug þegar orðið friður væri nefnt.
-Andlegt jafnvægi, sagi 19 ára sonarsonur minn.
-Þá eru nú ansi margir EKKI í andlegu jafnvægi, sagði ég.
-Kannski eru einstaka brjálæðingar í heiminum því aðeins í andlegu jafnvægi ef það er EKKI friður, sagði hann.
Ég er ekki frá því nema ég taki undir þessi orð.
Friður er gjöf eins og ástin, sagði eldri dóttir mín
Friður er kyrrð í sálinni -
Friður er að vera úti í náttúrunni
-Friðurinn er heima hjá mér þegar allir eru glaðir, sagði ein fjögra ára.
-Friður er það þegar öll stríð eru out, sagði átta ára strákur á skákmóti.
-Friður er það þegar Ísraelar hætta að skjóta börnin í Írak- nei ég meina börnin í Palestínu, sagði níu ára stelpa.
-Friður er frelsi hið innra með okkur sem við öðlumst aldrei fullkomlega, sagði ung stúlka.
Og að þessum svörum fengnum fór ég að íhuga hvers lags friðar við værum að leita í kvöld
Er friðurinn hugarástand eða eitthvað áþreifanlegt sem er ekki í heiminum nú fremur en endranær. Erum við að tala um frið sem felst í því að drepa Ekki með vopnum og ofbeldi, Ekki með framkomu okkar, orðum og athöfnum.
Hvernig frið viljum við og hvar er hans að leita?
Finnum við frið með því að kaupa okkur allt sem við þurfum ekki fyrir peninga sem við eigum ekki
Éta á okkur gat undir því yfirskini að nú séu jólin að koma og þá sé friður til að éta.
Felst friðurinn okkar í að gefa fólki sem býr við bág kjör í þessu landi eitt hangikjötslæri og dós af orabaunum því þá höfum við gert eitthvað sem friðar samviskuna.
Er friður hjá milljónum um víða veröld sem búa við hungur og sjúkdóma, hörmungar sem við skiljum ekki nema að vissu marki því við getum ekki innbyrt nema ákveðinn kvóta af hörmungum.
Auðvitað er ekki friður hjá þeim.
Og mér finnst við hafa tilhneigingu til að vilja afmarka friðartal okkar. Við virðumst gera því skóna að með því að stöðva vopnaskak og brjálæði, sprengjur og dráp, verði FRIÐUR.
Kannski á þessum stað. En blossar upp á öðrum stað áður en haninn hefur galað þrisvar. Þess vegna er of mikil einföldun að mínum dómi að skilgreina frið sem andstæðu við áþreifanleg stríðsátök og ég er ekki sammála þessari skilgreiningu.
Friðurinn er dýpri og óskiljanlegri. Við höndlum hann stutta stund- eins og hamingjuna. Hvorugt býr hjá okkur til frambúðar og hvorugu skyldi tekið sem sjálfsögðum hlut.
Friður er stund milli stríða í eiginlegri og óeiginlegri merkingu. Njótum þeirra stunda en látum okkur ekki sogast inn í blekkinguna um að við getum nokkurn tíma búið við endalausan frið – frekar en eilífa hamingju. Ég er ekki með svartsýnisraus en í eðli manneskjunnar – sem guð sagðist hafa skapað í sinni mynd hér áður fyrr- fylgdi ekki bara gæska og guðdómlegheit heldur einnig drjúgur slattis af neikvæðum eiginleikum. Þess vegna heldur baráttan áfram í endalausum hring – baráttan milli góðs og ills, stríðs og friðar.
Ég er sammála því að friður er andlegt jafnvægi- þó svo það standi ekki lengi í einu. Njótum því stunda eins og í kvöld en krefjumst ekki að sá friður muni vara nema eina hraðfleyga stund.
Gleðilega jólahátíð.
Jóhanna Kristjónsdóttir
Reykjavík - Akureyri - Ísafjörður
22.12.2003
Íslenskir friðarsinnar standa fyrir friðargöngum á Þorláksmessu á þremur stöðum á landinu. Í Reykjavík, á Ísafirði og á Akureyri.
Í Reykjavík verður safnast saman á Hlemmi klukkan 17:30 og lagt af stað niður Laugaveginn á slaginu 18:00. Að göngu lokinni verður samkoma á Ingólfstorgi, þar sem Jóhanna Kristjónsdóttir blaðamaður flytur ávarp samstarfshóps friðarhreyfinga. Fundarstjóri verður séra Toshiki Toma. Kórar Menntaskólans við Hamrahlíð og Hamrahlíðarkórinn syngja.
Á Ísafirði verður lagt af stað frá Ísafjarðarkirkju klukkan 18:00 og gengið niður á Silfurtorg. Þar verður stutt dagskrá: Blásarasveit spilar, Karlakórinn Ernir syngur, Henrý Bæringsson flytur ávarp, Aðalbjörg Sigurjónsdóttir les ljóð og Olavi Körre frá Eistlandi syngur. Kyndlar verða seldir við kirkjuna og á leiðinni. Er þetta sjötta árið sem ganga þessi er haldin á Ísafirði.
Á Akureyri verður blysför gegn stríði. Hefst hún síðar en aðgerðirnar á Ísafirði og í Reykjavík, en safnast verður saman við Menntaskólann á Akureyri kl. 20:00. Gengið verður niður á Ráðhústorg og þar haldin stutt samkoma: Ávarp flytur Edward H. Huijbens doktorsnemi í Landfræðum. Þórhildur Örvarsdóttir syngur. Kjörorð blysfararinnar er: Bandaríkin út úr Írak. - Ísland úr stríðsliðinu.
Á öllum stöðum verða kerti og blys seld við upphaf göngu.
Friðarganga á Þorláksmessu
18.12.2003
Íslenskar friðarhreyfingar standa að blysför niður Laugaveginn á Þorláksmessu. Safnast verður saman kl.17:30 á Hlemmi og lagt af stað klukkan 18. Fólk er hvatt til að mæta tímanlega.
Jóhanna Kristjónsdóttir blaðamaður flytur ávarp Samstarfshóps friðarhreyfinga, fundarstjóri verður séra Toshiki Toma.
Kór menntaskólans við Hamrahlíð og Hamrahlíðarkórinn taka þátt í göngunni, stjórandi kóranna er Þorgerður Ingólfsdóttir.
Þetta er 24. árið sem friðarganga er farin á Þorláksmessu og líta margir á hana sem ómissandi hluta jóla undirbúningsins. Að venju munu friðarhreyfingarnar selja kyndla á Hlemmi og á leiðinni.
Samstarfshópur friðarhreyfinga
Alþjóðlegar aðgerðir gegn stríði 20.mars 2004: undirbúningur þegar hafinn
12.12.2003
Mótmælaaðgerðir gegn innrásinni í Írak og hernámi landsins halda áfram. Skemmst er að minnast mótmælanna í London vegna heimsóknar Bush. Um 100 þúsund manns tóku þátt í mótmælaaðgerðum í Washington 25. október og tugir þúsunda í San Francisco, sjá hér. Þá þegar var ákveðið að stefna að alþjóðlegum mótmælaaðgerðum 20. mars þegar eitt ár er liðið frá upphafi innrásarinnar. Tvær af stærstu hreyfingunum, sem hafa skipulagt aðgerðir í Bandaríkjunum undanfarin misseri, hafa sameinast um undirbúning aðgerða þann dag, International A.N.S.W.E.R. og United for Peace and Action. Undirbúningur er þegar hafinn í stærstu borgum Bandaríkjanna.
Evrópuráðstefna alþýðuhreyfinga (Europan Social Forum) var haldin í fyrsta sinn í Flórens í nóvember í fyrra og henni lauk með gífurlega fjölmennum mótmælaaðgerðum gegn stríðsáformum. Önnur Evrópuráðstefnan var haldin 13.-15. nóvember sl. í París og meðal tugþúsunda ráðstefnugesta voru fulltrúar friðarhreyfingarinnar. Ákveðið var að hefja undirbúning að mótmælaaðgerðum í Evrópu 20. mars og í lokaávarpi ráðstefnunnar segir svo:
„...við hvetjum evrópska alþýðu til að fylkja sér gegn nýfrjálshyggjunni og stríðinu. Við berjumst fyrir því að hernámsliðið í Írak verði dregið til baka og landið þegar afhent írösku þjóðinni. Við berjumst fyrir því að Ísraelar skili herteknu svæðunum og múrinn verði rifinn. Við styðjum hina ísraelsku og palestínsku hreyfingu sem berst fyrir réttlæti og varanlegum friði. Við berjumst fyrir því að rússneska hernámsliðið í Tsjestníu verði dregið til baka. Þess vegna tökum við undir áskorun bandarísku hreyfingarinnar gegn stríði um aðgerðadag 20. mars á næsta ári.“
En mótmælaaðgerðir verða ekki aðeins í Bandaríkjunum og Evrópu þennan dag. Heimsráðstefna alþýðuhreyfinga (World Social Forum), sem undanfarin ár hefur verið haldin í Porto Alegre í Brasilíu, verður næst haldin í Mumbai á Indlandi 16.-21. janúar nk. Þar mun friðarhreyfingin einnig koma saman til ráðstefnu og þá verður m.a. rætt um aðgerðir á heimsvísu 20. mars.
Einar Ólafsson
Sættirnar sem gleymast
10.12.2003
Á þessum degi, 10. desember árið 1927, komu samningamenn Þjóðabandalagsins á sáttum milli Pólverja og Litháa. Deilur þessara ríkja snerust um ýmis atriði, svo sem landamæri, réttindi þjóðernisminnihlutahópa og yfirráð yfir auðlindum. Allt eins var talið líklegt að til hernaðar kæmi, en til þess máttu fáir hugsa í stríðshrjáðri álfunni.
Það var ekki sjálfgefið að Pólverjar og Litháar leystu ágreining sinn með samningum. Til voru þeir aðilar sem kröfðust þess að gripið yrði til vopna og það reyndi því á þolinmæði og samningatækni þeirra sem vildu afstýra blóðbaði.
Líklega hafa fæstir lesendur þessa vefs heyrt um erjur Litháa og Pólverja á þriðja áratugnum. Sögubækur þegja flestar um þessa atburði, líkt og þeir hefðu aldrei gerst - einmitt vegna þess að stríð braust ekki út. Hefði sú hins vegar orðið raunin, er jafn víst að sérhvert uppflettirit um sögu Evrópu á tuttugustu öld myndi geta um stríðið og því lengri væri umfjöllunin eftir því sem það hefði reynst blóðugara.
Sagan skilur ekki eftir rúm fyrir allar þær styrjaldir sem skynsömu fólki tókst að afstýra. Fæstir gefa því gaum hvað hefði getað orðið, en einblína þess í stað á það sem gerðist og telja þá atburði óhjákvæmilega. Fyrir vikið eiga stríðsæsingamenn greiðari leið að eyrum fólks með áróðri um óumflýjanleg stríð.
Saga mannkyns er vissulega blóði drifin, en hún er ekki síður full dæma um árangur þess þegar vitsmunir en ekki aflsmunir fengu að ráða för. Okkur friðarsinnum er skylt að halda á lofti þeim dæmum, til að afsanna málflutning þeirra manna sem tala um stríð sem illa nauðsyn.
Stefán Pálsson
Bókmennakynning MFÍK
3.12.2003
Hin árlega bókmenntakynning Menningar- og friðarsamtaka íslenskra kvenna verður haldin laugardaginn 6.desember kl.14:00 í MÍR-salnum, Vatnsstíg 10 (bakhús).
Einhvers konar ég
- Þráinn Bertelsson les úr sjálfsævisögum sínum.
Vængjahurðin
- Skáldið Elísabet Jökulsdóttir les ástarljóð.
María Magdalena, eftir Marianne Fredriksson
- Þýðandinn Sigrún Ástríður Eiríksdóttir les.
Konur og karlar í blóma lífsins, eftir sálfræðingana Guðfinnu
Eydal og Álfheiði Steinþórsdóttur, sem kynnir bókina.
Hvar? Myndskreytt barnabók eftir Guðrúnu Hannesdóttur
- Magnea Björk Valdimarsdóttir les.
Andvökuskáld : ævisaga Stephans G. Stephanssonar
- Höfundurinn Viðar Hreinsson les.
Strandanornir
- Kristín Helga Gunnarsdóttir les úr galdrasögu sinni.
Þegar stjarna hrapar
- Rithöfundurinn Vigdís Grímsdóttir les úr skáldsögunnni.
Fuglar tímans
- Valgeir Guðjónsson flytur lög af nýútkomnum diski við ljóð Jóhannesar úr Kötlum.
Kynnir: Margrét Guðmundsdóttir
Listakonan Sigrid Österby sýnir myndverk í kaffistofunni.
Aðventustemmning. - Kaffiveitingar.
Húsið opnar kl. 13:30 - Allir velkomnir.
MFÍK
Velheppnaður fundur á Akureyri
2.12.2003
fundur Norðurlandsdeildar Samtaka herstöðvaandstæðinga sem haldinn var á Kaffi Amor á Akureyri s.l. laugardag tókst með ágætum. Prýðileg mæting var á samkomuna og stemningin góð. Flutt voru erindi, ljóðalestur og tekið lagið.
Mikill hugur er á herstöðvaandstæðingum á Norðurlandi um þessar mundir og hefur félagsdeildin nú kosið sér stjórn í stað hins óformlega stýrihóps sem áður starfaði. Í nýju stjórninni sitja:
Andrea Hjálmsdóttir,
Hallur Gunnarsson,
Linda Björk Guðrúnardóttir,
Ólafur Jónsson
& Þórarinn Hjartarson.
Fyrsta verkefni nýrrar stjórnar verður að undirbúa Þorláksmessugöngu, en slík ganga var einnig haldin á Akureyri fyrir ári síðan.
Ritstjóri
Herstöðvaandstæðingar funda á Akureyri
27.11.2003
Norðurlandsdeild Samtaka herstöðvaandstæðinga var stofnuð í nóvember fyrir rúmu ári. Hún stóð fyrir göngu á Þorlák og átti frumkvæði að afar öflugum aðgerðum á Ráðhústorgi 15. febrúar, hélt fund á Kaffi Akureyri í apríl o.fl.
Það er ekkert tilefni til að láta merkið niður falla. SHA kalla nú til opins fundar í CAFÉ AMOR við Ráðhústorg á Akureyri, efri hæð laugardag 29. nóvember kl. 15.00.
Aðalræðumaður er Stefán Pálsson, sagnfræðingur og fjallar um „Herstöðvamálið í íslensku og arabísku ljósi.”
Valgerður Bjarnadóttir flytur hugleiðingu um fyrsta stríðið.
Einnig verður upplestur og söngur.
Kaffisala á staðnum.
* * *
Það er ærin ástæða til að halda vöku sinni. Hernaðarlegt mikilvægi Íslands minnkar en þátttaka okkar í heimsins vígaglaumi minnkar ekki. Íslendingar eru stuðningsaðili stríðsins sem enn geysar í Írak. NATO hefur gert allan heiminn að starfsvettvangi sínum og er t.d. nú orðinn beinn aðili stríðsins sem enn er háð í Afganistan.
Nú stendur yfir nokkur samdráttur hernaðarviðbúnaðar á Miðnesheiði þrátt fyrir harmagrát íslenskra stjórnvalda. Það er þó ekki til marks um aukna friðsemd bandarískra hermálayfirvalda nema síður sé.
Bandarískir ráðamenn hafa tekið upp árásarhneigðari utanríkisstefnu enn nokkru sinni og kalla hana „stríð gegn hryðjuverkum”. Allur heimurinn er undir. Afganistan og Írak eru aðeins fyrstu orustusvæðin. Einn liður í hinni nýju stefnu er ný staðsetning bandarískra herja, t.d. samdráttur herafla frá herstöðvum kalda stríðsins í Vestur-Evrópu (t.d. Hollandi og Íslandi) og ný umsvif austar, svo sem Rúmeníu, Búlgaríu, Ungverjalandi, Kosovo, Usbekistan, Tatsikistan o.s. frv. ekki síst á svæðum sem áður voru „fyrir austan tjald”.
Allir sem áhyggjur hafa af þróun þessara mála mæti á Café Amor á laugardag.
Stýrihópur Norðurlandsdeildar Samtaka herstöðvaandstæðinga.
Stýrihópur Norðurlandsd. SHA
Samstaða með palestínsku þjóðinni
25.11.2003
Félagið Ísland-Palestína vekur athygli á alþjóðlegum samstöðudegi með palestínsku þjóðinni 29. nóvember.
Dagskrá í sal Norræna hússins kl. 14.00–15:30
Ávörp:
Omar Kitmitto sendiherra Palestínu
Mörður Árnason þingmaður Samfylkingarinnar
Katrín Jakobsdóttir varaformaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs
Hjónin Marta G. Halldórsdóttir söngkona og Örn Magnússon píanóleikari flytja nokkur lög.
Myndlistarsýning verður kl. 13-17 í andyri Norræna hússins.-Málverk eftir 20 listamenn verða til sýnis þennan eina dag og til sölu með 30% afslætti. Sýningin er framhald af List fyrir Palestínu sem haldin var í Borgarleikhúsinu 13. maí 2002. Þessir listamenn gefa verk sín og rennur andvirði þeirra óskipt til hjálparstarfs á herteknu svæðunum:
Anna Eyjólfsdóttir, Anna Gunnlaugsdóttir. Guðbjörg Lind Jónsdóttir, Guðrún Kristjánsdóttir, Hrafnhildur Sigurðardóttir, Jóhanna Bogadóttir, Jón Axel Björnsson, Jón Reykdal, Kristín Geirsdóttir, Ósk Vilhjálmsdóttir, Ragnheiður Jónsdóttir, Ragnhildur Stefánsdóttir, Sigrid Valtingojer, Sigurður Magnússon, Sigurður Þórir Sigurðsson, Steinunn Marteinsdóttir, Tryggvi Ólafsson, Valgarður Gunnarsson, Valgerður Hauksdóttir & Þorbjörg Höskuldsdóttir
Ísland-Palestína
Ný skýrsla um mannfall í Írak: Milli 21.700 og 55.000 fallnir
17.11.2003
Þann 11. nóvember kynntu samtökin Medact nýja skýrslu um eyðileggingu og mannskaða vegna innrásarinnar í Írak.
Samkvæmt skýrslunni létust milli 21.700 og 55.000 manns beinlínis af völdum innrásarinnar á tímabilinu 20. mars og 20. október. Afleiðinga stríðsins á heilsu og umhverfi mun gæta í mörg ár. Á þessu tímabili fórust milli 7.800 og 9.600 óbreyttir borgarar í Írak, þar af rúmlega 2 þúsund eftir 1. maí þegar Bush lýsti stríðinu formlega lokið, og fallnir íraskir hermenn eru á bilinu 13.500 til 45.000. Á þessu tímabili fórust 394 hermenn innrásaríkjanna (sú tala hefur hækkað talsvert síðan). Auk þess er talið að minnst 20 þúsund óbreyttir borgarar hafi orðið fyrir líkamstjóni vegna stríðins. Samkvæmt opinberum tölum særðust 1.927 bandarískir hermenn á þessu tímabili en talið er að sú tala sé þó hærri og jafnvel meira en 6 þúsund hermenn hafi verið fluttir heim vegna líkamlegs eða andlegs skaða. Engar upplýsingar eru til um fjölda særðra íraskra hermanna en telja má að sú tala sé þrisvar sinnum hærri en tala fallinna, þ.e. á bilinu 40.500 til 135.000.
Hér hafa aðeins verið taldir þeir sem fórust eða særðust við stríðátökin sjálf en afleiðingar stríðins eru í raun miklu meiri. Heildartala þeirra sem hafa látist eða beðið tjón á líkama og sál vegna stríðins verður þó alltaf mjög óviss vegna skorts á upplýsingum.
Sprengjur féllu á íbúðarhús og opinberar byggingar. Innrásarliðið notaði flísaprengjur sem eru sérstaklega gerðar til að valda sem mestu líkamstjóni. Þá voru notaðar sprengjur með skertu úrani sem veldur geislavirku ryki með tilheyrandi heilsufarslegum afleiðingum. Þessi vopn eru ekki beinlínis bönnuð samkvæmt Genfarsáttmálanum en færð eru rök að því að eðli síns vegna sé notkun þeirra í raun brot á sáttmálanum. Þá notaði íraski herinn jarðsprengjur sem eiga efir að valda dauða og örkumlum um langan tíma.
Í skýrslunni er fjallað um ýmislegt sem hefur áhrif á heilsufar, svo sem takmarkaðan aðgang að hreinu vatni, fátækt og matarskort, umhverfisskaða og óskilvirkni almannaþjónustu, þar á meðal heilbrigðisþjónustu. Almennt séð er heilsufar írösku þjóðarinnar verra nú en fyrir stríðið og var það þó ekki burðugt þá eins og skýrsla Medact frá nóvember 2002 sýnir. Þá er í skýrslunni lýst áhyggjum af andlegu heilsufari. Það segir sig sjálft að stríðsógnir og átök hafa mikil áhrif á andlegt heilsufar og þá eru það ekki síst börnin sem verða fyrir skaða. Mikill skortur er á geðlæknum og öðrum starfsfólki á því sviði.
Í skýrslunni er líka fjallað um umhverfispjöll. Þar má nefna mikla mengun á landi, sjó, ám og andrúmslofti sem hugsanlega hefur breiðst út til nágrannalandanna. Olíueldar hafa valdið olíumengun og hættulegri loftmengun. Hersveitir fóru yfir viðkvæm eyðimerkursvæði og ollu miklum skaða á vistkerfinu þar. Jarðsprengjur hafa drepið bæði fólk og dýr. Sprengjur ollu skaða á gróðurlendi og akurlendi auk bygginga, járnbrauta, orkuvera, skólpveitna og fjarskiptabúnaðs. Að minnsa kosti þrjú sjúkrahús urðu fyrir sprengjuárásum, um það bil 7% sjúkrahúsa urðu fyrir skemmdum og 12% sköðuðust vegna rána og gripdeilda, þar á meðal Al Rashad geðsjúkrahúsið í Bagdad sem er langstærsta og mikilvægasta geðsjúkrahús í Írak.
Medact eru samtök lækna, hjúkrunarfræðinga og annars heilbrigðisstarfsfólks með aðsetur í Bretlandi. Samtökin hafa náið samstarf við Alþjóðasamtök lækna gegn kjanorkuvá og láta sig varða ýmsar ógnanir sem steðja að heilsufari almennings, svo sem vegna stríðsátaka, fátæktar og umhverfisskaða.
Skýrslan, Continuing Collateral Damage: The health and environmental costs of war on Iraq 2003, er aðgengileg á hér ásamt útdrætti úr skýrslunni og fleiri gögnum.
Sjá einnig skýrslu Medact frá nóvember 2002: Collateral Damage: The Health and Environmental Costs of War on Iraq.
Einar Ólafsson
Ómurinn frá Víetnam bergmálar í Írak
13.11.2003
Charles Glass, aðalfréttaritari ABC-sjónvarpsstöðvarinnar í Miðausturlöndum 1983-1993, hefur ritað áhugaverða grein þar sem hann ber saman stríðsrekstur Bandaríkjamanna í Víetnam og Írak. Greinin birtist hér í lauslegri þýðingu. - Greinin birtist m.a. í breska dagblaðinu The Independent
Hersveitir Bandaríkjamanna gerðu í síðustu viku sínar fyrstu loftárástir á Írak frá lokum stríðsins, þegar F-16 orustuþotur vörpuðu 500 punda sprengjum á Tikrit. Þessi nýja aðgerð, sem gekk undir nafninu “Fellibylurinn”, minnir á “Þrumufleyg” Lyndon Johnsons forseta í Víetnam 1965. Sú herferð leiddi að lokum til þess að Indókína var lagt í rúst með sjö milljónum tonna af sprengiefni í loftárásum.
Átökin í Írak eru enn á byrjunarstigi, þar sem átökin milli vaxandi hluta íbúanna og hernámsliðsins stigmagnast mun hraðar en raunin var í Víetnam. Þá tók það Bandaríkjamenn tvö ár, frá 1963 til ársloka 1964, að missa 324 hermenn. Þeirri tölu var náð á einungis sjö mánuðum í Írak, þar sem 398 bandarískir hermenn hafa nú þegar látið lífið. Á undanförnum tólf dögum hafa 38 fallið. Hvað fjölda fallina Íraka varðar, hirða Bandaríkjamenn ekki um að telja þá með slíkri nákvæmni. Víetnam ætti að vera Bandaríkjunum víti til varnaðar, en þeim gengur illa að læra sína lexíu.
Líkindin við Víetnam skjóta aftur og aftur upp kollinum í Írak. Má þar fyrst nefna réttlætinguna fyrir því að senda bandarískar hersveitir í stríð. Í báðum tilvikum lugu stjórnmálamenn til að sannfæra þingið og almenning um að fylgja sér að málum. Árið 1964, þegar Lyndon Johnson breytti skilgreiningunni á veru bandarískra hermanna í landinu úr því að vera hernaðarráðgjafar yfir í hreinan stríðsrekstur, sökuðu varnarmála- og utanríkisráðherrarnir Norður-Víetnama um að hafa ráðist á USS Maddox.
Varnarmálaráðherrann Robert McNamara lýsti því yfir með glæsilegum tilþrifum, sem Colin Powell utanríkisráðherra reyndi að leika eftir hjá Sameinuðu þjóðunum í febrúar síðastliðnum, að: “ráðist hafi verið á bandaríska tundurspillinn USS Maddox, óvænt og að tilefnislausu, þar sem hann var í hefðbundnum eftirlitsleiðangri á alþjóðlegri siglingarleið.” Það eina í setningunni sem átti sér stoð í veruleikanum var sú staðreynd að Maddox var vissulega tundurspillir. Hefðbundna eftirlitsferðin var hins vegar árás höfn í Norður-Víetnam; alþjóðlega siglingaleiðin var innan lögsögu Norður-Víetnama og ekki nóg með að tilefni til árásarinnar hafi verið ærið – þá átti engin árás sér stað.
Líkt og blekkingar George Bush varðandi gereyðingarvopn Saddams virkuðu, hrifu blekkingar Johnson-stjórnarinnar vel. Johnson fékk Tonkinflóa-samþykktina, sem heimilaði honum að grípa til “allra nauðsynlegra ráðstafana”. Bush fékk sína samþykkt eftir að hafa sagt þinginu að Saddam væri ógnun við Bandaríkin. Færni Bush-stjórnarinnar til að dansa í kringum sannleikann til að fá innrásina í Írak heimilaða er slík að lygavefur Johnsons virðist viðvaðningsverk.
Árásin á Tonkinflóa var afhjúpuð þegar Daniel Ellsberg lak út leyniskjölum Pentagon árið 1971. Lygarnar varðandi Írak voru hins vegar afhjúpaðar um leið Bandaríkin reistu víggirðingar í Bagdad til að verja sig fyrir fólkinu sem þau frelsuðu. Engin ummerki fundust um kjarnorkuáætlunina, úranið frá Níger eða hin óskilgreindu tengsl við Al-kaída. Líkt og í Víetnam var trúverðugleikinn á brauðfótum í Írak.
Í kvöldverðarboði í Washington á dögunum, lýstu yfirmenn í bandaríska sjóhernum fyrir mér andstöðu sinni við hersetuna í Írak. Fyrir því gáfu þeir tvær ástæður: að herseta af þessu tagi gangi ekki upp og að hermennirnir ungu sem hætta nú lífi sínu geri sér vel grein fyrir því að synir þeirra manna sem lögðu grunninn að stríðinu, s.s. Donald Rumsfeld og Paul Wolfowitz, muni hvorki eiga á hættu að lenda í átökum eða falla í Írak. Þessir yfirmenn voru að fæðast um það leyti sem bandarískar hersveitir yfirgáfu Víetnam. Raddir þeirra enduróma viðvörunarorð hershöfðingjanna Matthews Ridgway og Douglas McArthurs, sem vöruðu Kennedy við því að Bandaríkin gætu ekki haft betur í landhernaði í Asíu. Margir yfirmenn gagnrýndu Víetnamstríðið opinskátt. Sá sem gekk hvað harðast fram í þeirri gagnrýni var hershöfðinginn David M. Shoup.
Shoup, sem áður hafði varað bæði Kennedy og Johnson við því að Bandaríkjaher hefði ekkert erindi til Víetnam, sagði utanríkismálanefnd þingsins árið 1966 að flestir íbúar Suður-Víetnam berðust gegn “glæpahyskinu í Saigon”, leiðtogum sem Bandaríkin höfðu þröngvað upp á þjóðina. Í einni af fjölmörgum ræðum sem Shoup flutti um málið sagði hann: “ef við héldum krumlunum fjarri málefnum landa alls þessa fótumtroðna og arðrænda fólks, myndi það sjálft finna lausnir. Lausnir sem væru eftir þeirra höfði og óskum. Sem það myndu berjast fyrir og vinna að. Ekki lausnir sem Bandaríkin reyna að þröngva upp á fólkið.”
Í bók sinni: “Masters of War: Military Dissent and Politics in the Vietnam Era”, benti Robert Buzzanco á að vegna hreinskilni sinnar mátti Shoup sæta njósnum FBI, ásamt öðrum andstæðingum stríðsins innan jafnt sem utan hersins.
Robert Buzzanco segir, að þó yfirmenn bandaríska hersins hafi verið efins, “þá voru þeir samsekir embættismannakerfinu í að loka augunum fyrir sínu eigin mati á stöðunni.” Margir yfirmenn hersins sáu hvernig fór fyrir Shoup og ákváðu að stefna ferli sínum ekki í voða. Síðast en ekki síst var þeim mikið í mun að hernum yrði ekki kennt um stríðsrekstur Kennedys, Johnsons og Nixons. Að skjóta sér undan skuldinni var fýsilegri kostur en að viðra óþægilegar skoðanir við forsetana.
Líkt og nú í Írak, var auðveldara að hefja þátttöku í Víetnamstríðinu en að losna út aftur. Bandaríkjastjórn reyndi mikið til að koma á legg lífvænlegri stjórn í Suður-Víetnam ásamt stjórnarher sem barist gæti við þjóðfrelsisherinn. Þær tilraunir voru árangurslausar. Bush-stjórnin hefur reynt að grípa til svipaðra bragða, með því að skipa 25-manna þjóðarráð í júlí síðastliðnum. Nú hefur Paul Bremer, yfirmaður hernámsliðsins, verið kallaður aftur til Bandaríkjanna og sögur herma að það ætlunin sé að leita nýrra leiða í stað þjóðarráðsins.
Í Suður-Víetnam, ríki sem Bandaríkin sköpuðu að meira eða minna leyti eftir friðarsamningana í Genf 1954, settu stjórnvöld í Washington Ngo Dinh Diem í leiðtogasætið. Þegar þau urðu ósátt við vanmátt Diems við að takast á við andstöðuna við stjórn hans, heimilaði Kennedy hópi suður-víetnamskra hershöfðingja að myrða hann og taka völdin. Bandaríkin stóðu að baki hverri herforingjabyltingunni á fætur annarri í vonlausri leit að stjórn sem íbúar Suður-Víetnam gætu fellt sig við.
Þegar bandarískir hermenn féllu í Víetnam, brugðust stjórnvöld við á ýmsan hátt til að vernda þá: sprengjum var látið rigna yfir landsvæði; setta voru upp fangabúðir sem kallaðar voru hernaðarþorp, þar sem hundruðum þúsunda víetnamskra bænda var haldið föngum; auk Fönix-áætlunarinnar, en í samræmi við hana tóku CIA og sérsveitir hersins af lífi 30.000 manns sem grunaðir voru um að tilheyra kjarna Viet Cong-hreyfingarinnar. William Colby, yfirmaður CIA, lýsti síðar þeirri skoðun sinni að Fönix-aðgerðin hefði verið eina aðgerð stríðsins sem heppnast hefði. Hversu langt eru bandarísk stjórnvöld tilbúin að ganga til að hanga í þá von að geta stutt til valda stjórn sem bæði hún sjálf og íraska þjóðin geta sætt sig við? Munu þau taka upp gömlu aðferðirnar, þær einu sem stjórnvöld virðist hafa yfir að búa til að bregðast við andstöðu eftir því sem hinum föllnu fjölgar? Kunnugleg hugtök úr fortíðinni láta á sér kræla: mannfall, drápstíðni, mannaveiðar, að tortíma þorpum í því skyni að bjarga þeim – og útgönguleið við sjónarrönd.
Bandaríkin misstu 58.000 menn í Víetnam. Þau drápu tvær milljónir Víetnama. Bandaríkjastjórn var vöruð við því stríð og hún var vöruð við þessu – og það oft af mönnum innan hersins sem ekki vildu hætta lífi hermanna sinna nema til að verja föðurlandið.
Lokaúrræðið til að losna úr Víetnamstríðinu var svokölluð Víetnamvæðing, þar sem hermenn frá Suður-Víetnam voru þjálfaðir upp í að berjast við suður-víetnamska skæruliða. Nú er rætt um Íraksvæðingu, sem gengur út á það sama. Í Víetnam komu Bandaríkin á gjörspilltu ríkisvaldi og her heimamanna sem ekki vildi berjast. Hvort tveggja hrundi til grunna um leið og Bandaríkin drógu her sinn til baka. Í Írak lofar Bush-stjórnin annarri niðurstöðu – þótt hún stefni að sama marki og með sömu aðferðum.
Stefán Pálsson snaraði
Félagsfundur hjá MFÍK
11.11.2003
Opinn félagsfundur hjá Menningar- og friðarsamtökum íslenskra kvenna þriðjudaginn 18. nóvember kl. 20 í MÍR-salnum
1. Viðhorf ungmenna til femínisma og jafnréttis.
Aðalbjörg Þóra Árnadóttir og Alfífa Ketilsdóttir, félagar í MFÍK, segja frá könnun sem þær unnu s.l. sumar í rannsóknarleikhúsinu Júlía og Júlía.
2. Getum við stuðlað að friðaruppeldi ? Umræðutorg um leikföng og leiki.
Jólin nálgast og því er tilvalið að skoða svolítið leikföng og leiki og hugleiða hvað muni lenda í pökkum barna.
Þátttakendur í panel verða: Hrönn Pálmadóttir, lektor KHÍ, Margrét Schram, kennari á eftirlaunum, Margrét Tryggvadóttir, bókmenntafræðingur og Unnur Jónsdóttir, leikskólastjóri.
Bergþóra Gísladóttir, sérkennsluráðgjafi, mun leiða umræðu.
Fundurinn er öllum opinn.
MFÍK
Frá félaginu Ísland-Palestína
7.11.2003
9. nóvember - alþjóðlegur baráttudagur gegn aðskilnaðarmúrnum á Vesturbakkanum
Félagið Ísland-Palestína boðar til fundar í Norræna húsinu sunnudaginn 9. nóvember kl. 15.30
Dagsrá:
1. Heimildamyndin Ending Occupation - voices for a Just Peace (20 mín)
2. Daglegt líf við múrinn. Björk Vilhelmsdóttir borgarfulltrúi og Sveinn Rúnar Hauksson læknir, formaður FÍP, segja frá og sýna myndir úr heimsókn þeirra til Palestínu í sumar.
3. Ólífutínsla í skugga múrsins. Sjálfboðaliðarnir Sigrid Valtingojer grafíklistamaður og Viðar Þorsteinsson varformaður FÍP, nýkomin frá Palestínu, segja frá og sýna myndir.
4. Umræður um frekari stuðning við baráttu Palestínumanna fyrir mannréttindum og frelsi.
Þann 9. nóvember 1989 var hafist handa að brjóta niður Berlínarmúrinn sem boðaði endalok kalda stríðsins í Evrópu. Nú, árið 2003, er Ísraelsríki í óða önn að byggja öllu illvígari múr sem er liður í því að sölsa undir sig land Palestínumanna, búta það niður í aðskilin gettó og gera draum þeirra um mannréttindi og sjálfstætt ríki að engu. Þennan sama dag, 9. nóvember n.k., verður þess krafist víða um heim að bygging þessa nýja múrs verði stöðvuð og hann rifinn niður.
Ritstjóri
Tryggið ykkur Sóleyjarkvæði
4.11.2003
Eins og lesendum Friðarvefsins ætti að vera kunnugt gáfu Samtök herstöðvaandstæðinga á dögunum út Sóleyjarkvæði á geisladiski. Er það þriðja útgáfa af þessu magnaða kvæði Jóhannesar úr Kötlum við lög Péturs Pálssonar. Verkið var fyrst gefið út á hljómplötu 1967 og endurútgefið 1973 en er fyrir löngu uppselt. Hin nýja útgáfa kemur því sannarlega í góðar þarfir enda víst að á mörgum heimilum sé gamli vínyllinn orðinn ansi slitinn.
Sóleyjarkvæði er eitt af mörgum frábærum listaverkum sem sprottin eru upp úr baráttunni fyrir herlausu Íslandi utan hernaðarbandalaga. Má því með sanni segja að það eigi brýnt erindi við samtímann þar sem reynt er að festa í sessi slagorðakennda söguskoðun herstöðvasinna þess efnis að meira að segja listsköpun hernámsandstæðinga hafi ekkert til síns ágætis.
Hljómdiskurinn með Sóleyjarkvæði kostar 1500 krónur og má nálgast hann í síma Samtaka herstöðvaandstæðinga, 554-0900, eða með því að skrifa okkur bréf á netfangið fridur@fridur.is.
SHA
Áhugavert greinasafn
30.11.2003
Friðarvefnum hefur borist tilkynning frá útgáfufélaginu Nýhil um útkomu bókarinnar Af stríði - greinasafn um stríðið í Írak.
Í inngangi ritsins segir:
Hér var stórt samfélag manna niðurlægt og lagt í rúst, þúsundir drepnar, fleiri særðar – annars eru dauðir og lemstraðir Írakar ekki taldir í þessu stríði – menningararfleifð rústuð og, eins og gagnrýnandinn George Monbiot orðaði það í Guardian 1. apríl 2003, stríðsandinn leystur úr læðingi – „og hann gæti verið óviljugur að skríða aftur oní kistuna sína fyrr en hann hefur ferðast um heiminn". Hvernig snýr maður sig út úr þessu – hvað réttlætti þetta?
Höfundar efnis eru, í stafrófsröð, indverska skáldkonan Arundhati Roy, landvarnaráðherrann Donald Rumsfeld, Eiríkur Örn Norðdahl, svissneski listamaðurinn Reto Pulfer, slóvenski heimspekingurinn Slavoj Zizek, Steinar Bragi, ástralska leikskáldið Vanessa Badham, Valur Brynjar Antonsson og Viðar Þorsteinsson. Ritstjóri er Haukur Már Helgason, sem ritar inngang.
Bókin er um 130 síður og er til sölu á innan við 2000 krónur í helstu bókaverslunum, en fæst jafnframt hjá liðsmönnum Nýhils fyrir 1500 krónur. Alþingismönnum verður fært gjafaeintak af bókinni.
Frekari upplýsingar má fá með því að senda tölvupóst á netfangið: nyhil@nyhil.com.
Friðarsinnar eru eindregið hvattir til að kynna sér efni þessa ritgerðasafns.
Ritstjóri
Ný miðnefnd SHA og ályktun um húsnæðismál
28.10.2003
Á landsráðstefnu Samtaaka herstöðvaandstæðinga um síðustu helgi var kjörin ný miðnefnd fyrir næsta starfsár. Hana skipa:
Aðalmenn:
Einar Ólafsson,
Harpa Stefánsdóttir,
Ingimar Ingimarsson,
Sigurður Flosason,
Sigþrúður Gunnarsdóttir,
Stefán Pálsson,
Steinunn Þóra Árnadóttir,
Valur Grettisson.
Varamenn:
Bára Snæfeld,
Páll Himarsson,
Sverrir Jakobsson,
Torfi Stefán Jónsson.
Nýja miðnefndin mun skipta með sér verkum á næstu dögum.
Jafnframt var á fundinum samþykkt ályktun um húsnæðismál SHA, þar sem miðnefnd var falið að stofna félag með það að markmiði að festa kaup á húsnæði undir skrifstofu- og fundaaðstöðu samtakanna. Engin tímamörk voru tiltekin í ályktuninni, en augljós var sá vilji fundarmanna að það yrði gert sem allra fyrst.
SHA
Ályktun um hersetuna
25.10.2003
Landsráðstefna SHA, haldin 25. október 2003, hefur samþykkt eftirfarandi ályktun um hersetuna:
Herinn burt: Krafa nútímans
Samtök herstöðvaandstæðinga árétta kröfu sína um að hernámi Íslands verði aflétt, herstöðvasamningnum sagt upp og að Bandaríkjaher hverfi tafarlaust úr landi.
Fyrir þessu höfum við mörg rök, þ.á m. þessi:
1. Forsendan fyrir gerð herstöðvasamningsins frá 1951 er fallin úr gildi. Nú stendur ekki lengur yfir kalt stríð, Berlínarmúrinn er fallinn og sá „óstöðugleiki í heimsmálum“, sem ráðamenn báru fyrir sig 1951 og æ síðar á dögum kalda stríðsins, er ekki lengur fyrir hendi. Deila má um það, hvort forsendur þessa samnings hafi verið réttar, hvort hann hafi verið gerður með löglegum hætti eða hvort hann hafi þjónað hagsmunum Íslands. Það eina sem ekki þarf að deila um, er að þau rök sem þá voru notuð, eru orðin úrelt og eiga ekki við lengur.
2. Ekki er hægt að líta fram hjá að herstöðin á Keflavíkurflugvelli er hluti af herstöðvakerfi Bandaríkjanna um allan heim. Herinn sem á aðsetur á Miðnesheiði er sami her og hefur ráðist gegn Júgóslavíu, Afghanistan og nú seinast Írak. Sama herliðið sinnir ólöglegu hernámi Bandaríkjanna í Írak og hinum svo kölluðu „vörnum“ Íslands. Af þeim sökum er vera þessa herliðs hér á landi siðferðislega óverjandi, jafnvel þótt orustuþoturnar séu vopnlausar og gagnslausar.
3. Heræfingar sem hafa verið haldnar á Íslandi með reglulegu millibili hafa þann tilgang helstan að þjálfa vígamenn til starfa á blóðvöllum sunnar í heimi. Það er í besta falli ósmekklegt að tengja slíkar æfingar við sjálfsagðan undirbúning björgunarsveita undir hamfarir.
4. Þungvopnað herlið eykur ekki öryggi fólks sem hefur þessa vígamenn yfir sér. Hinn gríðarlegi vopnabúnaður Bandaríkjahers gat ekki komið í veg fyrir mannskæð hryðjuverk á bandarískri grund. Á hinn bóginn skapa vopn í höndum þjálfaðra manna hættu á manndrápum og meiðslum saklausra borgara, eins og sést hefur á framferði hernámsliðs á Norður-Írlandi, Írak og fleiri löndum.
5. Þörf Íslendinga fyrir bandarískt „varnarlið“ er ekki fyrir hendi. Á sama hátt er engin þörf fyrir íslenskan her til að sinna þessari ímynduðu þörf. Það væri sóun á almannafé, til þess fallið að ýta undir dýrkun á ofbeldi og hermennsku, sem gæti beinlínis aukið óöryggi borgaranna. Á hinn bóginn mun íslenskur her aldrei verja okkur fyrir kjarnorkuvopnum, hryðjuverkum, náttúruhamförum eða annarri ógn sem vissulega er fyrir hendi í heiminum.
6. Við eigum ekki að leyfa stjórnmálamönnum að verja almannafé í jafn óþarfan hlut og her, með tilvísun í ímyndaða „öryggisþörf“. Við getum aukið öryggi lands og þjóðar, með því að leggja okkar að mörkum á vogarskál friðar. Við eigum ekki að styðja þau öfl sem fara með ófriði á hendur öðrum, eða selja vopn til fátækra þjóða í stórum stíl og ýta undir misskiptingu auðs og fátækt í heiminum.
Núna viðurkennir meira að segja utanríkisráðherra Íslands að stríð í heiminum standi þróun og framförum fyrir þrifum. Þess vegna þurfa Íslendingar nú að skipa sér í hóp friðarafla í heiminum. Aðeins þannig getum við aukið raunverulegt öryggi okkar í viðsjálum heimi og beitt því afli sem við höfum á sviði heimsmála.
SHA
Ályktun um NATO
25.10.2003
Landsráðstefna SHA, haldin 25. október 2003, hefur samþykkt eftirfarandi ályktun um NATO:
Ísland úr NATO: Raunhæf friðargæsla
Samtök herstöðvaandstæðinga árétta fullkomna og ófrjávíkjanlega andstöðu við aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu eða nokkru öðru hernaðarbandalagi. Reynslan af verkum bandalagsins undanfarna áratugi sýnir að það hefur eingöngu áhrif til ills, ekkert gott hefur komið af starfi þessu. - Lítum á nokkur dæmi:
Hvað hefur Atlantshafsbandalagið gert til að stuðla að stríði í heiminum?
1. Atlantshafsbandalagið hefur hafið stríð að fyrra bragði, með loftárásum á Júgóslavíu vorið 1999. Þessu stríði var fyrst og fremst beint gegn óbreyttum borgurum, á meðan ekki er deilt um að hernaðarmannvirki urðu fyrir sáralitlum skemmdum. Í þessu stríði beittu bandalagsþjóðir vopnum sem bera með sér geislavirkni.
2. Ríki Atlantshafsbandalagsins samþykktu fyrirvaralausan stuðning við óskilgreint stríð Bandaríkjastjórnar „gegn hryðjuverkum“ haustið 2001. Í nafni þessa stríðs hefur ríkisstjórnum verið velt úr sessi með ofbeldi, fjöldaaftökur framkvæmdar, fólki haldið föngnu án dóms og laga og mannréttindi almennra borgara verið skert.
3. Atlantshafsbandalagið áskilur sér ennþá rétt til að beita kjarnorkuvopnum að fyrra bragði, eins og það gerði á dögum kalda stríðsins.
4. Nýjum aðildarríkjum Atlantshafsbandalagsins er gert að auka framlag til vígbúnaðar og hermála, á kostnað nauðsynlegra útgjalda til velferðarmála og annarra hagsmunamála almennings. Þetta er gert að kröfu Atlantshafsbandalagsins, ekki vegna almannavilja í þessum löndum.
Hvað hefur Atlantshafsbandalagið ekki gert til að stuðla að friði í heiminum?
1. Aðildarríki Atlantshafsbandalagsins ráða yfir 80% af allri vopnasölu í heiminum. Ef við tökum með samstarfsríki NATO í svo kölluðu „Partnership for Peace“ fer hlutfallið yfir 90%. Samt sem áður hafa aðildarríkin ekki gert neitt til að draga úr vopnaframleiðslu, þrátt fyrir að þau séu í einstakri aðstöðu til þess.
2. Ríki bandalagsins ráða yfir meirihluta kjarnorkuvopna í heiminum og ef samstarfsríkin í „Partnership for Peace“ eru tekin með fer hlutfallið í 98%. Samt sem áður hafa aðildarríki NATO lítið gert til að fækka kjarnorkuvopnum eða bregðast við kröfum um eyðingu þeirra. Þvert á móti eru afvopnunarsamningar í uppnámi og nýtt vígbúnaðarkapphlaup í aðsigi.
3. Atlantshafsbandalagið kemur ekki í veg fyrir stríð, sem aðildarríki þess eiga upptök að. Ef eitt bandalagsríki vill stríð, en önnur ekki, getur það farið í það stríð án þess að önnur aðildarríki beiti það nokkrum þrýstingi.
4. Aðildarríki Atlantshafsbandalagsins hafa beitt her sínum í innanlandsófriði, sem hefur kostað tugi þúsunda manns lífið í sumum tilvikum. Viðbrögð við þessu innan bandalagsins hafa verið engin. Bandalagið leggur þar með blessun sína yfir ofbeldi ríkisstjórna aðildarríkja gegn eigin borgurum.
5. Aðildarríki Atlantshafsbandalagsins hafa tekið þátt í hernámi annarra ríkja, jafnvel áratugum saman, og stuðningi við leppstjórnir sem njóta engrar viðurkenningar alþjóðasamfélagsins. Viðbrögð við þessu innan bandalagsins hafa verið lítil sem engin. Bandalagið veitir þannig aðildarríkjum frjálsar hendur til að brjóta alþjóðalög, í skjóli sameiginlegra hervarna bandalagsins.
SHA
Landsráðstefna SHA 2003
17.10.2003
Landsráðstefna SHA 2003 verður haldin í sal Þjónustumiðstöðvar aldraðra, Vesturgötu 7 (á horni Vesturgötu og Garðastrætis), Laugardaginn 25. október.
Dagskrá:
11:00 – Venjuleg aðalfundarstörf: kjör miðnefndar, reikningar kynntir, skýrsla miðnefndar, samþykkt ályktana.
Rætt verður um húsnæðismál SHA.
12:15 – Matarhlé
13:00 – 15:00 – “Þegar herinn kvaddi og sat sem fastast!”
Málþing um sumarið þegar herstöðin í Keflavík komst aftur á dagskrá, þar sem hermálinu skaut skyndilega upp í þjóðmálaumræðunni – stjórnmálamönnum, fjölmiðlum og bæði stuðningsmönnum og andstæðingum hersetunnar að því er vitist að óvörum.
Framsögumenn:
* Gunnar Karlsson, prófessor í sagnfræði, greinir umræðuna um hermálið síðustu mánuði og stöðuna í dag.
* Steingrímur Ólafsson, ritstjóri vefritsins Frétta, fjallar um þátt fjölmiðla.
* Halla Gunnarsdóttir, blaðamaður og kennari, ræðir hvernig umræðan kemur ungum friðarsinnum fyrir sjónir.
Að framsögum loknum verða almennar umræður.
SHA
Áhugaverðar heimildarmyndir
16.10.2003
Í ágústmánuði stóð hópur ungs fólks fyrir sýningum á nokkrum bandarískum heimildarmyndum í tjaldi við Reykjavíkurtjörn. Sýningar þessar vöktu mikla og verðskuldaða athygli, enda efni myndanna um margt áhugavert.
Nú hefur verið efnt til sérstakrar kvikmyndahátíðar þar sem þeim sem misstu af sýningu myndanna í sumar geta barið þær augum. Dagana 21.-30.október verða sýningar í Háskólabíói, MÍR-salnum, í Árnagarði og á veitingahúsinu Nelly´s.
Dagskrá hátíðarinnar má finna á heimasíðu hennar, en eins og þar kemur fram er miðaverði mjög stillt í hóf. Óhætt er að hvetja friðarsinna og áhugafólk um alþjóðamál til að kynna sér dagskránna.
Ritstjóri
SHA fundar á Vídalín
13.10.2003
Miðvikudagskvöldið 15. október verður haldinn fundur á skemmtistaðnum Vídalín í Aðalstræti (efri hæð), ætlaður yngri félagsmönnum í Samtökum herstöðvaandstæðinga og öðrum áhugamönnum um málstað friðarsinna. Þar gefst þessum hópi tækifæri á að koma saman og skiptast á skoðunum um það hvernig haga megi friðarbaráttunni á næstunni.
Samkoman hefst kl. 20:30, en Steinþór Heiðarsson félagi í SHA mun opna umræðurnar með stuttu erindi sem hann nefnir: “Hvers vegna erum við að þessu?”
Allir þeir er áhuga kunna að hafa eru eindregið hvattir til að mæta og taka með sér gesti. Ef að líkum lætur mun hópurinn sitja á staðnum vel fram eftir kvöldi.
SHA
Vetrarstarf MFÍK hefst
11.10.2003
Vetrarstarf Menningar- og friðarsamtaka íslenskra kvenna (MFÍK) er hafið. Fyrsti fundur vetrarins verður haldinn þriðjudaginn 14.október í Mír-salnum, Vatnsstíg 10 (bakhús) kl. 20 undir yfirskriftinni: Líf og dauði á átakasvæðum.
Guðbjörg Sveinsdóttir, geðhjúkrunarfræðingur lýsir veru sinni og starfi í Írak, en hún starfaði þar á vegum Rauða krossins fyrr á þessu ári og Björk Vilhelmsdóttir, borgarfulltrúi segir frá nýlegri heimsókn sinni til Palestínu.
Umræður verða að loknum framsögum.
Fundurinn er öllum opinn.
MFÍK
Áhugaverð ráðstefna
6.10.2003
Friðarvefnum hefur borist tilkynning um áhugaverða ráðstefnu sem vert er að vekja athygli á:
Rannsóknastofa í kvenna- og kynjafræðum, UNIFEM á Íslandi og Mannréttindaskrifstofa Íslands standa fyrir ráðstefnu um konur, stríð og öryggi.
Dagskrá
Konur, stríð og öryggi - Ráðstefna 10. og 11. október 2003
Föstudagur, 10. október:
Háskólabíó, salur 1 kl. 17:30:
Frumsýning heimildarmyndar Grétu Ólafsdóttur og Susan Muska: Women, The Forgotten Face of War.
Laugardagur, 11. október:
Aðalbygging Háskóla Íslands, hátíðarsalur:
13:00-13:10 Setning. Páll Skúlason, rektor Háskóla Íslands
13:10-13:20 Ávarp. Ardiana Gijna, læknir og faraldsfræðingur frá Kosovo.
13:20-14:00 Elisabeth Rehn, fyrrum varnarmálaráðherra Finnlands: Women, War and Peace. Kynning á skýrslu UNIFEM um konur, stríð og frið.
14:00-14:30 Fyrirspurnir og umræður
Umræðustjóri: Kristín Ástgeirsdóttir, sagnfræðingur
14:30-14:45 Kaffihlé
14:45-15:10 Gréta Gunnarsdóttir, varafastafulltrúi í fastanefnd Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum: Ályktun Öryggisráðsins nr. 1325 í ljósi stöðu jafnréttismála á vettvangi Sameinuðu þjóðanna.
15:10-15:35 Magnús Bernharðsson, lektor við Williams College: „Frelsi“ hverra? Stríð, Írak og staða kvenna.
15:35-16:00 Valur Ingimundarson, dósent við Háskóla Íslands: Undir feðraveldi og friðargæslu: Konur í Kosovo eftir stríðið.
16:00-16:25 Þórdís Ingadóttir, lögfræðingur: Konur og alþjóðadómstólar.
16:25-17:00 Fyrirspurnir og umræður
Umræðustjóri: Lilja Hjartardóttir, stjórnmálafræðingur
Ritstjóri
Af spjöldum sögunnar
5.10.2003
Það var á þessum degi, 5. október árið 1986 sem breska blaðið Sunday Times svipti hulunni af kjarnorkuvopnaeign Ísraelsstjórnar, en Ísrael hefur yfir að búa um 200 kjarnorkusprengjum. Í fyrstu neituðu stjórnvöld í Ísrael sannleiksgildi fréttarinnar, en með tímanum hætti hún að þræta fyrir að eiga þessi háskalegu vopn og hafa embættismenn síðar látið að því liggja að þeim kunni að verða beitt í átökum við grannríki.
Fullvíst er talið að Ísraelar hafi haft samvinnu við Suður-Afríkustjórn við gerð vopnanna, en stjórn hvíta minnihlutans í Suður-Afríku kom sér upp kjarnorkusprengjum í lok áttunda áratugarins. Eitt fyrsta verk Nelsons Mandela á forsetastóli var einmitt að láta taka þessi vopn í sundur og farga gögnum sem auðveldað hefðu smíði nýrra kjarnorkuflauga. Fordæmi Suður-Afríkustjórnar í þessu efni er sönnun þess að unnt er að uppræta kjarnorkuvopn þótt þau hafi verið búin til. Allsherjarútrýming kjarnorkuvopna er eitt brýnasta hagsmunamál mannkyns, en lykilinn að því marki er að finna hjá ríkisstjórnum Bandaríkjanna og Rússlands sem eiga þorra allra kjarnorkuvopna.
Ritstjóri
Af spjöldum sögunnar
29.9.2003
Á þessum degi árið 1911 braust út stríð milli Tyrkja og Ítala, sem tókust á um yfirráð í Líbýu. Þetta var eitt margra smátríða í aðdraganda fyrri heimsstyrjaldarinnar og minnti um flest á klassísk stríðsátök nýlenduvelda nítjándu aldar sem bitust sín á milli um lönd fátækra þjóða.
Þótt fæstar sögubækur verji miklu púðri í styrjöldina í Líbýu markaði hún spor í hernaðarsöguna, því í henni var í fyrsta sinn gripið til sprengjuárása úr flugvélum. Það var ítalski herinn sem fyrstur herja greip til þessa ráðs, sem síðar hefur orðið stöðugt algengara í hernaði líkt og sést hefur í Kosovo, Afganistan og nú síðast í Írak.
Hernaðaraðili sem varpar sprengjum úr þotum eða flugvélum úr mikilli hæð, tryggir með því lágmarksmannfall hermanna úr eigin röðum, en kallar dauða og hörmungar yfir fjölda óbreyttra borgara á jörðu niðri. Nútíma lofthernaður gengur þannig í berhögg við anda alþjóðlega sáttmála um vernd borgara á stríðstímum, s.s. Genfar-sáttmálans. Þegar við bætist að sprengjurnar sem varpað er, eru oft og tíðum svokallaðar klasasprengjur má villimennska þessa hernaðar vera öllum ljós.
Ritstjóri
Samstaða með palestínsku þjóðinni - laugardaginn 27. september
26.9.2003
Nú um helgina efna friðarhreyfingar víða um heim til mótmælaaðgerða þar sem haldið verður á loft kröfum til stuðnings palestínsku þjóðinni jafnfram því sem hernámi Íraks verður mótmælt. Ekki eru skipulagðar slíkar aðgerðir hér á landi. Hins vegar verða félagsmenn félagsins Ísland-Palestína á nokkrum fjölförnum stöðum laugardaginn 27. september kl. 13–15:30 með palestínska fána til að kynna málstað Palestínumanna; dreifa efni; selja merki og boli og safna í neyðarsöfnunina. Ætlunin er að mynda nokkra þriggja manna hópa og verður a.m.k. einn reyndur félagsmaður í hverjum hópi.
Þeir sem vilja leggja þessu lið geta látið vita með tölvupósti á valdur@gi.is eða palestina@palestina.is.
Stefnt er að því að vera í miðbæ Reykjavíkur og Kringlunni. Að lokinni kynningunni verður komið saman í Mír-salnum að Vatnsstíg 10 kl.16:00, en þar verða kaffiveitingar til sölu og sýndar áhugaverðar kvikmyndir sem tengjast baráttu Palestínumanna.
Þann 29. september nk. eru liðin þrjú ár frá því að síðari uppreisn Palestínumanna gegn hernámi Ísraela hófst. Uppreisnin hefur kostað miklar fórnir, bæði mannslíf, örkuml og eignatjón, en því verður aldrei svarað hvar palestínska þjóðin væri á vegi stödd nú ef hún hefði ekki sett Ísraelum stólinn fyrir dyrnar í markvissum tilraunum þeirra til að sölsa undir sig það sem eftir er af palestínsku landi.
Palestínumenn eru fórnarlömb útþenslu Ísraelsríkis. Þegar ísraelskar vígasveitir hófu morðárásir á óbreytt fólk árið 1948, m.a. í þorpinu Deir Yassin, lögðu hundruð þúsunda Palestínumanna á flótta frá jörðum sínum, en Ísraelar lögðu þær þá undir sig og juku um leið verulega við það svæði sem Sameinuðu þjóðirnar höfðu úthlutað þeim. Síðan þá hefur palestínska þjóðin eflst mikið og veitir öflugt viðnám gegn einu öflugasta herveldi heims þrátt fyrir að eiga engan skipulagðan her og að flestar stofnanir samfélagsins séu eyðilagðar jafn óðum og þær verða til.
Veldi Ísraelshers byggir ekki síst á stuðningi Bandaríkjastjórnar – bæði pólitískum (sbr. að þeir beittu nú enn og aftur neitunarvaldi í Öryggisráðinu gegn ályktun um að fordæma ákvörðun ísraelskra stjórnvalda að lífláta Arafat eða hrekja úr landi) – en ekki síður efnahagslegum stuðningi, sbr ákvörðun í síðustu viku um að „lána“ Ísrael skilyrðislaust 9 milljarða dollara, sem er rétt tæp billjón íslenskra króna, eða vel yfir þjóðartekjum Íslendinga á ári.
Einar Ólafsson
Vargöldin í Tjeténíu heldur áfram
23.9.2003
Fjögur ár eru nú liðin frá því að rússneski herinn hóf að sprengja Grosní, höfuðborg sjálfstjórnarhéraðsins Tjeténíu. Á næstu vikum og mánuðum lagði stórskotalið hersins borgina í rúst og var þó vart á bætandi, enda hafði borgarastyrjöld staðið yfir í héraðinu um allnokkurt skeið.
Sprengjuárásir Rússa kostuðu fjölda óbreyttra borgara lífið og kölluðu miklar hörmungar yfir íbúana. Þær voru réttlættar með því að um stríð gegn hryðjuverkum væri að ræða. Hernaðurinn í Tjeténíu hefur síðar orðið fyrirmynd að öðrum stríðum sem háð hafa verið undir sömu formerkjum.
Eins og öllum má vera ljóst, hefur hernaður Rússlandsstjórnar ekki dregið úr hryðjuverkum - þvert á móti hafa aðfarirnar einungis orðið til að auka grimmdina í borgarastríðinu. Í hverjum mánuði berast nýjar fréttir af hryðjuverkum tjeténskra aðskilnaðarsinna í Rússlandi og ekkert útlit er fyrir að rússneski herinn komi á reglu í sjálfstjórnarhéraðinu. Í seinni tíð fer hins vegar minna fyrir frásögnum af fólskuverkum rússneska hersins í Tjeténíu í fjölmiðlum Vesturlanda. Ástæðan er sú að eftir að stjórnvöld í Bandaríkjunum og Bretlandi tileinkuðu sér orðræðu Moskvu-stjórnarinnar um stríð gegn hryðjuverkum, veittu þau hernaðinum í Tjeténíu sjálfkrafa blessun sína. Fyrir vikið er blóðug styrjöld í bakgarði Evrópu flestum íbúum álfunnar gleymd og grafin.
Stefán Pálsson
Af spjöldum sögunnar
21.9.2003
Á þessum degi, 21. september árið 1963, efndu bandarísku samtökin War Resisters League til fyrstu skipulögðu mótmælaaðgerðanna gegn Víetnamstríðinu sem haldnar voru í Bandaríkjunum. Samtök þessi eru skipuð mönnum sem neitað hafa að gegna herþjónustu og hafa margir þeirra mátt þola refsingar fyrir. Í fyrstu voru aðgerðir stríðsandstæðinga í Bandaríkjunum fámennar, en með tímanum jókst stuðningur við málstað þeirra örum skrefum - einkum eftir að almenningur fór að sjá í gegnum blekkingar stjórnvalda og eftir að myndir af hörmungum stríðsins fóru að birtast í fjölmiðlum.
Ritstjóri
Nýtt kjarnorkuveldi?
18.9.2003
Breska dagblaðið, The Guardian, flytur í dag af því fregnir að stjórnvöld í Sádi Arabíu stefni nú að því að koma sér upp kjarnorkuvopnum. Þetta mun vera einn af þeim valkostum sem nefnd á vegum ríkisstjórnarinnar þar í landi telur vænlegasta til að bregðast við vaxandi spennu og stríðsátökum í Mið-Austurlöndum.
Valdhafar í Sádi Arabíu hafa um langt skeið verið helstu bandamenn Bandaríkjastjórnarí arabaheiminum, en sú vinátta hefur kólnað á undanförnum vikum og mánuðum. Umræður um hugsanlega kjarnorkuvopnaáætlun Írana og herská stefna eina kjarnorkuveldisins í þessum heimshluta, Ísraela, er meðal þess sem mestu veldur um þennan skyndilega áhuga konungsveldisins vellríka á að koma sér upp kjarnorkuvopnabúri.
Friðarhreyfingar hafa lengi skorað á alþjóðasamfélagið að taka á kjarnorkuvopnaeign Ísraelsmanna, sem komu sér upp þessum vopnum í trássi við alþjóðlega samninga og halda enn í fangelsi vísindamanninum sem ljóstraði upp um vopnabúrið fyrir nærri tveimur áratugum síðan.
Á meðan Bandaríkjastjórn og önnur kjarnorkuveldi halda áfram að ausa fjármunum í áframhaldandi rannsóknir og þróun kjarnorkuvopna er ljóst að stöðugt verður auðveldara fyrir minni ríki að að koma sér upp slíkum vopnum. Hin raunverulega undirbúningsvinna fyrir kjarnorkuvopnaáætlanir ríkja á borð við Íran, Norður-Kóreu og Sádi Arabíu fer ekki fram í vanbúnum tilraunastofum þeirra landa, heldur er hún unnin á vegum hernaðaryfirvalda á Vesturlöndum. Þetta ætti öllum að vera ljóst.
Ef stjórnvöldum í Bandaríkjunum, Bretlandi, Frakklandi, Rússlandi og Kína er alvara í að reyna að hindra útbreiðslu kjarnorkuvopna um heimsbyggðina, verður það einungis gert með því að þessi ríki hætti frekari framleiðslu og þróun þessara vopna. Jafnframt er brýnt að koma á laggirnar og styðja við bakið á kjarnorkuvopnalausum svæðum, s.s. í Mið-Asturlöndum. Það kallar á að kjarnorkuvopnabúr Ísraelsríkis verði upprætt.
Blaðamenn The Guardian minna á að Sádi Arabar hafi í gegnum tíðina fylgst grannt með kjarnorkuvopnaáætlun Pakistan-stjórnar og að um langt skeið hafi verið orðrómur um mögulegar greiðslur þeirra til Pakistana. Þá keyptu Sádar flugskeyti frá Kínverjum fyrir fimmtán árum síðan sem borið geta kjarnorkuvopn. Það er því fyllsta ástæða til að taka áform ríkisstjórnar Sádi Arabíu alvarlega þegar kemur að þessum málum.
Stefán Pálsson
SHA fundar í framhaldsskólum
16.9.2003
Veigamikill þáttur í starfi Samtaka herstöðvaandstæðinga er kynning á stefnumálum friðarsinna og sögu herstöðvamálsins fyrir ungu fólki. Samtökin hafa um árabil efnt til funda í framhaldsskólum víða um land og hafa þeir oft verið fjölsóttir og skemmtilegar umræður spunnist. Auk þess að mæta á hefðbundna málfundi á vegum nemendafélaga, er alltaf eitthvað um að kennarar - einkum í sagnfræði eða félagsvísindum - fái fulltrúa SHA til að ræða við nemendur í kennslustundum. Þá er algengt að herstöðvaandstæðingar séu fengnir til að kljást við stuðningsmenn hersetunnar og veru Íslands í NATO.
Á dögunum sendi miðnefnd SHA bréf til allra nemendafélaga íslenskra framhaldsskóla, en þeir munu vera um þrjátíu talsins. Í bréfinu, sem jafnframt var sent umsjónarkennurum í sögu og félagsfræði, buðust samtökin til að senda fulltrúa sína hvert á land sem er til að ræða alla þætti friðar- og afvopnunarmála. Vonast er til að viðbrögð við erindi þessu verði góð nú sem hingað til.
Þeim sem áhuga kynnu að hafa á að skipuleggja fundi af þessu tagi eða fá herstöðvaandstæðinga í heimsókn til umræðna, er bent á að senda tölvupóst á netfangið sha@fridur.is eða hringja beint í Stefán Pálsson, formann SHA. (hs. 551-2592; vs. 696-4825
SHA
Bandarískir hernaðarandstæðingar mótmæla
7.9.2003
Þann 28. september næstkomandi munu bandarískir friðarsinnar efla til aðgerða í New York og fleiri borgum til að mótmæla stríðsrekstri Bandaríkjanna í Írak og krefjast þess að Bandaríkjastjórn dragi nú þegar hersveitir sínar frá landinu. Þá er veru Bandaríkjahers í Afganistan, Kóreu, Filippseyjum og víðar mótmælt. Aðstandendur aðgerðanna beina gagnrýni sinni einnig að hernámi Ísraelsríkis í Palestínu, en 28. september er einmitt talinn marka upphaf Intifada-uppreisnarinnar í Palestínu árið 2000.
Gagnrýnendur hernaðarstefnu Bandaríkjastjórnar benda á að sóunin sem hún hefur í för með sér auki enn á efnahagsvanda alríkisins, sem á sama tíma skeri niður fjárveitingar til félagsmála, menntakerfisins og spítala.
Fjölmörg samtök leggja nafn sitt við aðgerðirnar í Bandaríkjunum þann 28. september. Má þar nefna ýmsar friðarhreyfingar, pólitísk samtök og kirkjudeildir. Frekari fregnir verða fluttar af þessum aðgerðum hér á friðarvefnum þegar nær dregur
Ritstjóri
Sellafield enn í eldlínunni
28.8.2003
Í vikunni birti breska dagblaðið The Guardian frétt um fyrirhugaða lokun kjarnorkuendurvinnslustöðvarinnar í Sellafield. Frétt þessi hefur nú verið borin til baka og segja breskir ráðamenn að ekki sé fyrirhugað að gera breytingar á rekstri stöðvarinnar í bráð.
Ríkisstjórnir ýmissa nágrannaríkja Breta, s.s. Írlands og Noregs, hafa um langt skeið barist fyrir lokun stöðvarinnar í Sellafield. Umhverfisráðherrar í ríkisstjórn Íslands hafa tekið í sama streng. Það voru hins vegar friðarsinnar og kjarnorkuvopnaandstæðingar sem fyrstir vöktu athygli á þeirri hættu sem stafar af stöðinni.
Kjarnorkuiðnaðurinn í heiminum stríðir við margvísleg vandamál sem tengjast hættulegum efnum sem til falla við þessa gerð raforkuframleiðslu. Til að bregðast við þessum vanda og til að afla meiri tekna, hefur iðnaðurinn í gegnum tíðina knúið á um notkun slíkra efna til vopnaframleiðslu. Dæmi um það hefur mátt sjá í nýlegum styrjöldum, s.s. á Balkanskaga, í Sómalíu og í Írak, þar sem skotfæri með geislavirku úrani voru óspart notuð.
Baráttan gegn vígvæðingu og vopnaframleiðslu í heiminum er nátengd baráttunni gegn kjarnorkuiðnaðinum. Það er því engin tilviljun að umhverfisverndarsamtök og friðarhreyfingar hafi víða erlendis tekið höndum saman í þessum efnum. Nýjasta dæmið um það er átak gegn sölu á plútóníum sem breskar umhverfis- og friðarhreyfingar hafa unnið að í sameiningu. Um það má lesa hér, .
Stefán Pálsson
Róttæklingatjald á Tjarnarbakkanum
18.8.2003
Friðarvefurinn hefur verið beðinn um að vekja athygli á skemmtilegu framtaki nokkurra róttækra ungmenna sem komið hafa upp tjaldi við Reykjavíkurtjörn, við mót Skothússvegar og Tjarnargötu.
Tjald þetta nefnist "róttæka margmiðlunartjaldið" og er þar að finna margvíslegar upplýsingar og fræðsluefni um róttæk málefni, s.s. friðar- og afvopnunarmál. Aðstandendur tjaldsins hafa fest kaup á nokkrum heimildamyndum, meðal annars um aðdraganda og afleiðingar Flóabardaga árið 1991; rætur bandarískrar utanríkisstefnu og stríðsrekstur í Kólumbíu undir merkjum "stríðs gegn eiturlyfjum".
Áætlað er að róttæklingatjaldið á Tjarnarbakkanum standi uppi til loka ágúst, en það er opið gestum og gangandi frá 12-122 alla daga vikunnar. Á staðnum má finna nákvæma dagskrá um sýningartíma myndanna.
Ritstjóri
Velheppnaðar kertafleytingar
8.8.2003
Miðvikudagskvöldið 6. ágúst fleyttu friðarsinnar kertum á Reykjavíkurtjörn í nítjánda sinn, til að minnast fórnarlamba kjarnorkuárásanna á Hírósíma og Nagasakí, auk þess að halda á loft kröfunni um kjarnorkuvopnalausan heim. Mikill fjöldi fólks lagði leið sína niður á Tjörn að þessu tilefni, enda veður með ágætum. Kertafleytingin á Akureyri tókst einnig afbragðsvel og er hún orðin ómissandi þáttur í bæjarlífinu norðan heiða líkt og fyrir sunnan.
Þorbjörn Broddason prófessor flutti ávarp við fleytinguna á Tjörninni og hefur Friðarvefurinn fengið það til birtingar:
Ávarp við kertafleytingu á Reykjavíkurtjörn 6. ágúst 2003 í árvissa minningu kjarnorkuárásanna á Hiroshima og Nagasaki
Hinn 6. ágúst 1945 hringdi Leslie Grove hershöfðingi í Robert Oppenheimer kjarneðlisfræðing.
“Ég er mjög stoltur af þér og öllu þínu liði” sagði hershöfðinginn í símann.
“Gekk þetta að óskum?” spurði Oppenheimer.
“Mér skilst að þetta hafi verið alveg rosalegur hvellur” svaraði þá hershöfðinginn.
Í þessum hvelli, sem hershöfðinginn var svo hreykinn af, týndu 80 þúsund íbúar borgarinnar Hiroshima lífi. Fleiri vesluðust upp á næstu árum. Heildartala látinna í Hiroshima mun vera um 200 þúsund. Svipaðar tölur bættust við þrem dögum seinna þegar seinni sprengjunni var varpað á Nagasaki. Eru þá ótalin þau fórnarlömb sprengjanna sem lifðu en hlutu örkuml á líkama og sál.
Þeir sem þarna féllu voru óbreyttir borgarar af öllu tagi, konur og karlar, börn og gamalmenni, ríkir og fátækir, réttlátir og ranglátir; fólk eins og við sem höfum safnast hér saman í kvöld til að minnast þessara atburða.
Þegar hér var komið sögu höfðu stríðsaðilar, hverju nafni sem nefndust, fyrir löngu látið lönd og leið allan fyrirslátt um að almennum borgurum skyldi hlíft í lengstu lög. Eldur og dauði úr lofti hafði lengi verið hlutskipti íbúa þýskra, japanskra og breskra borga og í sumum tilvikum var mannfall meira en í Hiroshima. Nafn hennar lifir þó í minningunni af ærnum ástæðum sem okkur eru vel kunnar. Hiroshima er tákngervingur styrjaldarhryllingsins vegna þess að þar féll fyrsta og vonandi næstsíðasta kjarnorkusprengjan. En fleira kemur til: Tortíming Hiroshima og Nagasaki réðst ekki af hernaðarlegri nauðsyn, enda hafði Hiroshima sloppið við sprengjuárásir fram til þessa, þrátt fyrir að þar væru bæði verksmiðjur og herbúðir. Íbúar Nagasaki urðu kjarnorkubálinu að bráð eingöngu vegna þess að borgin Kokura, sem var aðalskotmarkið 9. ágúst, var hulin skýjaþykkni þennan dag. Til sanns vegar má færa að þessar árásir hafi flýtt fyrir uppgjöf Japana, en hitt mun jafnrétt að því markmiði hefði mátt ná með minni mannfórnum. Sterk rök benda til þess að boðskapurinn frá Hiroshima hafi fyrst og fremst verið ætlaður öðrum viðtakanda, nefnilega Jósef Stalín. Truman Bandaríkjaforseti vildi gera þessum vopnabróður sínum algerlega ljóst að hann yrði ekki tekinn neinum vettlingatökum ef hann ætlaði sér stærri sneið af kökunni en honum var skorin á fundi þeirra í Jalta. Lífi hundruða þúsunda almennra borgara var fórnað að því er virðist í hráskinnaleik milli vina. Og hér er vert að hafa Dresden í huga. Í febrúar 1945 hófust gífurlegar loftárásir Breta og Bandaríkjamanna á Dresden. Borgin var óvarin enda hafði hún alls enga hernaðarlega þýðingu og var einmitt þess vegna sneisafull af flóttafólki. Þegar Rauði herinn hélt inn í borgina nokkru síðar fann hann ekki eina fegurstu menningarperlu Evrópu, heldur rjúkandi rústir og koluð lík. Í ljósi þess að engum hernaðarlegum markmiðum var þjónað með árásinni á Dresden verður nærtækt að líta á hana sömu augum og Hiroshima. Þetta var hvort tveggja áminning til vinanna í Moskvu. Ef þetta voru ekki stríðsglæpir þá kann ég ekki að skilgreina það hugtak.....
Ekki er ofmælt að illa hafi verið stofnað til þeirrar heimsskipanar sem þarna mótaðist og hefur mótað með einum eða öðrum hætti sjónarmið og sjóndeildarhring allra núlifandi fulltíða Vesturlandabúa. Nú er þessi heimsskipan hins vegar liðin undir lok og við kveðjum hana í sömu móðu skinhelgi, hræsni og ofbeldis og við heilsuðum henni. Í stað ógnarjafnvægis stórveldanna lútum við nú einu heimsveldi, líkt og stundum hefur gerst fyrr í sögu mannkynsins. Og því miður bendir allt til þess að hið nýja heimsveldi muni kollsigla sig á eigin ofdrambi og andvaraleysi.
Heimsveldið hlaut eldskírn sína í ófriði gegn gömlum viðhlæjanda sínum og annáluðu illmenni, Saddam Hussein, sem hófst snemma árs 1991 og var ekki endanlega útkljáður fyrr en vorið 2003. Í meira en 12 ár var haldið uppi ósveigjanlegu viðskiptabanni á Íraka undir merkjum Sameinuðu þjóðanna en í raun algerlega að ráði bandaríska heimsveldisins. Afleiðingar þessa viðskiptabanns voru þær að á aðra milljón Íraka á barnsaldri týndi lífi. Þetta er mat Barnahjálpar Sameinuðu þjóðanna. Málsmetandi og gjörkunnugir menn kenna viðskiptabannið beinlínis við þjóðarmorð. Nú, eftir innrás og hernám, er viðskiptabanni aflétt, upplausn og skortur ríkir í Írak og Bandaríkjamenn sitja uppi með herfang sem gæti, ef allt fer á versta veg, breyst í nýtt Víetnam. Um allan heim hefur þessu ráðslagi verið mótmælt, þar á meðal hér á landi. En nú bregður svo við að kotroskinn íslenskur forsætisráðherra lætur hafa eftir sér í blaðaviðtali að andmælendur viðskiptabannsins á Alþingi ættu nú að skammast sín. Hann á þá væntanlega við að áðurnefndir vettvangskunnugir mannvinir ættu einnig að skammast sín. Svo ekki sé minnst á ýmis alþjóðleg mannúðarsamtök auk Barnahjálpar Sameinuðu þjóðanna eins og hún leggur sig. Sjálfsagt sýnist sitt hverjum, en ég sé í þessu sambandi aðeins einn mann sem ekki virðist kunna að skammast sín.
Loftárásirnar fyrir 58 árum eru réttnefndar stríðsglæpir. Hið mannskæða umsátur sem Írakar hafa mátt sæta nú á okkar dögum, að sögn vegna eins illmennis í sínum hópi, er ekki síður glæpsamlegt. Og í lýðræðisríki berum við öll okkar hluta af ábyrgðinni.
Árið 1912 birti franskur rithöfundur viðvörunarorð til rísandi herveldis sem ekki kunni að hlusta. Því er miður að þau eiga jafnvel við nú og þá. Eiginlega þarf aðeins að skipta út einu sérnafni. Ég lýk máli mínu með orðum hans:
Sigurvegarinn er skuldbundinn hinum sigraða og ber að lýsa honum veginn með fordæmi sínu...Hvaða birtu hefur heimurinn þegið af hinu sigursæla Þýskalandi? Glampa byssustingjanna, vængstýfðar hugsjónir, athafnir án örlætis, raunsæi ruddans...; ofbeldi og sérhagsmuni. Stríðsguðinn í líki farandsala. Fyrir 40 árum villtist Evrópa inn í ógnir næturinnar. Hjálmur sigurvegarans huldi sólina. Ef hinir sigruðu verðskulda einungis meðaumkun og fyrirlitningu hvað bíður þá þess sem betur hafði og kallaði þetta yfir okkur?
Kertafleytingar í Reykjavík og á Akureyri
1.8.2003
Að venju efna friðarsinnar til kertafleytingar þann 6. ágúst n.k. í minningu fórnarlamba kjarnorkuárásanna á japönsku borgirnar Hírósíma og Nagasakí 6. og 9. ágúst 1945, um leið og kröfunni um kjarnorkuvopnalausan heim er haldið á loft. Dagskráin á stöðunum verður sem hér segir:
Reykjavík:
Safnast verður saman við suðvesturbakka Tjarnarinnar (við Skothúsveg) klukkan 22:30 og verður þar stutt dagskrá. Þorbjörn Broddason prófessor flytur ávarp og Ingibjörg Haraldsdóttir les ljóð. Fundarstjóri verður Rósa Björk Brynjólfsdóttir.
Kertafleytingin í ár verður sú nítjánda í röðinni. Að venju verða flotkerti seld á staðnum.
Aðilar að samstarfshópi friðarhreyfinga eru:
Friðarhópur leikskólakennara
Friðar- og mannréttindahópur BSRB
Menningar- og friðarsamtök íslenskra kvenna
Samtök herstöðvaandstæðinga
SGI á Íslandi
Akureyri:
Friðarathöfn verður við tjörnina fyrir framan Minjasafnið við Aðalstræti. Þetta er sjötta árið í röð sem atburðanna
er minnst með þessum hætti á Akureyri. Athöfnin hefst kl. 22:00 með stuttu ávarpi Kristínar Sigursveinsdóttur og ljóðalestri Bergljótar Þrastardóttur.
Eftir það verður kertum fleytt. Flotkerti verða seld á staðnum.
Athugið - athöfnin í Reykjavík hefst kl. 22:30, en á Akureyri kl. 22:00.
Ritstjóri
Nýja friðarhreyfingin – helstu áherslur og áætlanir
31.7.2003
Þrátt fyrir hina gífurlega víðtæku og virku hreyfingu og fjölmennu og samfelldu mótmælaaðgerðir tókst ekki að koma í veg fyrir innrásina í Írak, „stöðva stríðið áður en það byrjaði“. Að því leyti tókst ætlunarverkið ekki. Var þá allt unnið fyrir gýg? Ef svo væri hefðu menn væntanlega lagt hendur í skaut. En það var ekki gert. Því miður var innrásin í Írak ekki einangrað fyrirbæri. Það sem þó hafðist upp úr þessu var þessi gífurlega öfluga hreyfing. Og í vor settust menn á rökstóla til að ræða stöðu hreyfingarinnar og verkefnin framundan. Haldnar hafa verið ráðstefnur og fundir í einstökum löndum til að ræða starfið framundan og skipulagsmál. Í Danmörku voru t.d. til laustengd samtök undir nafninu Ingen krig mod Irak en á fundi 10. maí var stofnað landssamband undir nafninu Nej til krig. Einnig hafa verið nokkrar fjölþjóðlegar ráðstefnur. Hér verða dregnar saman helstu niðurstöður eftirtalinna funda:
* Fundur í Berlín 25. apríl þar sem voru mættir fulltrúar frá Evrópu og víðar.
* Ráðstefna í Jakarta í Indónesíu 19.-21. maí. Þar voru fulltrúar frá 25 löndum í öllum heimsálfum. Meðal samtaka sem þar áttu fulltrúa má nefna Friðarbandalag Asíua sem er bandalag friðarhreyfinga í fjölmörgum Asíu-löndum stofnað 1. sptember 2002, Stop The War Coalation í Bretlandi, United for Peace and Justice í Bandaríkjunum, skipuleggjendur næsta World Social Forum, sem verður á Indlandi í janúar 2004, Anti-Privatization Forum í Suður Afríku, Greenpeace og Focus on Global South. Á þeirri ráðstefnu var samþykkt yfirlýsing, svokölluð Jakarta-friðaryfirlýsing og var hún kynnt á ráðstefnunni í Genf.
* Ráðstefna í Japan 24.-25. maí. Þar voru fulltrúar samtaka í Japan (Lýðræðislega sósíalistahreyfingin, Zenko og fleiri), Suður-Kóreu, Bandaríkjunum (International A.N.S.W.E.R.International Action CenterGlobal Exchange), Bretlandi (Stop the war Coalition og Just Peace-Muslim for a just peace) og Þýskalandi (sósíalistaflokkurinn PDS.) Á þeirri ráðstefnu var samþykkt yfirlýsing, Tókýó-yfirlýsingin.
* Ráðstefna í Genf 31. maí, en hún hafði verið ákveðin á fundinum í Berlín.
* Ráðstefna International A.N.S.W.E.R. í Bandaríkjunum 17.-18.maí.
* Ráðstefna United for Peace and Justice í Bandaríkjunum 6.-8. júní.
Helstu áherslur:
Á ráðstefnunum var þess krafist að hernámslið Bandaríkjamanna og Breta hverfi frá Írak, írösku þjóðinni verði tryggður sjálfsákvörðunarréttur, þeir sem bera ábyrgð á innrásinni verði látnir sæta ábyrgð. Lagt er til að komið verði á fót alþýðlegum stríðsglæpadómstól til að taka á stríðsglæpum í Írak. Bundinn verði endir á hernám Ísraels í Palestínu og sjálfsákvörðunarréttur Palestínumanna verði viðurkenndur. Innrásin í Írak var sett í samhengi við heimsvaldastefnu Bandaríkjanna og hnattvæðingu á forsendum stórfyrirtækjanna. Boðuð var áframhaldandi barátta gegn heimsvaldastefnu, styrjaldaráformum og hernaðarhyggju. Sérstaklega var litið til þeirra ógnana sem Bandaríkjastjórn hefur haft uppi gagnvart þeim ríkjum sem kennd hafa verið við „öxul hins illa“: Íran, Norður-Kóreu, Sýrlandi og Kúbu, einnig Venesúela og Simbabwe. Þá var bent á aukin hernaðarumsvif Bandaríkjamanna í Kólumbíu og Filippseyjum, fjölgun herstöðva á svæði sem nær frá Austur-Afríku til Suður-Asíu og áætlanir um aukinn kjarnorkuvígbúnað.
Ráðstefnan í Japan lagði mikla áherslu á baráttu gegn styrjaldaráformum á Kóreuskaganum og auknum heimsvaldasinnuðum umsvifum í Austur-Asíu.
Á ráðstefnunni í Genf var sérstaklega litið til Evrópu og rætt um nauðsyn baráttu gegn evrópskum her og auknum vígbúnaði í Evrópu. Leggja verði áherslu á að öryggi okkar er best tryggt með afvopnun, friði, félagslegu réttlæti og samstöðu. Lýst var yfir samstöðu með alþjóðlegri baráttu gegn bandarískum herstöðvum og að í Evrópu verði sú barátta tengd baráttu gegn herstöðvum NATO. Þá var lögð áhersla á samvinnu friðarhreyfingarinnar við samfélög og samtök múslíma. Ráðstefnan í Genf lýsti yfir stuðningi við yfirlýsingar Kaíró-ráðstefnunnar í desember 2002 (önnur Kaíró-ráðstefna er áætluð 27. október) og Jakarta-ráðstefnunnar.
* * *
Helstu atriði Jakarta-yfirlýsingarinnar:
(sjá líka lauslega þýðingu hluta ályktunarinnar):
* Allar erlendar hersveitir verði tafarlaust fluttar burt frá Írak
* Írökum verði leyft að ráða framtíð sinni sjálfir í samræmi við grundvallarreglur sjálfsákvörðunarréttar
* Hreyfingar sem berjast fyrir friði og réttlæti komi á fót alþjóðlegum alþýðudómstóli
* Árásaraðilar borgi kostnað af viðgerðum vegna stríðsins beint til Íraka
* Fastafulltrúar í Öryggisráði SÞ axli ábyrgð á afleiðingum meira en 10 ára viðskiptabanns
* Allar erlendar skuldir Íraks verði felldar niður
* Stuðlað verði að alþjóðlegri baráttu til að binda endi á hernám Palestínu
* Landnámssvæðunum verði skilað aftur og allir palestínskir flóttamenn fái að snúa heim
* Fordæmum áframhaldandi íhlutun Bandaríkjanna í Palestínu
* Þjóðarréttur Palestínumanna verði viðurkenndur sem forsenda réttláts og þar með viðvarandi friðar á þessu svæði
* Innnrásin í Írak er hluti af því efnhagsstríði sem nú er háð gegn þjóðunum í suðri
* Krefjumst alþjóðlegrar afvopnunar
* Krefjumst sérstaklega eyðingar allra kjarnorkuvopna
* Miðausturlönd verði svæði sem verði laust við gereyðingarvopn, þar með talið og ekki síst Ísrael, það land sem hefur mestan eyðingarmátt
* Við einsetjum okkur að halda áfram að byggja upp hina alþjóðlegu hreyfingu fyrir friði og réttlæti
* Grundvallarstefna okkar felst meðal annars í að byggja upp sanna alþjóðahyggju að neðan þar sem við myndum nýtt alþjóðasamfélag sem byggist á jöfnuði og lýðræði
* Við höfnum stríði í hvaða mynd sem er, hvort sem eru opin, yfirlýst stríð milli ríkja, stríð gegn alþýðuhreyfingum, efnahagsleg stríð gegn fátæku fólki eða stríð gegn pólitískum baráttumönnum og andstæðingum ríkjandi skipulags
Við skorum á öll samtök, alþýðuhreyfingar og einstaklinga sem eru sammála greiningu okkar og aðgerðaáætlun að sameinast í sameiginlegu átaki til myndunar alþjóðlegrar Samstöðuhreyfingar fyrir heimsfriði (Solidarity Network for Global Peace)
Herinn burt! – alls staðar
Á Jakarta-ráðstefnunni voru líka ræddar hugmyndir um aðgerðir á næstunni. Rætt var um aðgerðir í september og þá m.a. horft til ráðherrafundar Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar (WTO) í Cancún í Mexíkó 10.-13. september. Síðan hefur verið ákveðið að auk aðgerða af því tilefni verði 27. september alþjóðlegur baráttudagur friðarhreyfingarinnar. Þá var rætt um baráttuáætlun undir nafninu „Veröldin hafnar Bush“ (The World Says No to Bush) sem muni ná hámarki með aðgerðum vegna landsfundar Repúblikanaflokkins í New York í september 2004. Loks var rætt um að helga fyrri hluta ársins 2004 baráttunni gegn herstöðvum Bandaríkjanna og Friðarhreyfingu Asíu falið að hafa frumkvæði að því.
* * *
Ráðstefnur í Bandaríkjunum
Á ráðstefnu International A.N.S.W.E.R., sem 850 manns víðs vegar að úr Bandaríkunum sóttu, voru helstu umræðuefnin: „Hvaða áætlanir hefur ríkistjórn Bush?“ og „Hvert stefnir friðarhreyfingin?“ Rædd voru heimsvaldasinnuð markmið utanríkisstefnu Bush-stjórnarinnar, kynþáttahyggja og atlögur stjórnarinnar að mannréttindum og hagsmunum verkalýðsstéttarinnar heima fyrir. Ennfremur var rætt um hernám Íraks og ógnanir Bush-stjórnarinnar gagnvart Kúbu, Kóreu, Simbabwe, Sýrlandi, Líbanon, Palestínu og fleiri löndum.
Ráðstefnu United for Peace and Justice sóttu á sjötta hundrað manns frá 38 fylkjum Bandaríkjanna, fulltrúar nærri 400 samtaka. UFPJ hefur lagt áherslu á að samfylkja sem flestum milli ysta vinstrisins og frjálslyndra demókrata, en mörg samtök sem eiga aðild að UFPJ eiga einnig aðild að öðrum samfylkingum, svo sem International A.N.S.W.E.R. eða Win Without War, sem hefur verið lýst sem meira „mainstream“, þ.e. ekki með jafn víðtæka og djúpstæða gagnrýni á stefnu Bandaríkjastjórnar en andvíg stríðsstefnunni. Áherslur ráðstefnu UFPJ voru svipaðar áherslum International A.N.S.W.E.R.. Helstu áherslu voru þessar:
* Berjast gegn utanríkisstefnu Bush-stjórnarinnar.
* Andæfa aðför að innflytjendum og borgaralegum rétttindum.
* Tengjast hreyfingunni fyrir alþjóðlegu réttlæti (global justice movement) – fylkja liði gegn Alþjóðaviðskiptastofnuninni (WTO).
* Berjast fyrir að bundinn verði með friðsamlegum hætti endir á hernámi Ísraela á palestínsku landi.
* Bent var á að BNA hefur beinlínis ógnað ýmsum ríkjum, svo sem Sýrlandi, Íran, Kúbu og Norður-Kóreu, og að hernaðarleg íhlutun fer vaxandi í Rómönsku Ameríku, Afríku og Asíu svo sem með aukinni aðstoð við ríkisstjórn Kólumbíu (Kólumbíu-áætlunin), styrkingu á herafla Bandaríkjanna á Filippseyjum, fjölgun herstöðva á svæði sem * Þá er á það bent að Bandaríkjastjórn vinnur að því að grafa undan samningum um takmörkum kjarnorkuvopna og vinnur að þróun næstu kynslóðar kjarnorkuvopna.
* Heima fyrir notar stjórnin stríðið gegn hryðjuverkum sem átyllu til að draga úr borgaralegum réttindum og skerða velferðarþjónustu.
* Þá fer kynþáttamismunun vaxandi, einkum gagnvart fólki af arabískum, asískum og rómansk-amerískum uppruna sem og gagnvart múslímum almennt.
Athyglisvert er að á báðum þessum ráðstefnum, sem sameinuðu gífurlega mörg og fjölbreytt samtök í Bandaríkjunum, og ekki síður á ráðstefnu UFPJ, sem skilgreinir sig kannski sem víðtækari samfylkingu en hið „and-kapítalíska“ International A.N.S.W.E.R., eins og einn skýrsluhöfundur frá ráðstefnu UFPJ komst að orði, var baráttan gegn Íraks-stríðinu og baráttan framundan sett í samhengi við ekki aðeins almennar atlögur Bush-stjórnarinnar að mannréttindum í kjölfar 11.september heldur einnig andverkalýðssinnaða stefnu stjórnarinnar heima fyrir og hinn óhefta kapítalisma á heimsvísu sem m.a. kristallast í starfsemi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar.
Það kom sem sagt fram lítill pólitískur eða hugmyndafræðilegur munur á þessum tveimur ráðstefnum. Þó kom fram á ráðstefnu UFPJ ákveðinn ágreiningur við International A.N.S.W.E.R. sem sneri að einum ákveðnum aðgerðum. Það varð sem sagt ekki samstaða um það á ráðstefnu UFPJ að styðja alþjóðlegan aðgerðadag 27. september. Hugmynd um aðgerðir þennan dag kom fram í sambandi við ráðstefnu friðarhreyfinganna í Berlín í apríl en International A.N.S.W.E.R. tók svo þessa hugmynd upp og reyndar var hún þá einnig farin að skjóta rótum víðs vegar um heim. Upphaflega var talað um einhverjar aðgerðir í september, t.d. í tengslum við ráðherrafund WTO í Cancún í Mexíkó 10.-13. september, t.d. 11. september, og reyndar beinist athygli friðarhreyfingarinnar líka að aðgerðum gegn WTO á þessum tíma.
Hins vegar var 27. september valinn sem alþjóðlegur baráttudagur friðarhreyfingarinnar vegna þess að þá eru þrjú ár liðin frá því að seinni intifadan, uppreisn Palestínumanna, hófst, og hugmyndin er að leggja áherslu á samstöðu með palestínsku þjóðinni um leið og hernámi Íraks verði mótmælt og frekari stríðsáformum og hernaðarhyggju andæft. Ástæðan fyrir að á ráðstenu UFPJ náðist ekki samstaða um þennan dag er í fyrsta lagi sú að þessi dagur er líka mjög heilagur dagur hjá Gyðingum (Rosh Hasanah). Í öðru lagi vöruðu hin mikilvægu friðarsamtök verkalýðsfélaga, U.S. Labor Against the War, við því að afstaðan til Palestínu-málsins væri umdeild og viðkvæm í bandarískri verkalýðshreyfingu og áhersla á það mál gæti skaðað þá samstöðu sem hefði náðst í verkalýðshreyfingunni í baráttunni gegn stríði. Það er því útlit fyrir að UFPJ muni haldi sig til hlés 27. september og undirbúningurinn í Bandaríkjunum verði fyrst og fremst í höndum International A.N.S.W.E.R., en reyndar eiga nokkur samtök aðild að báðum þessum friðarbandalögum.
Á ráðstefnu UFPJ kom einnig fram ágreiningur um afstöðuna til Demókrataflokksins. Rætt var um möguleika á að virkja flokkinn til andstöðu við stríðsstefnuna. Sumir, svo sem félagar Græningjaflokksins og óánægðir demókratar, töldu Demókrataflokkinn vera eðlilegan skotspón friðarhreyfingarinnar, en aðrir töldu að fara þyrfti varlega til að styggja ekki hugsanlega bandamenn úr röðum demókrata. Niðurstaðan var þó sú að stefna að mótmælaaðgerðum í tenglsum landsfundi beggja stóru flokkanna, Repúblikanaflokksins og Demókrataflokksins sumarið 2004.
Þá komu einnig fram efasemdir hjá sumum ráðstefnugestum varðandi baráttuna gegn ofurvaldi stórfyrirtækjanna (anti-corporate campaign). Í sjálfu sér var ekki ágreiningur um samstöðuna með hreyfingunni gegn hnattvæðingu (eða fyrir alþjóðlegu réttlæti – anti-globalization movement eða global justice movement, eins og vaxandi tilhneiging er til að kalla hreyfinguna). Hins vegar töldu margir að baráttan gegn ofurvaldi stórfyrirtækjanna væri svo miðlæg í þessari hreyfingu að ekki væri hægt að sniðganga hana og leggja þyrfti áherslu á dýpri greiningu á samspilinu milli þessa þáttar og hernaðarhyggju og stríðsstefnu til að styrkja nánara samstarf þessara tveggja hreyfinga. En raunar hafa þessar hreyfingar verið samtvinnaðar frá upphafi og mörg aðildarfélög bæði UFPJ og International A.N.S.W.E.R. hafa verið virk í réttlætishreyfingunni, svo ég noti það orð.
Einar Ólafsson
Yfirlýsing friðarráðstefnunnar í Jakarta
29.7.2003
Dagana 19.-21. maí s.l. var alþjóðleg friðarráðstefna haldin í Jakarta í Indónesíu með þátttöku fulltrúa frá ýmsum ríkjum. Ráðstefnan sendi frá sér heljarmikla yfirlýsingu sem nálgast má hérna, en fyrsti hluti hennar birtist hér á eftir í lauslegri þýðingu Einars Ólafssonar:
Við undirrituð, fulltrúar alþýðuhreyfinga frá 26 löndum í Asíu, Evrópu, Ástralíu, Afríku, Rómönsku Ameríku og Norður Ameríku, höfum komið saman í Jakarta í Indónesíu.
Við lýsum því yfir að innrásin og stryrjöldin gegn Írak er óréttlát, ólögleg og ólögmæt og við skorum á alþjóðasamfélagið að fordæma þessa árás sem Bandaríkin standa fyrir. Við krefjumst þess að allar erlendar hersveitir verði tafarlaust fluttar burt frá Írak og að Írökum verði leyft að ráða framtíð sinni sjálfir í samræmi við grundvallarreglur sjálfsákvörðunarréttar. Þessi ráðstefna skorar á ríkisstjórnir heims að viðurkenna enga þá stjórn sem sett verður á fót í Írak að undirlagi Bandaríkjanna og hernámsliðs þeirra.
Við leggjum til við hreyfingar sem berjast fyrir friði og réttlæti að komið verði á fót alþjóðlegum alþýðudómstóli til að kveða upp dóm yfir þeim sem bera ábyrgð á þessu stríði og rannsaka stríðsglæpi. Þeir sem stóðu fyrir þessu stríði verða að axla pólitíska, siðferðilega og efnahagslega ábyrgð á glæpum sínum.
Í þessu felst að þeir borgi kostnað af viðgerðum vegna stríðsins beint til Íraka sem ættu að stjórna enduruppbyggingu landsins óháðir erlendum fyrirtækjum, Alþjóðabankanum, Alþjóðagjaldeyrissjóðnum (IMF) og Sameinuðu þjóðunum. Á sama hátt verða fastafulltrúar í Öryggisráði SÞ að axla ábyrgð á afleiðingum meira en 10 ára viðskiptabanns. Við krefjumst þess að allar erlendar skuldir Íraks verði felldar niður. Jafnframt bendum við á hræsni Bandaríkjastjórnar sem heimtar niðurfellingu á þessum skuldum vegna eigin hagsmuna meðan hún krefst endurgreiðslu þungbærra skulda allra annarra þróunarlanda.
Meðan skriðdrekar og sprengjur eyðilögðu Írak hélt ísraelski herinn studdur af Bandaríkjunum áfram að myrða, áreita og fangelsa Palestínumenn með framferði sem minnir á apartheid-stefnuna í Suður-Afríku. Við heitum því að stuðla að alþjóðlegri baráttu til að binda endi á hernám Palestínu og krefjumst þess að landnámssvæðunum skilað aftur og allir palestínskir flóttamenn fái að snúa heim. Við fordæmum áframhaldandi íhlutun Bandaríkjanna í Palestínu og krefjumst þess að þjóðarréttur Palestínumanna verði viðurkenndur sem forsenda réttláts og þar með viðvarandi friðar á þessu svæði.
Við lítum á innrásina í Írak sem hluta af því efnhagsstríði sem nú er háð gegn þjóðunum í suðri. Undir stjórn Alþjóðabankans, Alþjóðagjaldeyrissjóðsins (IMF) og Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar (WTO) hefur heimur okkar í æ ríkari mæli einkennst af óréttlæti og ójöfnuði. Fundur WTO í Cancún í Mexíkó í september mun verða annar vettvangur þar sem leiðtogar hins heimsvaldasinnaða heims munu leggja ráðin. Þeir eru að leiða yfir heiminn röð styrjalda í sókn sinni eftir olíu og efnahagslegum og pólitískum yfirráðum til að tryggja undirokun verkalýðsstéttarinnar og hins fátæka fjölda.
Í nafni baráttu gegn „hryðjuverkum“ hefur Bandaríkjastjórn skapað hið óréttlætanlega hugtak fyrirbyggjandi (preemptive) stríð. Undir því merki réðist hún á Afganistan og síðan Írak og hefur nú í sigti Sýrland, Íran, Norður-Kóreu, Venesúela, Kólumbíu, Kúbu eða hverja þá þjóð aðra sem virðist hafna pólitískum og efnahagslegum hagsmunum Bandaríkjastjórnar.
Við bendum á vaxandi hernaðarhyggju í heiminum sem kemur fram bæði í opnum og leyndum stríðum og útbreiðslu bandarískra herstöðva, vaxandi útgjöldum til hernaðar og hernðaraðgerðum. Við andæfum líka hverskyns árásarstefnu, hvort sem er gegn íbúum Aceh, Mindanao, Kasmír eða Kúrdistan.
Í þessu andrúmslofti hernaðarhyggju verður áreiti lögreglu gagnvart jaðarhópum, innflytjendum og þjóðernisminnihlutum æ meira. Við krefjumst alþjóðlegrar afvopnunar. Sérstaklega krefjumst við eyðingar allra kjarnorkuvopna. Við styðjum kröfur um að Miðausturlönd verði svæði sem verði laust við gereyðingarvopn, ekki síst í Ísrael, það land sem hefur mestan eyðingarmátt.
Við einsetjum okkur að halda áfram að byggja upp hina alþjóðlegu hreyfingu fyrir friði og réttlæti sem sýndi styrkleika sinn með svo afgerandi hætti dagana 14.-15. febrúar 2003 þegar milljónir manna gengu gegn stríði.
Grundvallarstefna okkar felst meðal annars í að byggja upp sanna alþjóðahyggju að neðan þar sem við myndum nýtt alþjóðasamfélag sem byggist á jöfnuði og lýðræði. Jafnfarmt þessu alþjóðlega starfi munum við einnig beita okkur gagnvart okkar eigin þjóðlegu ríkistjórnum hvar sem þær leggja eitthvað af mörkum til styrjalda, hernaðarhyggju og nýfrjálshyggju.
Við höfnum stríði í hvaða mynd sem er, hvort sem eru opin, yfirlýst stríð milli ríkja, stríð gegn alþýðuhreyfingum, efnahagsleg stríð gegn fátæku fólki eða stríð gegn pólitískum baráttumönnum og andstæðingum ríkjandi skipulags. Við stefnum að hinni breiðustu mögulegu einingu meðal okkar ólíku samtaka, þ.á.m. samtaka frá hinu íslamska samfélagi, umhverfissamtaka og samtaka gegn kynþáttahyggju og heimsvaldastefnu.
Við skorum á öll samtök, alþýðuhreyfingar og einstaklinga sem eru sammála greiningu okkar og aðgerðaáætlun að sameinast í sameiginlegu átaki til myndunar alþjóðlegrar Samstöðuhreyfingar fyrir heimsfriði (Solidarity Network for Global Peace) á næstunni, sérstaklega í sambandi við G-8 fundinn í Evian, WTO-fundinn í Cancún, hin svæðisbundnu Social Forum og næsta World Social Forum í Bombay.
Við trúum því að heimur án styrjalda, arðráns, fátæktar og kúgunar sé mögulegur. Við sjáum hvernig þessi möguleiki sýnir sig í hinum vaxandi hreyfingum æskufólks, kvenna, verkamanna, námsmanna, innflytjenda, atvinnulausra og baráttufólks fyrir friði, mannréttindum og réttlæti og í öllu því fólki sem sameinar anda sinn, orku og vinnu í baráttu fyrir sönnum friði sem byggist á réttlæti um allan heim fyrir alþýðu heimsins.
Einar Ólafsson snaraði
Tókýó-yfirlýsingin 26. maí 2003
29.7.2003
Um víða veröld halda friðarsinnar og samtök þeirra fundi og ráðstefnur um allt það er snýr að baráttunni gegn stríðsrekstri og vígvæðingu í heiminum. Litlum fregnum fer yfirleitt af þessum fundum í fjölmiðlum hérlendis, en ljóst er að íslenskt áhugafólk um þessi mál hefur ríka ástæðu til að kynna sér það sem fram fer á þessum samkomum. Einar Ólafsson, ritari SHA, hefur verið ötull við að safna saman fróðleik og upplýsingum af þessu tagi og mun Friðarvefurinn birta þetta efni eftir föngum.
Alþjóðlega samstöðuráðstefnan var haldin í Ósaka og Tókýo 24.-25. maí 2003 til að fjalla um áhyggjur almennings vegna hernámsins í Írak og æ víðtækari aðgerða víðs vegar um heim í anda ný-heimsvaldastefnunnar undir forystu Bandaríkjanna. Á ráðstefnunni var samþykkt meðfylgjandi ályktun:
Við höfum rætt og komist að niðurstöðu um eftirfarandi grundvallandi greiningar á núverandi stöðu í alþjóðamálum og samþykkt eftirfarandi alþjóðlega aðgerðaáætlun. Við setjum þessa yfirlýsingu fram í samhengi við Kaíró-yfirlýsinguna frá desember 2002 og ætlum henni að styrkja alþjóðlega baráttu gegn heimsvaldastefnunni.
Baráttan gegn stríði við Írak sem háð var um allan heim þróaðist yfir í gífurlega mikla alþýðuhreyfingu til að stöðva stríðið áður en það byrjaði. Með þessari baráttu tókst að einangra herskáustu talsmenn alþjóðakapítalismans og stríðsstefnunnar og fresta stríðsáætlunum þeirra um marga mánuði. Þótt okkur tækist ekki að koma í veg fyrir stríðið að þessu sinni verður það sjálfstraust sem almenningur ávann sér gegnum þessa baráttu ekki aftur tekið.
Það er hlutverk þjóða heims að umbylta og leysa upp núverandi styrjaldarkerfi hnattvæðingarinnar sem setur einokunaröfl auðvaldsins ofar hagsmunum almennings. Fyrir alla muni verðum við að kom í veg fyrir fyrirbyggjandi árásir á Norður-Kóreu þar sem hættan á notkun kjanorkuvopna verður notuð sem átylla.
Við, þátttakendur á Alþjóðlegu samstöðuráðstefnunni, leggjum áherslu á:
Alþjóðlega
1) Við krefjumst þess að hernámslið Bandaríkjanna og Bretlands verði tafarlaus dregin til baka og við lýsum því yfir að hernámið er svívirðilegt og skammarlegt brot á alþjóðalögum.
2) Við krefjumst rannsóknar á stríðglæpum í Írak og að sá veruleiki sem fórnarlömb stríðsins búa við verði dreginn fram í dagsljósið. Við krefjumst þess að komið verði á fót alþjóðlegri eftirlitsmiðstöð lýðræðis í Írak til að tryggja öryggi írösku þjóðarinnar, réttlæti og sjálfsákvörðunarrétt.
3) Við leggjum til að stofnaður verði alþjóðlegur stríðsglæpadómstóll alþýðunnar (an international Peoples’s War Crimes Tribunal) til að láta Bush, Blair og aðra stríðglæpamenn standa fyrir máli sínu vegna stríðsglæpa sinna og láta þá biðjast afsökunar og greiða skaðabætur.
4) Við fordæmum öll